Televizive dhe fetare





indexNeil Postman

Edhe pse mund të duket si antiamerikane kjo që do them, jo çdo gjë është bërë për të dalë në televizor. Ose, për ta thënë më saktësisht, duke u transmetuar në televizor, gjëja transformohet nga ajo që ishte në diçka krejt tjetër, e cila mund ta ruajë, ose jo, thelbin e vet. Në pjesën më të madhe, predikuesit televizivë nuk e kanë trajtuar seriozisht këtë problem. Ata supozojnë se ajo çka më parë bëhej në një kishë apo në një stendë, dhe ballë për ballë, mund të bëhet edhe në televizion, pa humbje të kuptimit, pa ndryshuar cilësinë e përvojës fetare. Ndoshta dështimi i tyre për të adresuar çështjen e tjetërsimit të përvojës e ka origjinën e vet në vetëkënaqësinë arrogante për qasjen që televizioni u mundëson  tek një numër marramendës shikuesish.

Televizioni” shkruan Billy Graham, “është mjeti më i fuqishëm i komunikimit hartuar ndonjëherë nga njeriu. (…) Në një emsion të vetëm unë predikoj për miliona njerëz më shumë sesa Krishti gjatë gjithë jetës së tij “. Për këtë, Pat Robertson shton:”Të thuash se kisha nuk duhet të jetë e përfshirë me televizionin është marrëzi absolute. Nevojat janë të njëjta, mesazhi është i njëjtë, por mënyra e ofrimit mund të ndryshojë …. Do të ishte marrëzi për kishën që të mos përzihet me forcën më formative sot për sot në Amerikë.

Po ky është një naivitet i rëndë karshi teknologjikes. Nëse mënyra e ofrimit të mesazhit nuk është e njëjtë, atëherë dhe mesazhi është mjaft e mundshme të mos jetë më i njëjti. Dhe nëse konteksti në të cilin mesazhi është përjetuar është krejt i ndryshëm nga ai në kohën e Jezusit, mund të supozojmë se kuptimi i tij social dhe psikologjik është i ndryshëm, po ashtu.

Për të ta thënë shkoqur, ka disa karakteristika të televizionit dhe asaj çka e rrethon atë që konvergojnë për ta bërë përvojën autentike fetare të pamundur. Së pari, nuk ka asnjë mënyrë për ta shenjtëruar hapësirën ​​në të cilën kundrohet një shfaqje televizive. Kusht thelbësor i çdo shërbim tradicional fetar është që mjedisi të investohet me një përmasë shenjtërimi. Sigurisht, një kishë apo sinagogë është projektuar si një vend i hyrjes në fuqi të ritualit, në mënyrë që pothuajse çdo gjë që ndodh atje, madje edhe një lojë Bingo, të ketë një atmosferë fetare. Por një shërbim fetar nuk ndodh detyrimisht vetëm në një kishë apo sinagogë. Pothuajse çdo vend mund të kualifikohet për ritual, me kusht që të pastrohet më parë, pra të zhvishet nga përdorimet profane. Kjo mund të bëhet duke vendosur një kryq në një mur, apo qirinj në një tavolinë, ose një tekst të shenjtë faqe publikut. Përmes akteve të tilla, një dhomë, palestër, sallë ngrënie apo hotel mund të shndërrohet në një vend të adhurimit; një copëz e hapësirë-kohës mund të largohet nga bota e ngjarjeve profane për të rikrijuar një realitet që nuk i përket botës sonë . Por, për këtë transformim të bërë, është thelbësore që rregulla të caktuara të sjelljes të respektohen. Nuk duhet të ketë biseda të kota apo të hahet, për shembull. Mund të jetë e nevojshme të mbulosh kryet ose të gjunjëzohesh në momente të duhura. Ose thjesht mund të meditosh në heshtje. Sjellja duhet të jetë në harmoni me tejbotësinë e mjedisit. Por ky kusht nuk plotësohet zakonisht kur jemi duke ndjekur një program televiziv fetar. Aktivitetet në dhomën e ndenjes a të gjumit, apo – Zoti na ruajt! – në kuzhinë, zakonisht janë të njëjta, si kur është duke u shfaqur një program fetar, ashtu dhe kur shfaqet seriali “A-Team” ose “Dallas”. Njerëzit do të hanë, do të llafosin, do të shkojnë në banjo, do bëjnë gjimnastikë ose ndonjë nga gjërat që ata janë të mësuar të bëjnë zakonisht në praninë e një ekrani televiziv të animuar. Nëse publiku nuk është i zhytur në një tis të mistikes dhe tejbotësisë simbolike, atëherë nuk ka gjasa që ai të mund të vijë në gjendjen e nevojshme mendore për një përjetim të mirëfilltë fetar.

