Bledar KominiBledar Komini

Duke “vozitur” në internet dhe duke kontrolluar faqet e internetit për të lexuar ndonjë shkrim të këndshëm apo të dobishëm, në një nga faqet e mia të preferuar, më zunë sytë një shkrim të titulluar “Xhamia si rast i humbur”. Me kënaqësi fillova të lexoj përmbajtjen e shkrimit me dëshirën për të mësuar ndonjë detaj më tepër mbi Xhaminë e Madhe të Tiranës, ashtu siç shpeshherë na është bërë traditë që ta quajmë atë. Në fakt, shkrimi ishte një kritikë mbi rastin e humbur të këtij objekti kulti për të qenë “objekt kulti”, pasi sipas autorit, që i bie të jetë redaksia e kësaj faqeje, xhamia kishte disa dyqane dhe nuk shfaqte stil tradicional arkitektonik. Për më tepër kërshëria mediatike që për të thënë të drejtën nuk është aspak profesionale dhe e thelluar në informacionin që trajton, u shfaq sërish tek disa media të shkruara në të cilat thuhej se projekti i Xhamisë së Madhe ishte një projekt i vjedhur nga një xhami turke.

Ishin këto dy arsye më sipër, të cilat më obliguan që të shkruaj këto rreshta në lidhje me xhaminë në fjalë, e cila është rezultat i një luftë të gjatë politike, mediatike dhe kulturore në qytetin e Tiranës.

Xhamitë janë ndër objektet e kultit më të vjetra në vendin tonë. Kjo dhe për shkak të ndikimit të tyre. Arkitektura dhe vlerat kulturore që ato mbartin janë të shumta. Xhamitë për myslimanët janë gjurmët e historisë së tyre, për këtë arsye kudo që kanë emigruar, puna e parë e tyre ka qenë ndërtimi i këtyre veprave madhështore dhe elegante. Xhamia nuk përmban vetëm punimet artistike brenda saj, ajo mban dhe pasqyrimin e besimit të myslimanëve. Nga një anë mban në vete estetikën e vendit ku ndodhet dhe nga ana tjetër mban në vete atë shenjtërim që i takon, dhe këto të dyja i mbart nga një kohë në tjetrën e kështu i bën të pavdekshme. Të analizosh nëse xhamia i përshtatet stilit tradicional ose jo, minimalisht kërkon njohuri përkatëse në disa fusha të cilat kanë lidhje me historinë, kulturën, arkitekturën dhe urbanistikën e një qyteti. Për t’i kthyer përgjigje nëse plani arkitektonik i Xhamisë së Madhe të Tiranës përshtatet apo jo me konceptin “tradicional”, apo më shumë me ato shqiptaro-turke, mjafton të shikohet arkitektura e disa prej xhamive të mëdha në disa qytete shqiptare. Kështu të stilit me kupolë të madhe dhe kurorë kupolash, janë xhamitë e ndërtuara në qytetin e Shkodrës, Prizrenit, Prishtinës, Vlorës, Beratit, Korçës etj. Aq e gjerë ka qenë shtrirja e këtij stili arkitektonik sa për të pothuajse kanë shkruar të gjithë studiuesit që janë marrë me historinë e arkitekturës së objekteve të kultit në Shqipëri. Për ta plotësuar disi kuadrin shkencor po përmend disa emra të mirënjohur në këtë fushë si: Zija Shkodra, Kristo Frashëri, Aleksandër Meksi, Sulejman Dashi etj. Ndërkaq edhe botimet janë të shumta, madje nuk kanë munguar dhe studiuesit e huaj të cilët kanë shkruar dendur mbi këtë lëmi, siç ishte para pak kohësh përkthimi dhe botimi në gjuhën shqipe i librit të autorit Michael Kiel, mbi arkitekturën e objekteve të kultit mysliman në vendin tonë.

