Të qenurit periferikë





EgliseMosqueeXhodi Hysa

Një herë e një kohë, kujtojnë me zell historianët dhe tregimtarët myslimanë, në oborrin e kalifit trajtoheshin me mirësjellje dhe barazi shkollari katolik, hebre dhe mysliman. Natyrisht jo përherë historia ka qenë kaq e paqtë dhe e bukur në historikun e një dialogu fetar mes myslimanëve dhe të krishterëve përndryshe kryqëzatat nuk do të kishin ndodhur. Gjithsesi historianët pajtohen në një fakt shumë domethënës i cili tregon se në epokën e artë myslimane dialogu mes myslimanve dhe të krishterëve qe i paqshëm madje jo pak herë kalifët, jo vetëm dëgjonin me endje, por  edhe merrnin pjesë në to. Kjo traditë dialogu, në fakt ka qenë e këshilluar në Kuran, por edhe në traditën profetike. Kështu që, të pajisur me versete që i paraqisnin të krishterët, dhe jo vetëm, si popujt e librave të dikurshëm e të lidhur me ta me një lidhje të veçantë, myslimanët i kanë parë ata përherë si vëllezër.

Polemikat mes të krishterëve dhe myslimanëve, siç pohon Norman Daniel, “përfaqëson nivelin më të lartë të dialogut, veçanërisht ajo e katolikut Temoteu I me kalifin Mehdi rreth vitit 781 dhe ajo e bashkëfetarit të Timoteut, Iliasit të Nisibit me vezirin Ebu el-Kasim el-Magribi në 1026. Natyrisht, këta nestorianë përdorën një Kristologji që të paktën sipërfaqësisht ishte më e kuptueshme për Myslimanët. Këso dialogu, nuk mund të ketë zënë vend gjithnjë ashtu siç shkruhet, ose jo plotësisht ashtu, por toni i tyre pajtues paraqet një apologjetikë të krishterë të menduar për të qenë jofyese për një audiencë myslimane.” (http://www.erasmusi.org/afisho_temat.php?f=56)

Por jo përherë ngjarjet kanë shkuar në këtë mënyrë, sepse jo pak herë apologjetët kanë pasur diskutime dhe debate të ashpra që vinin, jo vetëm nga keqkuptimet, por edhe nga mosnjohja që të dyja palët kishin ndaj njëra-tjetrës. E gjitha kjo është e kuptueshme përderisa bëhet fjalë për një periudhë ku mundësia për të pasur një informacion të saktë dhe konciz është jashtëzakonisht më e ulët se sa sot. Njerëz të mësuar dhe të rritur në një botë shumë më të ndryshme nga kjo e sotmja ishin të prirur të ishin në kampe të ndryshme, prirur të dallonin nga njëri-tjetri në veshje dhe në stilin e jetesës. Ajo çka shihet me vëmendje është që tezat e dialogut morën një drejtim të ashpër gjatë rekonkuistës spanjolle duke qenë se pjesa më e madhe e polemikave mesjetare rridhnin nga burime spanjolle, plotësuar,  por jo gjerësisht, nga letërsia e shteteve latine në lindje. Shkollari Norman Daniel pohon në esenë e tij të sipërcituar se shumica e replikave dhe akuzave të të krishterëve të mesjetës ndaj Islamit qenë të bazuara në disa libra pa autor të përkthyer nga arabishtja në latinisht, të cilët sulmonin Kuranin apo dhe vetë Profetin a.s. Shumica e replikave të teologëve të ndryshëm vinte e copëzuar dhe jo e bazuar në fakte të prekshme sepse shumica e teologëve nuk e njihnin Kuranin dhe gjuhën arabe aq sa për të kritikuar atë dhe jetën e profetit. Për t’u veçuar është fakti që një nga figurat më të mëdha të Kishës, Thoma D’Akuini pohon se “polemika nuk mund të mbahej mbi premisa të copëtuara”.

Polemika u ngjall prapë në shekullin e nëntëmbëdhjetë, por qe përshtatur rrënjësisht në të dy krahët me përvojën kolonialiste. Orientalistët dhe soj misionarësh e mbanin veten si intelektualë të mëdhenj e po ashtu pretendonin se vinin nga një botë shumë herë më e civilizuar e nga shoqëri të përparuara evropiane. Të pajisur me metodat e përmirësuara historike, treguan një përpikëri të re pa pasur nevojë për të ndryshuar paragjykimet e vjetra. Të krishterët kishin pasur një skizmë tjetër veç asaj të vijës së Theodosit, duke krijuar një grup të ri me influencë në evropë siç qenë protestantët, misionet e të cilëve mund të përfaqësohen dhe nga polemistit Karl Pfander (1803-1865), me kulmimin në Konferencën Botërore të Misionarëve, mbajtur në Edinburg në 1910. Ata nuk i shpëtuan dot intelektualisht polemikës mesjetare, por vetëm sa shtuan edhe disa kritika sociale bashkëkohore, veçanërisht statusin e gruas në Islam. Në krahun katolik ne mund të marrim si shembull kardinalin Lavigerie (1825-1892), kryepeshkop i Algjerit, dhe aleancën e tij me mission civilatrice në Francë.

