Histori e shqiponjës dy-krerëshe





Roald A. Hysa

Shqiponja është një nga simbolet totemike më të përdorura nga shumë popuj dhe perandori. Ajo është përdorur qysh nga preritë e Amerikës Veriore, duke qenë objekt adhurimi për indianët vendas deri në malet e Andeve, ku Inkasit i kanë përdorur pendët e shqiponjës, dhe akoma i përdorin në ato vende, si monedhë shkëmbimi. Te popujt nomadë ka qenë objekt identifikimi dhe adhurimi. Shqiponja amerikane sot është një nga shpendët, që ruhet si objekt i rëndësisë kombëtare nga Qeveria e SHBA-së. Shqiponja romake ka qenë simbol i legjioneve romake, duke u përhapur në tre kontinente Evropë, Afrikë e Azi. Edhe te popujt e Azisë ka qenë i përhapur ky simbol, madje edhe sot e kësaj dite, për kazakët është sport kombëtar gjahu me shqiponja të stërvitura. Interesimi ynë ndalet tek shqiponja dy-krerëshe dhe simbolika e saj.

Shqiponja dy-krerëshe është një simbol tejet i zakonshëm në heraldikë dhe në veksikologji (disiplina që merren me studimin e emblemave, stemave dhe simboleve). Në heraldikën bizantine kokat përfaqësojnë sovranitetin dual të Perandorit (shekullar dhe fetar) dhe/ose mbisundimin e Perandorëve Bizantinë mbi të dyja pjesët e perandorisë, Lindjen dhe Perëndimin. Në heraldikën e Perandorisë së Shenjtë Romake-Gjermane ajo përfaqëson Kishën dhe Shtetin. Kombe të ndryshme të Evropës Lindore e morën shqiponjën dy-krerëshe nga Bizantinët dhe vazhdojnë ta përdorin si simbolin e tyre kombëtar edhe sot, dhe më të shquarit prej tyre janë Serbia dhe Rusia. Kostandinopoja u bë pasuesja e Romës dhe Bizantinët vazhduan të përdorin motivin e vjetër perandorak të shqiponjës “një-krerëshe”. Kjo shqiponjë ka qenë simboli kryesor, që iu paraprinte legjioneve romake në luftë dhe në marshime.

Megjithëse rrënjët e transformimit në “dy-krerëshe” janë pothuajse të lidhura me vizatimet antike në Azinë e Vogël, detajet se si ajo u përshtat janë edhe sot ende të paqarta. Megjithatë ajo kishte hyrë në përdorim që në shek. X. Sipas teorive më mbizotëruese, shqiponja një-krerëshe u modifikua në dy-krerëshe nga perandori bizantin Isak I Komneni (1057-1059), i cili u ndikua nga traditat lokale të vendlindjes së tij Paflagonia në Azinë e Vogël përreth një kafshe mitike. Legjendat lokale rrëfejnë rreth një shqiponje gjigande me dy kokë, e cila me shumë lehtësi mund të mbante një dem me kthetrat e saj; dhe kjo kafshë mitike shihej si simbol i fuqisë dhe “mund të thirrej” për mbrojtje. Isak Komneni, i ndikuar thellësisht nga këto besime, e kishte përdorur këtë si emblemën e familjes. E kështu në vazhdim u përdor si simbol i fuqisë dhe i pushtetit nga Perandoria Bizantine më pas.

Për herë të parë në perëndim shqiponja dy-krerëshe përmendet më 1250 në një listë armësh të Mateut të Parisit për perandorin Frederik II të Perandorisë së Shenjtë Romake-Gjermane. Zakonisht pikturohej e zezë në një sfond të artë dhe ajo zëvendësoi shqiponjën një-krerëshe të mëparshme, ku më pas u përshtat si stemë e shumë qyteteve dhe familjeve aristokratike gjermane. Pas shpërbërjes së Perandorisë së Shenjtë Romake-Gjermane më 1806 shqiponja dy-krerëshe u mbajt nga Perandoria Austro-Hungareze, dhe shërbeu gjithashtu si stemë e Konfederatës Gjermane.