E nëse për autorin përbën problem se Xhamia e Madhe do të ketë disa dyqane dhe një parking në ambientet e saj, kjo sigurisht që përbën disi risi për kohën, por jo për traditën. Kështu për sa i përket dyqaneve, ka qenë traditë e mimarëve të vonshëm të perandorisë osmane që pranë xhamive, të ndërtonin edhe dyqane apo kafene e çajtore, të cilat do t’i shërbenin besimtarëve gjatë mbrëmjeve të gjata të ramazanit për të shkëmbyer biseda apo për t’u takuar më njëri-tjetrin pas kohës së namazit. Ndërsa për sa i përket parkimit, studio që ka punuar planin e kësaj xhamie është përshtatur tërësisht me nevojat dhe specifikat që ka qyteti i Tiranës dhe sidomos zona ku do të ndërtohet kjo xhami.

Dihet tashmë se qendra e Tiranës është kthyer në një problem të vërtet për sa i përket parkimit dhe në të njëjtën kohë dihen dhe nevojat e Komunitetit Mysliman në lidhje me problematikën e të ardhurave që ky institucion ka prej kohësh. Sigurisht që të mendosh në mënyrë artistike nuk do të thotë të lësh pas dore nevojat imediate dhe funksionale që ka një institucion për të plotësuar të paktën elementet më thelbësore mbi jetesën dhe mbajtjen gjallë të institucionit. Për këtë arsye, përvoja e arkitektëve të mëdhenj si dhe kryesisht atyre vendas, na ka treguar se pjesa më e madhe e xhamive në qytetet kryesore shqiptare ndërtohej pranë tregjeve dhe zonave të hapura (kur kishte tregje, ndërsa kur nuk kishte ato krijoheshin vetvetiu pranë xhamisë), për t’i shërbyer njëra-tjetrës. Mjafton këtu të përmend pazarin e vjetër të Tiranës, pranë të cilit gjendeshin jo pak, por gjashtë xhami, ku çdonjëra prej tyre kishte në pronësi dhe dyqane, të cilat ishin lënë në formë vakëfi për t’i shërbyer nevojave të xhamisë. Kjo traditë ka qenë e përhapur në të gjitha qytetet shqiptare gjer në vitet ’60.

Duke mos dashur të kanalizohem në shembuj të mëtejshëm të cilët janë të shumtë, po përqendrohem pak tek lufta e madhe që i është bërë diku me dashje dhe diku pa dashje ekzistencës së këtij objekti kulti, pra Xhamisë së Madhe. Së pari politizimi i ndërtimit të xhamisë, e la në harresë nevojën e besimtarëve tiranas për të pasur një xhami sipas të gjitha kushteve fetare dhe atyre përmbajtësore për të plotësuar dhe kryer ritet e përditshme. Tek-tuk gjatë këtyre viteve besimtarët u gjendën të rreshtuar në kahe të ndryshme politike, si për të treguar se ekzistenca ose jo e kësaj xhamie varet nga politika dhe jo nga interesat e një institucioni që përfaqëson një pjesë të rëndësishme të popullit shqiptar. Kjo çoi në vonesën e një strategjie për arritjen e synimit dhe sigurisht ngriti disa dilema të brendshme mbi funksionalizmin e këtij objekti, që herë u pa si xhami dhe herë të tjera si synim politik.

Së dyti dhënia zgjidhje dhe tashmë pasja e një projekti dhe miratimi i lejes për ndërtimin e objektit të kultit, i ka kthyer një pjesë të besimtarëve në skeptikë në lidhje se a ishte ky projekt një përmbushje e aspiratave politike apo atyre artistike. Në fakt për aq sa më lejon profesioni do doja t’i thosha të gjithë skeptikëve se projekti jo vetëm që është i arrirë dhe plotëson të gjitha kushtet e domosdoshme artistike, por në të njëjtën kohë, detajet e tij shfaqin hapur profesionalizmin e studios që e ka marrë përsipër projektimin dhe ndërtimin e këtij objekti kulti. Për të mos u futur edhe më shumë në detaje, do ftoja jo vetëm shkruesin e artikullit të mësipërm po të gjithë ata që kanë hije dyshimi, që të lexojnë pak më shumë mbi arkitekturën islame në Shqipëri (atë osmane) dhe të jenë pak më të përgjegjshëm kur bëhet fjalë për fusha kaq specifike, të cilat nuk kërkojnë vetëm një sy estetik gazetari apo analisti.