Për më tepër, ekrani televiziv në vetvete ka një anim të fortë drejt një psikologjie të sekularizmit. Ekrani është i ngopur paq me kujtimet tona të ngjarjeve profane, në mënyra që lidhen thellësisht me botën komerciale dhe argëtuese, sa që është e vështirë për të që të rikrijohet si një kornizë për ngjarje të shenjta. Ndër të tjera, shikuesi është në çdo kohë i vetëdijshëm se, me një lëvizje e lehtë të butonave, mund të krijojë një ngjarje të ndryshme dhe laike në ekran – një lojë hokeji, një reklamë, një film vizatimor. Jo vetëm kaq, por para dhe pas programeve fetare, zakonisht ka reklama apo njoftime për spektakël, dhe një shumëllojshmëri imazhesh e ligjëratash të tjera laike, sepse mesazhi kryesor i ekranit vetë është një premtim i vazhdueshëm për zbavitje. Si historia, ashtu dhe mundësitë e gjithnjëpranishme të ekranit televiziv, veprojnë kundër idesë se këqyrja brenda vetvetes apo transcendenca shpirtërore janë të dëshirueshme në praninë e tij. Ekrani televiziv punon që ju të mos harroni se imazhet e tij janë gjithmonë në dispozicion për dëfrim dhe kënaqësi.

Predikuesit televizivë vetë janë të vetëdijshëm për këtë. Ata e dinë se programet e tyre nuk përbëjnë një shkëputje nga transmetimet komerciale, por janë vetëm pjesë e një vazhdimësie. (…) Disa nga predikuesit më popullorë janë mjaft të gatshëm të konkurojnë “ballë për ballë” me programe laike, pasi besojnë se mund të ofrojnë një shfaqje shumë më tërheqëse. (…)

Për të arritur këtë qëllim, metodat më moderne të marketingut dhe promovimit përdoren me bollëk (…). Predikuesit janë të hapur rreth asaj se si e kontrollojnë përmbajtjen e ligjërimit të tyre – për të shumuar ndjekjen nga publiku. Duhet të prisni një kohë shumë të gjatë nëse dëshironi të dëgjoni një predikues elektronik t’u referohet vështirësive që një pasanik do të ketë për të hyrë në parajsë. Drejtori ekzekutiv i Shoqatës Kombëtare të Transmetuesve të Programeve Fetare përmbledh kështu atë që ai e quan ligjin pashkruar të gjithë predikuesve televizivë: “Audienca e lartë mund të fitohet vetëm duke u ofruar njerëzve diçka që duan.”

Ju do të vini re, jam i sigurt, se kjo është një kredo e pazakontë fetare. Nuk ka asnjë lider fetar të madh – nga Buda tek Moisiu, Jezusi, Muhamedi, Luteri – i cili t’u ketë ofruar njerëzve atë që ata duan, po vetëm atë për çka njerëzit kanë nevojë. E televizioni nuk është aq i përshtatshëm t’u ofrojë njerëzve ç’u nevojitet. Televizioni është “në dorë të përdoruesit”. Është shumë e lehtë për ta fikur. Është në pikën më të fortë të tërheqjes kur flet gjuhën e imazheve dinamike. Nuk e mirëpret gjuhën komplekse apo kërkesat e rrepta. Si pasojë, ajo që predikohet në televizion nuk mund të jetë diçka si Predikimi në Mal.

Programe fetare janë të mbushura me buzëqeshje. Ato kremtojnë pasurinë. Lëvruesit e tyre të bëhen të famshëm. Edhe pse mesazhet i kanë të cekta, programet fetare kanë një ndjekje të lartë nga publiku, apo më mirë, pikërisht pse të cekta, gëzojnë një ndjekje të tillë.(…) Edhe pse emri i Zotit thirret në mënyrë të përsëritur, qenësia dhe këmbëngulja e imazhit të predikuesit përçon mesazhin e qartë se është ai, e jo Ai, i cili duhet të adhurohet. Unë nuk dua të aludoj që predikuesi dëshiron të ndodhë kështu, vetëm se forca e një fytyre të fokusuar, me ngjyra, e bën idhujtarinë një rrezik të vazhdueshëm. Televizioni është, në fund të fundit, një formë imazhesh të gdhendura shumë herë më tërheqëse se sa një viç i artë. (…) Pika e fortë e televizionit është se ai sjell personalitete në zemrat tona, e jo koncepte në mendjet tona.