Pas rënies së Bizantit më 29 maj 1453 dhe disfatës që perandori Kostandini XI pësoi nga Mehmet Ngadhënjimtari, Shqiponja dy-krerëshe u mor si simbol nga Ivani III Cari i Rusisë pas martesës së dytë të tij me mbesën e Kostandinit Zoe Paleologinan. Kështu, kjo shqiponjë ishte përdorur si stemë edhe nga Cari Bullgar Ivan Aleksandër (1331-1371). Po ashtu u mor nga Nemanjiçët, dhe dinastitë mbretërore serbe të vonshme.

Siç mund të vërehet, shqiponja dy-krerëshe u bë një nga simbolet heraldike më të përhapura në të gjithë Evropën, që nga Mesjeta e deri në kohët moderne. Ajo është përdorur gjithashtu si simbol i derës së Kastriotëve dhe Muzakëve, duke na treguar kështu që edhe princat arbëreshë e epirotë nuk bënë ndonjë përjashtim në këtë drejtim.

 

Kalimi i shqiponjës dy-krerëshe te princat arbëreshë

 

Një nga njerëzit më të shquar të kohës së tij në shek. XIV ka qenë edhe Princ Andrea II Muzaka i Muzakias (prej këndej Myzeqe). Me ndihmën e Balshajve dhe aleatëve të tjerë të tij si: Arianitët, Matrengët, ai theu në vitin 1370 pranë Kosturit Mbretin Serb Vukashinin, që ishte zotërues i Kosovës dhe i Maqedonisë Perëndimore (Histori e Popullit Shqiptar. Tiranë 2002, fq. 294). Pas kësaj fitoreje të bujshme Perandori Bizantin Joani V Paleolog i konfirmoi A. Muzakës titullin e despotit (Princit), duke i dhuruar stemën perandorake Bizantine, siç ishte shqiponja e zezë me dy krerë e me yll në mes vendosur në një fushë të artë. Kjo zëvendësoi emblemën e hershme të Muzakajve, e cila paraqiste një burim që shpërthente nga toka dhe ndahej në dy rrjedha, duke patur një pishtar në mes. Këtë ndërrim simbolesh humanisti shqiptar Gjon Muzaka e pasqyron kështu në Memorialin e tij. “Duhet ta dini se qysh nga kohët antike stema e derës tonë ka qenë një krua i gjallë, i cili rridhte në tokë me dy rrjedha në dy anë…. Pastaj kanë patur shqiponjën me dy krerë të kurorëzuar me një yll në mes”. (Gjon Muzaka. Memorie. Tiranë 1996. fq. 24). E pas këtij pasazhi të parë nga i njëjti burim mund të përmendim, se në Kishën e madhe të Frankavilës në Otranto (Itali) ndodhet një tjetër epitaf i gdhendur mbi pllakën e varrit të Despotit Gjon Muzaka. “I Plotfuqishmi Jezu të falet këtu Gjon Muzaka, i biri i Gjin Despotit, Zot i Myzeqesë dhe i Epirit që nga qytetit i Bizantit trashëgoi shqiponjën dy krerëshe që mbante në flamur”.

 

Skënderbeu dhe Flamuri i Pavarësisë

 

Deri më sot shumica e shqiptarëve mendojnë se flamuri i tyre është flamuri i Skënderbeut, pa e ditur origjinën e tij. Edhe sot ne nuk e dimë me saktësi, se kur Skënderbeu e përdori si simbol të shtetit të tij shqiponjën dykrerëshe. Njihet fakti se këtë simbol ai e huazoi nga Muzakajt, duke e zëvendësuar stemën që kishte trashëguar nga i ati Gjoni. Ky i fundit përdorte si stemë figurën e një princi (burri) me flokë të gjatë dhe togë (Gjin Varfi, Heraldika Shqiptare. Tiranë 2000, fq. 27). Shqiponjën dy-krerëshe e kanë përdorur si simbol të tillë edhe Arianitët, Cernojeviçët e Zetës, Lek Dukagjini etj.

Për herë të parë në histori emblema e Gjergj Kastriotit me shqiponjën dy-krerëshe shfaqet në vitin 1451. Ajo paraqitet në një libër uratash që iu dhurua Skënderbeut nga Alfonsi V, Mbreti i Napolit me rastin e nënshkrimit të traktatit të Gaetës 26 Mars 1451. (Gj. Varfi. Heraldika Shqiptare, fq. 32). Ai ju dorëzua ambasadorëve të Skënderbeut, që e nënshkruan këtë traktat, Peshkopit Stefan të Krujës dhe at Nikola Bergucit nga Protonoteri i Alfonsit Arnaldo Fonoleda.

