Besnik Sinani*

Përkatesitë fetare të popullsisë në Shqipërinë post-komuniste, përqindjet e popullsisë që identifikohen me një bashkësi fetare apo një tjetër prej vitesh janë politizuar në ndërlidhjen e këtyre identiteteve me orientimin gjeo-politik dhe kulturor të vendit. Si të tilla, deklarimet e përqindjeve të përkatësive fetare kanë zgjuar vëmendjen e publikut dhe analistëve mediatikë. Besueshmëria e regjistrimit të popullsisë në Censusin e fundit, ku përfshiheshin pyetje rreth etnisë dhe fesë, u vu në dyshim qysh në fazën fillestare dhe vështirë të na japë rezultate të besueshme edhe kur qeveria të vendosë të shpallë rezultatet. Këto ditë, Pew Research, një nga entet më të njohura në botë në studimin e religjionit realizoi një sondazh mbi Islamin në botë ku u përfshi dhe një sondazh mbi Shqipërinë.

Në Shqipëri janë pyetur 1032 persona dhe nga këta 788 janë deklaruar besimtarë myslimanë. Vetëm 15 përqind e shqiptarëve kanë deklaruar se feja ka shumë rëndësi në jetën e tyre, duke qenë kështu vendi me përqindjen më të ulët, në dallim edhe nga Kosova ku 44 përqind thonë se feja ka shumë rëndësi në jetën e tyre. Në Shqipëri vetëm 10 përqind thonë se janë myslimanë suni, kurse 65 përqind thonë se janë thjesht myslimanë. Askush nuk thotë se është shia. Në Shqipëri, sipas sondazhit, është edhe numri më i ulët i atyre që falen, vetëm katër përqind. Po ashtu, vetëm dy përqind thonë se shkojnë në xhami, duke shënuar sërish përqindjen më të ulët në vendet myslimane; 44 përqind thonë se mbajnë ramazan, kurse në Kosovë kjo shifër shkon në 76 përqind. Shqiptarët mbajnë rekordin edhe për numrin më të pakët të atyre që lexojnë Kuranin, ndërsa 43 përqind e shqiptarëve thonë se japin zekat – një lloj bamirësie e detyrueshme për besimtarin mysliman – ndërkohë që në Kosovë 69 përqind e të anketuarve japin zekat.

Interesante janë edhe rezultatet që na informojnë rreth disa formave të religjiozitetit si përhapja e hajmalive, besimi në shtriga dhe syri i keq, ku përqindjet janë më të larta se sa në besime të rëndësishme teologjike të Islamit si rikthimi i Jezusit (Isait), indikacion i prezencës së besimeve që kanë mbetur të lidhura me forma të religjionit popullor, por mungesa e dijes mbi qëndrime skolastike të Islamit.

Këto të dhëna janë të ngjashme në raporte me vende të tjera me popullsi myslimane ku numri i atyre që agjërojnë në muajin e Ramazanit është më i lartë se i atyre që falen rregullisht dhe besime në hajmali janë më të përhapura si forma të besimit popullor se sa bindje dogmatike si fjala vjen rikthimi i Jezusit (Isait). Shifrat e tjera duket të konfirmojnë pritshmëri që kemi rreth fesë në Shqipëri, të lidhura me përqindje të ulta në frekuentimin e rregullt të xhamive dhe i atyre që falen – reflektues të një shoqërie që kaloi në një formë unike të luftës së shtetit ndaj fesë në penalizmin sistematik të praktikave dhe besimeve fetare.

Por sociologët e fesë na tërheqin vëmendjen dhe na kërkojnë të jemi skeptikë ndaj sondazheve që na informojnë rreth trendeve fetare. Jose Casanova, një nga sociologët më të njohur sot në studimin e sociologjisë së religjionit, shkruan në një artikull studimor (në Rethinking Secularism, Oxford University Press, 2011) se “ne dimë në mënyrë faktike se amerikanët ashtu si evropianët u gënjejnë mbledhësve të sondazheve [për fenë ]. Amerikanët egzagjerojnë religjiozitetin e tyre, duke pretenduar se shkojnë në kishë e falen më shpesh nga sa ndodh faktikisht… dhe se nuk duhet besuar religjioziteti i tyre i vetë-deklaruar.” Arsyeja e këtij egzagjerimi, sipas Casanova, shpjegohet nga besimi i të pyeturve se të jesh amerikan modern përfshin, gjithashtu, të jesh fetar.