(…)

Nuk ka asnjë dyshim, me fjalë të tjera, se feja mund të bëhet zbavitëse. Pyetja është: Duke e bërë kështu, a nuk e kemi shkatërruar fenë si një “objekt autentik të kulturës”? Dhe, një fe që përdor taktika estrade, a nuk i shndërron më shumë në një paraqitje pa vlerë konceptet e saj tradicionale?

(Rr)eziku nuk qëndron tek feja që është bërë përmbajtje për spektakle televizive, por tek spektaklet televizive që mund të bëhen përmbajtje e fesë.

 

 

Neil Postman (1931-2003), shkrimtar dhe edukator amerikan, kritik kulture dhe teoricien mbi mediat. Pjesa e zgjedhur (titulluar nga redaksia) është shkëputur nga libri i tij më i njohur, “Amusing Ourselves to Death: Public Discourse in the Age of Show Business”.

Perktheu I.E.

Comments

  • “qenësia dhe këmbëngulja e imazhit të predikuesit përçon mesazhin e qartë se është ai, e jo Ai, i cili duhet të adhurohet. Unë nuk dua të aludoj që predikuesi dëshiron të ndodhë kështu, vetëm se forca e një fytyre të fokusuar, me ngjyra, e bën idhujtarinë një rrezik të vazhdueshëm. Televizioni është, në fund të fundit, një formë imazhesh të gdhendura shumë herë më tërheqëse se sa një viç i artë.”

    e Bukur!
    ja cfare do te thote stil! te ben ta pranosh dhe te reflektosh ate qe ca te tjere ta thone pa stil sociologesh dhe psikologsh por me stil bruto selefish. eh sikur keta te fundit te kishin stil si ky Postmani sepse njereyit sot duan stil shume dhe pak tekst.

    Nejse analiza eshte realiste, por cila eshte alternativa?
    ta shmangesh fare Tv dhe gjithe hapsiren tia lesh profanes dhe argetimit epsharak?! apo te ngresh Tv private pa prezencen e profanes?!
    dilema eshte e madhe besoj! Ndoshta teleevangjelistet jane koshient per kete realitet dhe trasformim te fese, por lufta per audience dhe nijeti per tu parballur me afetaret dhe afteren ne kete lufte te pameshirshme me shekullarizimin te detyron te perdoresh armert e armikut dhe dalengadale edhe vete te fitosh disa cilesi te armikut qe lufton. zgjedhja eshte e veshtire ne kete kohe te veshtire…

  • “Jo vetëm kaq, por para dhe pas programeve fetare, zakonisht ka reklama apo njoftime për spektakël, dhe një shumëllojshmëri imazhesh e ligjëratash të tjera laike, sepse mesazhi kryesor i ekranit vetë është një premtim i vazhdueshëm për zbavitje. Si historia, ashtu dhe mundësitë e gjithnjëpranishme të ekranit televiziv, veprojnë kundër idesë se këqyrja brenda vetvetes apo transcendenca shpirtërore janë të dëshirueshme në praninë e tij. Ekrani televiziv punon që ju të mos harroni se imazhet e tij janë gjithmonë në dispozicion për dëfrim dhe kënaqësi.”

    Per ta ilustruar kete, heren e fundit qe kam ndjekur emisionet televizive te Ahmed Kalase tek Shijak TV per Ramazan, ka qene gjithmone nje reklame dyshekesh per gjume, ku nje femer me te mbathuara, pozonte mbi dyshek ne te gjitha pozicionet e rehatllekut shtratnor, qe krejt ne te kunderten krijon parehati te tendosur ne audiencen mashkullore, aq me pak ne vakte te tilla pas iftaresh te bereqetshme.
    Te mbathurat e models na shoqeruan sikletshem pergjate gjithe atij Ramazani, pasi ishte e vetmja reklame qe riperseritej pafundesisht me shume se selami i vllaznise qe bente pyetje fetare nepermjet telefonit, duke e transferuar seancen e fetvahanes nga xhamia ne televizion. Keto te mbathura u shkrine me emisionin duke u bere si sigel e tij. Ngjyra e bardhe e veshjeve intimo ekspozuara mbi shtrat, arriti te behej aq familjare se mund ta ndjeje thjesht si dekor qe synonte te riprodhonte ngjyren e callmes se munguar te hoxhes ne ekran. Kjo situate me vinte si deshmi e paradoksalitetit ne te cilin jetojme e veprojme, por edhe te artificialitetit dhe disfunksionalitetit ne te cilin synojme te krijojme nje oferte sociale mbi shoqerine ku jetojme. Ekspozimi yne, duke nisur qe nga mesazhi, gjuha e perdorur, imazhi apo edhe subjekti deshmon vetem kontrastualitetin e vet paradoksal me mjedisin ku jetojme. Nje kontrastualitet qe nuk shfaq vleren perkundrejt antivleres, por vetem diferencen e madhe midis absurditeteve me vlere te perafert kulturore.