Simboli përfaqësues i shtetit të Skënderbeut del përsëri në një katalog Venecian stemash në vitin 1463, kur Gjon Kastrioti i biri i heroit mori titullin “Fisnik i Republikës”. (Akademia e Shkencës, Historia e Popullit Shqiptar, fq. 434). Po kështu ky simbol ruhet i gdhendur në varrin monumental të Kostandin Kastriotit, ndërtuar në vitin 1500 nga gjyshja e tij Donika, në kishën e Shën Mërisë së Ëngjëjve në Napoli (Itali). Njëlloj si në flamur Skënderbeu e përdori shqiponjën dy-krerëshe me krahë të ulur dhe yllin me gjashtë cepa sipër, edhe në vulën e tij të madhe, të cilën e përdorte në dokumentet zyrtare. (Historia e Popullit Shqiptar, fq. 433). Ndërkohë kur Kastriotët u larguan në Itali pas vdekjes së Skënderbeut me 17 Janar 1468, ata jo vetëm e ruajtën simbolin e tyre, por e përdorën gjerësisht atë si stemë të tyren.

Midis viteve 1880-1895, Zef Skiroi e më vonë Anselmio Lorekio, në të përmuajshmen e tyre arbëreshe e botuan thuajse në çdo numër, këtë emblemë si flamur të Shqipërisë, ndërsa pas vitit 1900, atë e vë edhe Faik Konica në të përmuajshmen e tij Albania në Bruksel. “Në Shtator 1909 së bashku me djelmërinë e qytetit (Vlorës) unë organizova në shtëpinë time shfaqjen e dramës Pirrua të Mihal Gramenos… . Ku ngrita për herë të parë flamurin shqiptar…. Në kohën e kryengritjes së malësorëve Katolikë në vitin 1911, në Cetinjë mbërritën vullnetarë arbëreshë për t’u bashkuar me kryengritësit, e që për herë të parë mbanin një flamur kombëtar… (Eqrem Bej Vlora. Kujtime, Tiranë 2003, fq. 313).” Më pas do të ishte vajza vlonjate Marigo Pozio, e cila do të qëndiste një flamur me shqiponjën dy-krerëshe, duke pasur si model flamurin e don Aladro Kastriotit pretendent i kurorës mbretërore shqiptare, që ia kishte dhuruar Eqerem bej Vlorës. Më pas çdo gjë dihet dhe historiku i flamurit shqiptar është i dokumentuar tërësisht.

Nga sa shihet më sipër adaptimi i shqiponjës dy-krerëshe në flamujt e perandorive dhe mbretërive të ndryshme me kalimin e kohës u bë për të treguar lidhjet e vjetra dhe trashëgiminë mbretërore e aristokratike të familjeve mbretërore. Për të mbështetur pretendimet e tyre aristokratike dhe antike ka qenë trendi i shumë shteteve të reja, që u ngritën në shek. XIX me ndihmën e Anglisë, Francës dhe më pas të Gjermanisë. Po e njëjta rrugë u ndoq edhe nga Baballarët e Pavarësisë së Shqipërisë, të cilët e huazuan atë nga Skënderbeu, si simbol edhe i rezistencës ndaj Turkut, prej të cilit tashmë nuk kishte mbetur gjë veçse të shkëputeshin përfundimisht.

 

 

Comments

  • Realisht ne nuk e dime se cfare flamuri kemi ngrtur me 1912 duke qene se nuk kemi asnje foto te asaj dite.

  • Mendoj se do te ishte edhe me mire sikur te kishim pak me teper kujdes me termat dhe gjykimet kategorike.

    “Shqiponja është një nga simbolet totemike”

    Simboli dhe totemi shume zor se bashkengjiten, duke patur i pari realitet objektiv ontologjik te pavarur nga manifestimi, ndersa i dyti konstrukt njerezor, madje produkt te “nenvetedijes kolektive” te maestrove si Jungu e maestroja i tij Frojdi. Eshte pak a shume si te thuash Hadithet e shkruara ne shekullin 2 H., ose paqe luftarake. Shqipnja eshte simbol i intelektit universal, totaliteti i te cilit percillet nga vizioni i saj mbreterues i qiellit, “lemit te shpirtit”.