Ishte kjo mënyra se si myslimanët dhe të krishterët vazhduan të përballen. Në fillimet e dialogut të dy e njihnin shumë pak njëri-tjetrin, më pas përmes apologjive filluan të kuptonin deri diku se cilat qenë pikat e diskutimit. Kalimi i shekujve dhe skizmat që ndodhën brenda vetë botës së krishterë, prurjet e reja që solli shkenca dhe historia krijuan një qasje të re. Pushtimet e Napoleonit dhe këndvështrimet për një vend ekzotik që ndodhet aty, përtej kufijve të Austro-Hungarisë, shtynë shumë shkollarë të krishterë që të hapin degët e tyre në botën arabe dhe islame. Në pak fjalë dialogu mes të krishterëve dhe myslimanëve është i lidhur ngushtësisht me ngjarjet dhe ndodhitë botërore, fakti që regjimet totalitare dhe rrymat filozofike, pa harruar këtu dhe Darvinizmin, prodhuan lëvizje që dërguan në miliona të vdekur ndërgjegjësoi religjionet se më së pari ato duhet të shuanin dallimet e jo t’i theksonin.

Pas përfundimit të luftës së dtë botërore dhe pas shkundjes që Kisha Romake mori gjatë viteve në vazhdim lindën dy sipërmarrje të rëndësishme dhe që shënojnë një kthesë historike në botën e krishterë. E para është Konçilli i dytë i Vatikanit. Ideja madhështore e Papa Gjonit XXIII ishte përditësimi brenda kishës. E dyta është Ecclesiam Suam e Papa Palit IV, e publikuar në vitin 1964, ndërkohë që konçilli ishte ende në zhvillim e sipër. Në dokumentin e dytë, dialogu përkufizohet si: “…një qasje e karakterizuar nga studimi i lidhjeve që Kisha duhet të mbajë me njerëzimin”, ndërsa në pikën e gjashtëmbëdhjetë thuhet: “Më në fund ata që s’pranuan ende Ungjillin, në mënyra të ndryshme, rreshtohen në popullin e Zotit. Në të parin renditet ai popull të cilit i ishin dhënë ligjet dhe premtimet dhe prej të cilit ka lindur Krishti për nga trupi (krah. Rom. 11:29)… Mirëpo vendimi i Shëlbimit përfshin edhe ata të cilët besojnë në Krijuesin, në mes tyre në të parin renditen myslimanët, të cilët, duke pohuar se mbajnë fenë e Abrahamit, adhurojnë bashkë me ne një të vetmin dhe të mëshirshmin Hyj, i cili ka për të gjykuar njerëzit në ditën e Gjyqit” (Dokumentet Konciliare, përk. Imzot Nikë Prela, Ipeshkëv, (Botime Drita, Ferizaj 1992), f. 21.)

Kështu pra era e re që frynte në botën e pas luftës së dytë botërore nuk ishte ajo e ndasive dhe përcaktimit të tyre, por ishte ajo e bashkimit në një fjalë të përbashkët, ashtu sikundër quhet dhe ky website (http://www.acommonword.com/), i hapur pikërisht pas asaj çka rëndom quhet (Referati i papës Benedikt XVI në Gjermani mbi logjikën dhe besimin).

Ndjesia që të jep leximi i Ecclesiam Suam ku shihet se “….. Islami është feja më e rëndësishme monoteiste jobiblike. Myslimanët dhe të krishterët adhurojnë një Zot dhe në këtë kuptim termi “bashkë me ne”, i përdorur në deklaratë, është i një rëndësie jetësore” (http://www.e-zani.com/2012/03/09/qasja-e-re-e-kishes-katolike-ndaj-ndjekesve-te-feve-te-tjera/#_ftn1) është tërësisht e kundërt me atë çka përfaqësues të ndryshëm intelektualë mundohen të na tregojnë nëpër gazeta. Opinioni i tyre nuk përputhet aspak jo vetëm me mendimin e Kishës Katolike (që e shohim më lart se cili është), por as me vetë kohën dhe periudhën në të cilën jetojmë.

Fatkeqësisht duket se kemi mbetur në periferi edhe pse Vatikanin e kemi afër, madje edhe pse shumë syresh nga këta intelektualë e kanë bërë një xhiro deri në Universitetin Gregorian, por shumica e tyre duket se ka hyrë ashtu siç ka dalë. Të vazhdosh të ligjërosh dhe të shkruash, ashtu siç shkruhej dhe ligjërohej në periudhën e mesjetës, është siç teologu Felix Körner SJ i perifrazon: “njerëz që shkruajnë shpejt e shpejt dialogun si një ushtrim i cekët i ‘zemrës së gjakosur’ pa dashur mund të jenë duke promovuar ekstremizmin. Në pamje të parë, krijohet ideja se me anë të forcës mund të prodhonim shoqëri homogjene dhe të njëtrajtshme….. Ata nuk arrijnë të shohin se njëtrajtshmëria është një kimerë (a); shoqëritë me homogjenitet të imponuar gjithmonë kërkojnë ‘të tjerë’ të rinj’ për të cilët pretendohet se prishin njëtrajtshmërinë e planifikuar pavarësisht se sa forcohet ajo.” (http://www.erasmusi.org/afisho_temat.php?f=136)

Ndaj të kërkuarit me ngulm se feja e vërtetë e shqiptarëve nuk është Islami e se ata më parë kanë qenë të krishterë, nuk i shërben aspak shoqërisë në të cilën jetojmë. Argumentet për ndrydhjen e këtij pranimi janë të ngjashme me ideologjitë totalitare, duke thënë se angazhimet e një tjetër lloji janë kërcënimet më të këqija të mundshme ndaj sistemit. E megjithatë, objektivi i aktivizimit shoqëror duhet të jetë bashkë ekzistenca jetëgjatë dhe konstruktive për të cilën duhet të luftojnë intelektualët dhe përfaqësuesit e besimeve fetare.

Comments

Your email address will not be published. Required fields are marked *