  • Nje nga revistat me te mira myslimane, qe fatkeqsisht u mbyll para ca vitesh e ne mos gaboj botohej ne Londer, Islamica, pati nje shkrim koment mbi filmin e Mel Gibson The temptations of Jesus Christ, i cili nese e mbani mend beri shume buje per anen e rende grafike e ne Amerike disa deklaruan se teksa shihnin filmin ne kinema paten nje eksperience fetare. Komenti shkruante se ‘as ushtaret romake nuk e pane aktin e kryqzimit teksa hanin kokoshka…’

  • kush eshte alternativa? kuptohet ne kushtet qe jetojme pa enderruar per ate qe se kemi sot edhe pse mund ta kemi neser.
    njerzit duan zgjidhje alternative, cila eshte ajo??????

    • Mund te behet dicka e padegjuar me pare, si per shembull ders ne xhami… Shumica e atyre qe bejne pyetje fikhu per imamet tane tek TV Shijaku jane njerez qe frekuentojne xhamite.

    • Une gjithsesi besoj se teksti i Postmanit eshte i pergjithshem per TV-ne dhe fene, po nuk mbulon detyrimisht dukurine e fese tek TV-Shijaku.

      Diskutimi teorik duhet ndare vec per Shijak dhe vec per TV.

      Objeksioni i pare qe 10 vjet me pare kur nisi kjo pune, thote se TV-Shijaku ishte nje kioske qe konfirmonte statusin margjinal dhe folklorik, provincial qe ia deshirojne Islamit ne Shqiperi. Duke dale ne TV, qofte dhe ne Shijak-TV, imamllaret tane, pervecse se po bejne davet, besoj se me nje ane kerkonin, ne menyren e vet, legjitimitet dhe dalje nga margjina – po permes margjines.

      Pat Robertsoni me Billi Grahamin nuk perfaqesonin ndonje fe apo pozicion te luftuar te shoqerise ne Amerike, si Islami e imami tek ne, prandaj nga nje ane besoj se dalja ne TV ka qene per te treguar se shih, edhe ne jemi brenda te njejtes kuti magjike e te pushtetshme ku bubrron Berisha, Nano, Ardit Gjebrea. Pertej nivelit te paraqitjes, menyres e teknikes, kuptoj se TV-ja per imamllaret tane ka pasur ne origjine nje element te shtuar konjuktural, strategjik vetembrojteje qe duhet mirekuptuar nje cike.

      • Pertej nijetit te mire, puna eshte se ne vend te veme vetulla, nxjerrim syte.
        Ata mund ta kene nijetin e mire, por pasojat jane “kafshate qe s’kaperdihet”.
        Perpjekja per te dale nga margjinaliteti, nepermjet mekanizmash margjinale, e rurale si Shijak TV, prodhon margjinalizim edhe me te madh.
        Por nuk eshte problemi thjesht tek vendi ku kryhet ky akt vetvrasjeje publike. Problemi eshte menyra si. Duke pare se cfare shkretetire kulturore ofrojne, them me vete: Shyqyr qe nuk shkojne me larg se Shijaku. Gjysma e te keqes, te pakten.
        Pra, problemi nuk eshte vetem mejeti i perdorur, televizioni i lodhur e periferik ku demonstrohet kjo bajalldi. Gjithashtu edhe diskursi i pozuar eshte po aq margjinal. Gjuha eshte morfologjikisht, semantikisht e terminologjikisht rurale, me nje dialektologji te thelle qe shpaloset jo vetem ne te folur, por edhe ne imazh, gjestikulacion, mendim, qendrim. Jo me kot, tek njerezit eshte krijuar opinionini se muslimanet jane katunare. Ky eshte niveli i perfaqesimit, nuk kane faj njerezit.

  • Your email address will not be published. Required fields are marked *