    “Ajo është përdorur qysh nga preritë e Amerikës Veriore, duke qenë objekt adhurimi…” Objekt adhurimi?! Ky eshte keqkuptim i rendomte qe vjen nga nje veshtrim thuajse fundamentalist i realitetit, i hasur aq shpesh nder disa muslimane (qe pelqejne te shohin shirk kudo pa teklif), i cili e kolapson realitetin shumenivelesh ne dualizmin Zot-njeri dhe nuk lejon shtresime te imagjinales, psikikes, shpirterores, fizikes… pra simbolikes ne kuptimin e saj vertetesor (jo si embleme apo shenje konvencionale, por si pasqyrim i te lartes tek e uleta).

  • Verejtja juaj eshte me vend. Megjithate, nuk e shoh kaq problematike kete lloj pasaktesie. Shpesh fjalet i perdorim duke neglizhuar perkufizimet e tyre. Kur autori thote simbol totemik, thjesht eshte duke thene se ky simbol ka natyre totemike tek popuj te caktuar. Ai nuk eshte duke na dhene nocione te qarta mbi ate se cfare eshte simboli dhe cfare totemi, por thjesht po na shpreh menyrat e perdorimit te figures se ketij shpendi, ne funksion te komunikimit shoqeror dhe konstruktimit te solidariteteve sociale e botkuptimeve perkatese ne shoqeri te ndryshme.

  • E qarte. Shqetesimi im ka te beje me lehtesine me te cilen i keqperdorim nocione te caktuara, qe kane rendesine e tyre konceptuale ne diskurse diturore te ndjeshme, pra edhe ne formimin e lexuesve, mjaft prej te cileve mund ta hasin per se pari ceshtjen ne fjale. Per shembull, muslimanet tradicionalisht jane te mirenjohur per merakun e madh ne te perkufizuarit, perdorurit, dhe shpjeguarit e perpikte te termave ne te gjitha disiplinat e dijes qe levronin. Shembujt jane te panevojshem, besoj.

    Tani, problemi – mendoj une – me shoqerimin e fjales ‘simbol’ me ‘totem’, vec pasaktesise konceptuale, eshte se ky shoqerim (mbase pavetedijshem) perkufizon vete natyren e simbolit ne fjale (shqiponjes), meqe fjalia konkrete, duke hapur artikullin, i sherben lexuesit si informuese per ORIGJINEN e ketij simboli. Logjikisht, autori i nje punimi nis me origjinen, zanafillen e ceshtjes. Pra, duke i meshuar aspektit totemik te nje perfaqesimi shenjesor, perjashtohet realiteti transhendent i simbolit, si dicka e pavarur nga njeriu, objektive, qe tregon pasqyrimin e nje niveli me te larte te realitetit tek nje me i ulet. Kjo eshte nje gjysem hapi prane te pohuarit se realiteti eshte vetem ky qe shohim, ose e shumta ky plus psiken (si te Jungu), dhe pasaktesia e nje ideje te tille s’ka nevoje per koment.

    Simboli nuk zgjidhet nga njerezit, ai eshte i perfshire ne skemen e krijimit. Psh, sado te perpiqen ata, nuk e bejne dot pulebardhen simbol luftarak, apo te kaltren simbol pasioni, etj etj shembuj. Keto simbole vazhdojne te pasqyrojne realitete permbi to, edhe po te mos kete njerezim (“perkufizues”, “vezhgues”) fare. Duke qene korrekte me ceshtjen e rendesishme te simbolit, ne jemi korrekte me urtine hyjnore ne krijim, dhe kjo nuk eshte pak apo pa rendesi, apo jo? Eshte pikerisht shuarja e te kuptuarit te natyres ontologjike te simbolit ajo qe e derrmoi shkencen sakrale dhe filozofine (kujtojme mohimin e mundesise se njohjes se numeneve nga Kanti) ne Perendimin e krishtere, ku kozmosi iu la ne dore fizikes mekaniciste, reduksioniste, me pasoja qe i dime te gjithe – sendezimin e natyres, ku gjerat jane “it” e jo ajete, etj.

    “menyrat e perdorimit te figures se ketij shpendi, ne funksion te komunikimit shoqeror dhe konstruktimit te solidariteteve sociale e botkuptimeve perkatese ne shoqeri te ndryshme” eshte shpjegim i drejte per lemin perkates, por i cili mund te ishte kontekstualizuar si rast/zbatim me vete e jo si normativ. Pra, ky eshte perjashtimi, jo norma.