Evropianët e bëjnë këtë në drejtim të kundërt, duke u përpjekur të minimizojnë religjiozitetin e tyre. Kjo mospërputhje shpjegohet, sipas Casanova, me idenë se të qenit religjioz nuk shihet si një atribut pozitiv në një kulturë predominante sekulare, meqënëse në Evropë, në dallim nga ShBA, meret i mirëqënë identifikimi i të qenit modern dhe të qenit i sekularizuar dhe ku të qenit i sekularizuar kuptohet si të kesh lënë pas krahëve fenë.

Teksa artikulli adreson zhvillimet aktuale të idesë së sekulares, mund të na shtyjë të mendojmë rreth çfarë pritshmërie kemi nga vetëdeklarimi i fesë dhe çfarë përfytyrimi është ngritur mbi të qenit një shqiptar modern dhe evropian, se çfarë përfytyrimi mbi të qenit modern dhe evropian u është predikuar shqiptarëve nga elitat politike dhe kulturore, ekskluzivisht në lidhje me fenë.

Maria Todorova, në librin e saj Imagining the Balkans (Oxford University Press, 2009), citon ish-kryeministrin Gramoz Pashko të deklarojë se: “”[E vetmja shpresë për Shqipërinë është gjenerata e re], që e ka dashur civilizimin evropian dhe vlerat e krishtera.” Ky apel i sinqertë ndaj vlerave të krishtera nga një vend që përpara se të bëhej ateist ishte 70% mysliman,” shkruan Todorova, “indikon naivitetin dhe mungesën e llustrës së ligjërimit të ri politik shqiptar, që nuk ka zotëruar ende fasadën e nderuar të fjalorit pluralist. Është, gjithashtu, tregues i instiktit të drejtë politik të elitës së re politike, që nuk është mashtruar nga pretensa mbireligjioze, joracore dhe joetnike e universalizmit dhe pluralizmit të ligjërimit të Evropës apo Perëndimit.”

Ismail Kadare, i sugjeroi kreut të fundit komunist, Ramiz Alisë, që kur Shqipëria po merte hapin e lejimit të fesë, të lejonte hapjen e kishave, por jo të xhamive, duke lidhur identitetin fetar me qënësinë evropiane. Në 2005, ish presidenti Moisiu deklaroi në Angli se shqiptarët janë në esencën e tyre të krishterë, duke përshkruar islamin si një fe të mbi-vendosur në shtratin natyral, por gjithsesi sipërfaqsor dhe i huaj. Në prag të Censusit, shumë figura publike deklaruan se Censusi ishte një rast për të fshirë ‘klishenë’ e një shumice myslimane në Shqipëri.

Sociologët më të njohur sot në botë parashikojnë ndryshime të përfytyrimeve mbi sekularen dhe të qenit modern e këto do reflektohen edhe në publikun shqiptar. Si do ndryshojnë pritshmëritë rreth qënësisë moderne shqiptare në lidhje me fenë, po qëndrimet e elitave politike dhe kulturore; si do përkthehen këto qëndrime në përfytyrimet e praktikantëve fetarë? Ky sondazh i Pew Research ka vlerë në nivelin krahasues me vendet e tjera, por në përgjigje të këtyre pyetjeve do nevojiten studime të mirëfillta antropologjike e sociologjike, të cilat janë ende të munguara.

 Botuar tek Shekulli, 14 Gusht, 2012.

Comments

    • Nuk e kuptoj pse keni kaq mendim te mire per kete anonimin e inatosur qe po e quani te krishtere e po i permendni kishat.

      Ka te krishtere sot?