    Shpresoj te mirekuptohemi, nuk kam aspak synim te bej sqimatarin a pedantin, por te potencoj rendesine e te dhenurit te hakut gjerave, sic thote sahabiu r.a., “drejtesi eshte te vendosesh gjithcka ne vendin e vet” (nga Absoluti permbi qiej, e deri te guricka ne zall). Selam.

  • Nuk eshte problem edhe te jesh sqimtar dhe nuk eshte keq te ofrosh keshilla per te korrigjuar konceptimet e njerezve mbi termat qe perdorim. Une nderhyra vetem se, mu krijua pershtypja se po i rendoje pak me shume se c’duhej autorit, nderkohe qe ky diskutim nuk hedh poshte vleren e informacionit qe perfitohet nga punimi i mesiperm. Gjithsesi, e pranoj qe nderhyrja eshte e drejte dhe eshte nje saktesim i nevojshem konceptual pertej materialit faktik qe ofron shkrimi.
    Ndoshta, ne nje nivel tjeter ceshtja qe ti shtron vlen per t’u diskutuar. Pa qene ekspert posacerisht ne kete fushe, une mendoj se gjithsesi ceshtja ha debat. Jam krejtesisht dakort me kritiken ndaj zvetenimit te filozofise moderne me redukcionizmin dhe rrafshimit te thellesise ne drejtim te metafizikes. Gjithsesi ha debat diskutimi se ku perfundon objektiviteti qe i perket rangut hierarkik universal te gjerave dhe ku fillon subjektiviteti njerezor ne vleresimin e botes ku jeton. Edhe simbolet shpesh marrin vlera komunikative te ndryshme ne shoqeri te ndryshme, per shkak te struktures shoqerore e kuptimore qe bart cdo kulture. Per kete arsye shepsh tendenca eshte per t’i pare simbolet me shume si produkte kulturore sesa si objekte ontologjike qe prodhojne mjedise sociale. Nuk di t’a ndaj definitivisht kete muhabet, qe fjale pas fjale shkon deri thelle ne thelb te shpjegimit te qenies njerezore, por gjithsesi mendoj se diskutimi mbetet i hapur.

  • Selam

    “nderkohe qe ky diskutim nuk hedh poshte vleren e informacionit qe perfitohet nga punimi i mesiperm.”

    Pa dyshim.

    “mu krijua pershtypja se po i rendoje pak me shume se c’duhej autorit”

    Ndjese nese ka pase rendese, ishte vezhgim dukuror, jo koment personal. Gjithsesi, te thuash se indianet adhurojne shqiponjen eshte tamam si te thuash se muslimanet adhurojne Qaben. Te dyja jane simbole ne traditat perkatese, sic do ta pranonte edhe autori vete, qe e nis punimin duke e quajtur shqiponjen simbol… Ne muslimanet indinjohemi me te drejte kur shohim keqinterpretime/keqkuptime te hatashme nga orientalizmi apo akademizmi perendimor ndaj aspekteve te tradites tone, qe jane shtremberuar me ose pa dashje nga analizimi racionalist prej te huajve. Te perpiqemi te mos bejme te njejten me traditat e te tjereve.

    Sa i perket simbolit, ajo cka po them eshte se ai nuk eshte konstrukt njerezor – kaq. Ai mund dhe eshte perdorur per qellime sociale, komunitare, kulturore, antropologjike, etj, por burimin e ka transhendent. Kesisoj, do te kisha qene shume dakort sikur fjalia hapese te ishte ne stilin: “Shqiponja eshte simbol qe eshte perdorur si totem ne shume kultura, perandori etj…” Por shprehja “simbol totemik” le hapesire per keqkuptime madhore, qe nuk kane pse barten pa nevoje.

    Faleminderit

  • Kurse une dalan nuk mendoj se eshte neglizhuar ndonje perkufizim.

    Nese duam vertete korrektesi, edhe titulli i propozuar ne reshtet e fundit te parashkruesit ka nje mosperputhje, pasi totemi ne vetvete konsierohet i mbeshtjellur nga nje domethenie simbolike. Ne kete menyre titulli shtrihet ne shqiponja eshte simbol qe eshte perdorur si domethenie simbolike […], e keshtu mund te vazhdojme per nje kohe te gjate, por meqenese lexuesi i artikullit nuk e ka luksin e kohes, ose te pakten shpresoj te jete keshtu, ceshtja zgjidhet nepermjet fjalorit akoma me perpara se sa permes konceptit jungian te simbolit – vendosa Jungun si shembull qe mund te zevendesohet me shume te tjera.

    E thene ndryshe, lexuesi mund te kuptoje me simbol nje objekt ose njeri, apo diçka tjeter, qe permbledh ne forme sintetike dhe rievokon nje realitet te gjere ose nje entitet abstrakt, pse jo edhe nje shenje konvencionale te perdorur ne perfaqesimin e elementeve p.sh kimike ose matematike. Fjala simbol buron nga greqishtja symbolon qe do te thote ‘shenje njohjeje’. Pra, simboli (termi) eshte nje shenje, embleme, imazh, figure, misherim, perfaqesim, etj, dhe me keto terma – pse jo edhe me formen burimore ‘shenje’ – mund te kuptohet mjaft mire skema e perdorur nga autori ne fjaline e pare te artikullit. Kur ne pohojme qe “flamuri me shqiponjen dykrenare (etj) eshte simbol kombetar” a nuk vendosim ne nje linje fillimisht copen e pelhures te krijuar nga njeriu dhe vleren kombetare “te çarçafit”, krijuar po nga njeriu dy shekujt e fundit, me te “pashpikshmin” simbol? Nese nuk perdorim termin simbol, me cfare mund ta zevendesojme? Fjala simbol edhe ne kete rast eshte pjese e nje konteksti komunikativ qe me “flamurin simbol” nenkupton ‘shenjen kombetare’, pra nje karakteristike te krijuar dhe te dukshme te kombit.

    Me perjashtim te paragrafit te pare shtjellimi i metejshem eshte teresisht historik. Ne kete pjese (historike) shpjegohet rrugetimi i nje embleme specifike ne kohe dhe hapesire ne kultura te ndryshme, ku edhe perqendrohet pasqyrimi i “origjines”, ndersa ne pjesen hyrese ndodhet vetem nje ure lidhese me aspektin totemik te shqiponjes ne disa kultura. Autori perqendrohet tek origjina e shqiponjes dykrenare dhe jo te shqiponjes ne teresi.

    • Sigurisht, kuptimi (me’na) eshte nje gje, e interpretimi (te’wil) – sidomos dashamiri me cdo kusht, edhe ne kurriz te se vertetes – nje tjeter. Autori i artikullit e ka treguar fort qarte truallin ku qendron, me pretendimin se “Ajo është përdorur qysh nga preritë e Amerikës Veriore, duke qenë objekt adhurimi…”, pa qene nevoja te hamendesojne lexuesit me nijetet. Jam dakort qe ky diskutim do na conte larg, sidomos nga ajo qe perben temen kryesore: rreshtimin e ecurise historike te perdorimit te emblemes se shqiponjes, i cili eshte ceshtje te dhenash qe mblidhen kollaj, jo dallimberjeje konceptesh. Selam

  • Dakrot, edhe une thashe qe mund te diskutojme mbi mundesine e simbolit per te qene shenjues i nje realiteti objektiv metafizik, apo thjesht nje konvencion subjektiv ne sferen e komunikimit. Ajo per te cilen flet diskutuesi me siper, eshte perzjerja e totemit me simbolin. Patjeter, totemi eshte i perfshire ne sferen e komunikimit simbolik, por, ne pergjithesi ai konsiderohet besim i shoqerive te caktuara ne objekte konkrete totemike, ndersa simboli mbetet ne rrafshin e perdorimit te shenjave te caktuara ne vend te objekteve qe ato perfaqesojne. Dmth ka ndryshim midis totemit dhe simbolit.
    Sidoqofte, une besoj se autori nuk eshte nisur nga perkufizimet perkatese kur i ka perdorur termat. Ai i ka perdorur si mjete shprehese ne funksion te informacionit qe deshiron te percoje dhe jo si vegla te mirepercaktuara me funksione shkencore.

  • E pra nga 1.496 shenja te ketij artikulli, ose me sakte simbole,siç do te thoshte Ferdinand de Saussure, meqenese e gjykojme nga aspekti gjuhesor, 1.361 jane ne funksion te “nijeteve” te autorit, te “truallit” te artikullit apo te qasjes historike, perkunder 135 simboleve me funksion subjektivisht te pretenduar si ontologjik. E vertata? Eshte çeshtje intepretimi dhe perceptimi.