      Te krishteret sot jane kthyer ne subjekte per t’u mbrojtur me ligj, se po zhduken kudo. Mbase duhet te kontribuojme me kuota muaj per muaj per ndonje Disneyland ku te kene mundesi te vijojne ekzistencen keta qe hiqen si te krishtere sot, te bejne koncile e kungime e kryqezata te vogla. Problem mund te na dale vetem me ambjentalistet, per shpyllezimin, se keta kane nje huq te keq, kur e marrin ne dore, nisin e djegin njeri-tjetrin per herezi neper turra drush

      • Më “djegje në turra drush” se Qerbelaja, zor te ketë historia e ndonje feje. Nuk eshte se e kemi historine e fese tonë pa “pirater qe u bene papë” e pa ngrënje kokash të njeri tjetrit. Çdo fe mund ta ‘kapësh mat’ nqs nisesh nga veprat e subjekteve tyre, përfshi Islamin.

        Sot, me sy të lirë nuk shohim kund as Islamin me thën të drejtën (psh besimtarë që japin ndihma serioze për të ndihmuar nevojtaret, qoftë njerëzit e afërt). Ata si ky lart mund të shërbejnë vetëm për mirë duke na prekur nervat e vdekur, dëm skan çi bëjnë Islamit se ka punu xhaxhi ene për komunistët e sotëm.

        • Bravo Eno

          Me pelqen pluralizmi, zaten prandaj e hap e-zanin, dhe gezohem kur kemi midis vetes njerez kaq parimore, sa qe edhe kur vjen dikush e na kercenon, ne gjejme rast te korrigjojme njeri-tjetrin per emocionin qe duhet te disponojme kur i pergjigjemi kercenimit.

          Ajo cka desha te kuptohet, ishte se e njohim historine, dhe e dime mire se kur e kane ne dore shkrepsen ca, djegin edhe veten, e jo me tjetrin. Kurse forca politike qe masakroi Ehli-Bejtin ne Qerbela, sigurisht nuk i mbylli kishat, as sinagogat, as shtepite e zjarrit te zoroastrianeve, as faltoret e sabiineve, Eno. Une te sfidoj t’i gjykosh fete nga veprat subjektive te ndjekesve te tyre. Po nuk i gjykuam fete nga njerezit, po vetem nga librat, i bie qe fete nuk paskan ndikim mbi njerezit, kur ne fakt feja ka ardhur per njeriun, jo per manualin apo Ilmi-halin.

  • Me vjen keq per ty. Keto mend kishte dhe Hitleri dhe mori veten dhe te tjeret ne qafe. Racizmi i shqiptareve eshte neveria vete, kur dihet qe jane nje popull qe me se shumti kane vuajtur nga paragjykimet e te tjereve.
    Por mbi te gjitha, nese kjo eshte Europa juaj, me vjen keq te konstatoj se shume pak ndryshim ka nga ajo e mesjetes.

  • Të kuptoj shum mirë nijetin, besoj.

    Ka pasur “papallarë” muslimanë që kan vrar e torturuar disa nga dijetarët më të mëdhenj të Islamit, ka patur nga ata që kan shkatërruar Qaben me katapulta për tu bë “papë” (se Kalifati zgjat ca dekada sipas hadithit, pastaj bëhet salltanat)… veç në paçin patur më respekt për fenë e tjetrit këto drejtues…

    Pastaj nuk kemi ndonjë funksion vlerësimi të punëve që matet me mbyllje të ndonjë kishe, nqs kujtojmë që Mehmeti i 2. , njeri i lavdëruar nga Profeti, ktheu në xhami kishën më të madhe të botës për kohën. Këta që duan ti zgjidhin punët me mbyllje masive janë trashëgimi shpirtërore e xhaxhit, mgjs ka fillu të bëhet e modës, ne Evropë.