    Me shume se dashamiresi eshte prakticitet qe ndihmon ne interpretimin (“te’wil”) e fjaleve, pasi ato fillimisht jane kuptuar (“me’na”). Sidoqofte, i/e nderuar, une u ndala tek arsyeja e perodrimit te nje termi specifik, ndersa, nese nuk e kam keqkuptuar, ti hyre tek sfera ontologjike nepermjet intepretimit te perdorimit nga autori te “objektit [shqiponnje] te adhuruar”, duke gjykuar mbi te verteten. Pikerisht e “verteta” e perdorimit te termit, nga ku lind kuptimi dhe me pas intepretimi, ishte qellimi i nderhyrjes time. Ishte apo jo e adhuruar shqiponja, ose tipologjia e formave dhe objekteve te adhurimit ne totemizem, ishin plotesisht te huaja ne ate replike, e per rrjedhoje nuk me duket se demtova te verteten.

  • “E vertata? Eshte çeshtje intepretimi dhe perceptimi.”

    !!!

    Po kete thuaj qe ne fillim, zotni, se ishim marre vesh shume me kollaj. Une kujtova se po flitnim te gjithe nga pozita tradicionale, pra te kuptuarit sakral te termit dhe krejt dijes, jo bastardimin e tij te shkaktuar nga sekularizimi i dijes e reduksionizmi. (Me “bastarde” nuk synoj te jap ndonje pezhorativ, por nenkuptoj dicka pa “baba”, pra pa hallken qe e lidh me burimin apo arketipin e vet). Per mijera vjet, simboli eshte pare anekend globit dhe pergjate kulturave si pasqyrim sintetik i nje realiteti me te larte tek nje me i ulet, “perkujtues” i dickaje me te madhe, perndryshe nevoja per te as qe do lindte. Njeriu, pra nuk mund te krijoje simbole, por vetem te mesoje dhe eventualisht te shnderrohet prej tyre. Funksioni i simboleve eshte qe, pikesepari, te tregojne se asnje realitet nuk shterrohet nga dukja (surah) e tij, e cila perben shpalosje te nje thelbi, i cili eshte pikerisht kuptimi (me’na) i saj. Keshtu, gjithcka ne krijim eshte simbol, pervec Absolutit, qe eshte vetvetja. Kjo, n’dacim me fole brenda teuhidit… sigurisht. Simboli o ka kuptim/rol ontologjik o s’ka kuptim/rol fare, sepse s’ka funksion, nevoje e dobi tjeter qe ai te ekzistoje ndopak, perndryshe gjerat jane thjesht sende, fakte, te dhena ne shperhapje e siper: tekthir ≠ teuhid! Simboli, kesisoj eshte “shenje” nese kjo kuptohet si fjala “ajeh” ne arabisht, jo si konvencionalitet i pohuar/zgjedhur/pervetesuar/shpikur me marreveshje/shije subjektive/idiosinkraci apo edhe perkufizim (psh tabelat e trafikut, stema e “Vllaznise”, ujku ne perrallat e realsocit, pishtari i olimpiadave, logot etj etj). Simboli madje nuk eshte as metafore e as alegori.

    Nje simbol i caktuar kuptohet shuuuuuuuuume me mire nga beduini i paqyteteruar, aborigjini i izoluar, murgu budist i pashetitur etj, sesa nga pedanti gjuhesor (se ky eshte zanati i vetem qe i ka mbetur fillozofit sot xhanem, sic e pranon Wittgenstein) i shkolluar ne Sorbonne, sepse te paret kane inteligjence te paatrofizuar, mendje te pablinduar nga racionalizmi horizontal, te cilit s’i ka mbetur pike “shqiponje” brenda vetes… Pra, nuk ka nevoje te jesh ne ndonje kuader perkufizues, bashkesor, kolektiv per t’i dhene kuptim e me pas per t’i deshifruar simbolet/shenjat, se domethenia e tyre eshte objektive ne kuptimin e kulluar te fjales. Nuk po i hyj prejardhjes se termit simbol nga greqishtja (qe me lart eshte dhene jo sakte nga parafolesi) se do te zgjatemi shume, dhe pa fajde, po edhe sepse rreth tij kam shkruar gjetiu. Gjithsesi, keto dhe ceshtje te tjera shkoqiten mjeshterisht te klasiku “Simboli dhe arketipi: studim rreth kuptimit te ekzistences” i Martin Lings, qe se shpejti do te dale ne shqip, dashte Zoti.