    Po të gjykojmë ndikimin e fesë te njerëzit sipas ndikimit të besimtarëve të atyre feve në jetën e njerëzve, nqs flasim për shkencën psh, kush e di në çvend jemi, pas hebrenjve, te pafeve, kristianëve… ne kemi ca dijetarë të shkencës me Al- me të cilët krenohemi, por edhe krishtërimi të rrjeshton pa problem gjeni besimtarë si Galilei ose prifti katolik që zhvilloi teorinë e Big Bengut. Nuk ka qenë der vonë ‘luftë’ shkencë-fe ajo që bëhej në Evropë, por ka qenë ndoshta luftë arrogancë-kërkim për ca të vërteta. Një numër i panumërt i këtyre shkencëtarve ishin bij priftërinjsh (protestantët) apo fshatarë që do bëheshin priftërinj por që zbulojnë në një pikë të jetës talentin dhe pasionin e tyre për shkencë. Kur vdesin kanë Bibël te koka, si Darvini..(në qoftë e vërtetë)

    Mund të flasim për pastërtinë, drejtësinë, mëshirën për kafshët dhe natyrën etj… po shih ato shoqëri që marrin abdes në ujë të ndenjur.. apo krahaso integritetin e ndonjë lideri të famshëm kristian me një arab. Mesatarisht cili është më i korruptuar dhe i keq për njerëzit e tij?

    Dmth ndoshta nuk nxjerrim dot triumfues absolutë në këtë mënyrë, duke “parë” ça kanë katranosur disa nga ata që besojnë në ata fe, gjatë historisë tyre, dhe matur sukseset. Këta anonimët naiviteti s’i lë të gjykojnë përtej këtyre krahasimeve me stërshtrirje ne kohë e persona, dhe kan ngel te perceptime si “turq”, “armiq”, “shpellarë”, “injorantë” që mund të dhunohen e dëbohen.. për muslimanët e gjith historinë tonë… shiko ca bëhet te Tema psh, thua jetokam me Breivike cdo ditë…

    Anonimi (si fenomen)me gjuhën që përdor nuk njeh as fenë e vet, në pastë, apo në mos qoftë ‘Islami i moderuar’, me plazhe e alkol…hasha. Ndërkohë dalin djem e vajza të krishterë që mbrojnë mbulesën te Opinioni, dhe emocionohesh.. (nqs mban mend atë pedagogun e ri, e gjen në youtube) Thua kështu duhet të jetë shoqëria..

  • I dashur Eno,

    Zoti ka krijuar njeriun dhe njeriu qe te mbetet i tille duhet vijoje te plotesoje disa kushte, mirembajtja e te cilave realizohet kryesisht permes fese, permes ketij modusi me te cilin vete Zoti e pajis njeriun, se Zoti do ta mirembaje krijesen e vet. Vertetesia e nje feje eshte aty ku perkufizimi per njeriu dhe per cka e miremban ate eshte ruajtur me se shumti. Pra aty ku me se shumti njeriu e nje Zotin per Zot, deri sa jep edhe jeten per te, kur e njeh familjen per familje, nderin per nder, aty mendoj se eshte edhe feja e vertete. Shkencetaret me prefiks AL, katilet arabe e kesi shembujsh, nuk me impresionojne. Me impresionon besimi, qofte edhe i verber, devocioni, qofte edhe naiv. Pastaj feja do gjykuar sipas premisave te veta, jo sipas kritereve qe i vendosim vete si na leverdis. Nje pianist mund te thote se fe me te mire kane ata qe kane shpikur pianoforten, po gjithsesi, ka nje Kuran dhe hapim e lexojme e nuk gjejme te perkufizuar suksesin ne terma te shkences, pasurise, forces, prandaj edhe nese keto mungojne, nuk kemi dale prej perkufizimit kuranor. Shohim hadithet profetike, sidomos parashikimet, dhe nuk gjejme aty mosperputhje me gjendjen e sotme te muslimaneve. Nuk eshte premtuar pafundesisht triumf dhe sukses dhe udheheqesi mbi bote aty, sa eshte premtuar edhe metaforikisht fati i muslimaneve si i nje gjelle qe e shyejne qente nga te kater anet.

    Suksesi eshte tek ruajtja e thelbit te asaj cka historikisht njerezimi ka njohur per fe: droja jo me individuale, po sociale para Zotit, insistimi ne ritual per te perseritur adhurimin deri ne perfeksionin qe s’mund te arrihet, pastertia fizike si perkujtim per pranine e Zotit, ruajtja krenare, kokeforte e mesazhit te pare, pa iu nenshtruar tekave te kohes, qofte edhe duke i vuajtur mbi shpine keto, fakti se mesazhi nuk ndryshon dot, sado te tubohen njerezia per ndryshim.

    ps: Kishen e ktheu ne xhami Mehmet Fatihu, po kjo qe per shenje triumfi. Fatihu e ripopulloi me te krishtere Kostandinopojen dhe la mjaftueshem kisha per adhurimet e tyre. Sa per hadithin e preferences, shejh Albani nuk e pranon si sahih.

    • I nderuar vëlla,

      nuk matet suksesi (absolut) i askujt me gjë tjetër veç takvasë dhe cilësive të mira që Allahu i ka dhënë. Suksesi i vetëm i kuptimptë, është suksesi në detyrën kryesore te njeriut dhe qëllimin e krijimit tij, adhurimin e sinqertë të Allahut. Dmth dakord me ty në çdo gjë që thua…

      Al-at donin të thonin Al Ghazali, Al Harizmi, Al Kindi… jo ndoj gjë të keqe. E gjithë ideja ishte te forcimi i argumenteve tona; nuk mund të flasim për kryqëzatat sikur kemi gozhduar me argumente dikë, kur kemi shumë shtete islame sot të kthyera në thertore. As të flasim për kishën që djeg Xhordano Brunon, pa pranuar edhe anën tjetër të medaljes; qindra e mijëra priftërinj kontribues në shkencë. Sa për pak sqarim.

      Ma bëj hallall për fjalët e tepërta boshe, dhe vërejtja e Samit ësht me vend. Meqë ra fjala, sa përfaqësues është numri 1032? A nuk është i vogël? Aq më shumë kur kemi zona me shumë dallime në besim e besytni. Nuk është sondazh për preferencat muzikore të adoleshentëve, është mjaft i ngatërruar. Që studimi të ketë pak vlerë, aq vetë mbase duhen pyetur vetëm në secilin nga disa qytetet më të mëdha a më të ndryshme, e nja 2 fishi në Tiranë… me ca lekë, ca të rinj për çdo qytet bëhet apo jo?

      Vëlla Sami ça ti meditojmë ketij sondazhi tamam tamam? 80 përqindëshin që del? Është gjë e mirë?

  • Më falni që po ju shqetësoj bisedën, por ky sondazh sjell një lajm që vlen të meditohet mirë:

    “Në Shqipëri janë pyetur 1032 persona dhe nga këta 788 janë deklaruar besimtarë myslimanë”.

    Vëreni përqindjen e të deklaruarve myslimanë, s’ka asnjë rrudhje. Kjo është esenca e lajmit.

    Kusuri s’janë lajme.

    • Ne qoftese 700 prej te pyeturve kane qene nga Elbasani, Kavaja, Peqini, Lushnja, Fieri, Vlora, edhe me shume do te kish dale perqindja e muslimaneve.
      Ne te kundert, do t’u sugjeroja ortodokseve qe sondazhet e veta t’i zhvillojne ne Himare, Dropull dhe lagjet e fshatrat ortodokse te Korces, Beratit, Sarandes etj.
      Po keshtu, Katoliket mund ta targetojne popullaten qe do te sondojne ne zonen e Mirdites duke pyetur njeerzit ne Lac, Burrel, Rrubik, Malesi te Madhe.
      Keshtu dalim te gjithe te fituar.

      • Kjo punë nuk është me në qoftë se. Dikush ka bërë një sondazh dhe nga ai kanë dalë këto të dhëna.

        Për sa kohë s’ka të dhëna të tjera që të justifikojnë hamandësime forumesh, ky është një e dhënë që nuk anashkalohet dot. Kaq.

        Për shpjegime, reklamime, apo sugjerime, mirë është që njerëzit t’i drejtohen autoritetit të sondazhit.

        Për sidoqoftë, mirë është të mbahet parasysh se myslimanët shqiptarë shtrihen njëtrajtshëm nga Borshi deri në Tropojë.

        Shëndet.

  • Your email address will not be published. Required fields are marked *