    Ndersa 1496 GERMAT e artikullit (ah kjo sasia!) nuk jane fare preokupim i komentit tim, sic vetekuptohet (ndryshe do t’i cekja). Ato kane te bejne me fakte historike krejtesisht jointeresante per problematiken qe shtrova – mosshtremberimin e kuptimit burimor te termave (jo sipas fjaloreve moderne, por inteligjences se qemotshme te njeriut si qenie teomorfe), sidomos kur keto lidhen me ceshtje esenciale sikurse natyra e Realitetit. Ato germa dhe informacioni/te dhenat e percjella prej tyre vlejne dhe qendrojne qe c’ke me te, madje ne menyre krejt te pavarur nga te paturit ose jo te drejte nga une per ato 135 te tjerat, por jane irelevante per temen qe ngrita, dhe kjo eshte banale te permendet… Une i pershendes ato 1400 e ca, biles. 🙂

    “O Zot, kerkoj strehe ndaj dijes se padobishme!” (Hadith)

  • Ne teresi replika ka nje kontradikte te dyfishte me hadithin final.
    Se pari, nese ke hyre ne nje hapesire me dije te padobishme, je i bindur per kete dhe i vetedijshem, por vazhdon te qendrosh e te humbasesh kohe, do te thote se nuk e ke kuptuar hadithin. Se dyti, ceshtja e dobise eshte akoma me relative sepse e tere replika eshte maksimumi e dobishme per egon – mbase edhe vete autori kete qellim ka pasur – e jo per ndonje dritesim ndaj injrouesve te blogut, te pakten te atyre 135 simboleve gjuhesore, te cilet mund te vazhdojne te shtojne komentet e tyre, por atehere do te jene ato moskuptues te hadithit. Pikerisht per te respektuar kete te fundit te uroj gjithe te mirat.

  • Kaluam, per cudi, ne rrafshin personal, e? Jo madje, ne brendine e zemres fare!

    E vetmja gje qe nenkuptova qarte besoj, ishte se keto 1496 te uruarit nuk kishin asgje te kritikueshme, ndaj jane jointeresante si objekt diskutimi per MUA, ngase me kerkuat llogari pse nuk po merrem me to (?!). Kaq. Nuk e kategorizoi kush kete apo ate dije si te dobishme apo te padobishme. Prape, nga i gjithe diskutimi kjo nuk eshte fare qendrore… Hadithin kam te drejte t’ia uroj vetes, si du’a, apo jo?

    Ani, edhe une po ju uroj gjithe te mirat.

    • Sa gjynah qe u mbyll ne kete forme ky diskutim. 🙁

      E falederoj Pse-ne per hadithin e mire qe na ka uruar dhe per thellimet profesionale, qe nuk jane kurre teper. 🙂

  • dua te kuptoj nga kendeveshtrimi metafizik e filozofik se pse ne Islam nuk lejohen pasqyrimi i shpirtrave te gjalle, qofshin keto kafshe apo njerez dhe qe jane pare tradicionalisht per shkak te hadithit si rivalizim ne krijim me Allahun , dhe po per shkak te hadithit tjeter qe tregon per shfaqjen e pare te shirkut ne kohen e Nuhut si objekte qe shpien ne shikr edhe pse ne orgjine ato simbolizojne dicka te larte te shprehur ne dicka te poshtme? Pse-ja ndoshta mund te na jape ndonje shpjegim per kete?

    • Mjerisht (apo shyqyr), “pse”-ja nuk eshte teolog, qe t’i jape dot xhevab kesaj pyetjeje me peshe, por lejoja – te lutem – te pergjigjet vetem me vargun e famshem:

      Sikur muslimani ta dinte “idhull” c’do te thote,
      Do shihte se adhurim idhulli eshte, cdo fe ne bote.

      (Shejh Mahmud Shabistari, Gulshan-i raz)

  • sa keq! mendoja se duhet te kishe nje shpjegim sepse ajo cka flisje per simbolin me duket se kishte lidhje me kete pyetje. nuk e di ne e kam kuptuar gabim, por megjithate te pakten kete vargun e fundit mund te na shpjegosh pak me shume, do te ishte vertete kenaqesi ta dija sepse duket pak e mistershme si fjale.

  • Your email address will not be published. Required fields are marked *