Mbi të gjitha përgjegjësia e të qenit opinionit qëndron në faktin se çfarë kontributi sjell mendimi apo opinioni i dhënë, më shumë se sa kritika e pavend dhe e pa argumentuar në një fushë kaq delikate, duke marrë përsipër dhe riskun e keqpërdorimit të sferës publike apo keqinterpretimit të informacionit shkencor.

Në përfundim do doja të ndalesha pak dhe tek artikulli i një të përditshmeje e cila e quante këtë projekt të vjedhur nga ai i një xhamie turke. Për sa i përket artikullshkruesit rregulli numër një i artit, qëndron në faktin se një art i tillë nuk ka pronësi. Ndërtimi i xhamive i është përmbajtur parimit të formës dhe arkitekturës dominuese, e cila vende-vende është përzierë edhe me traditat rajonale. Artikull shkruesit në fjalë do t’i sugjeroja një udhëtim në Ballkan për të parë se pothuajse të gjitha xhamitë ngjajnë, ato shquhen për origjinalitet dhe simbolikë në detaje, ndërsa shpirti unifikues është ai i minares, kupolës dhe variacioneve të lakueshme të formave dhe materialeve të përdorura.

Comments

  • Xhamia ne te tille forme, e cila eshte kopje projekti, sigurisht nuk permbush kriteret estetike dhe spirituale ne epoken kur jetojme. Se dyti mostransparenca nga ana e institucionit thellon hendekun ndermjet ketij institucioni dhe aktoreve te tjere musliman(KMSH e hapur per publikun eshte vetem ne rast spektaklesh). Eshte dramatike qe ne projekt futet vetem nje arkitekt turk duke perjashtuar qindra te tjere te cilet mund te jene me te afte se ai( Arkitekt i thençin, se nese projekti eshte kopje ai do te jete vetem nje inxhinjer zbatues). Se fundmi projekti i xhamise si nje xhami otomane do ti jape municione falas islamofobeve qe lidhin çdo gje islame ne Shqiperi me turqit dhe projektet pseudoneootomane. Perfundimisht me kete imponim, me pa te drejte do te vuloset per shume kohe ideja se shqiptaret jane te paafte per pune te medha, tip njerez me bisht.
    Une per vete nuk e pranoj bishtin dhurate.

  • Zanzibar, une nuk e di ne cilin vend jeton ti apo cfare profesioni ke, por duhet te kuptosh dicka, ndertimi i xhamise nuk ka lidhje me KMSh apo me kedo organizate tjeter. Nese diskutojme per nje objekt kulti duhet ti permbahemi parimeve, te cilat kane te bejne me arkitekturen dhe historine e vendit tone si dhe rajonit ku jetojme. Se dyti, e shikoj si te pavend perfshirjen ne debat te KMSH dhe problemeve qe ajo ka, xhamia nuk mund te perfshihet ne debatet mbi KMSH apo kedo organizate, ajo eshte pronesi e te gjitheve.
    Nderesa per sa i perket studios kam frike se nuk ke informacionin e duhur ne lidhje me te. Studio eshte perzgjedhur pasi ajo dhe shume studio te tjera kane paraqitur projektet e tyre dhe sigurisht pasi eshte pergjedhur projekti me i mire. Me sa shikoj informacioni jot eshte i cunguar dhe i keqintepretuar. Aq me teper kur islamofobine ju e lidhni me osmanizmin apo me arkitekturen. Do ishte me e shendetshme qe te kishit me shume njohuri per fushen perkatese si dhe per zhvillimet e viteve te fundit apo ne lidhje me informacionin qe ka te beje me xhamine ne fjale. Kjo do sillte dobi pasi nuk krijonte peshtjellime qe vijne nga mendime naive apo qe kerkojne ta kanalizojne debatin ne fusha qe skane te bejne me te.

    • nese shikojme traditen e xhamive ne shqiperi , apo edhe ne trojet shqiptare, xhamia e tradicionale tipike shqiptare eshte me cati : xhamite e beratit, xhamia Fatih ne durres, et`hem beu ne tirane dhe shume te tjera..xhamite me kupole jane me te voneta dhe jane huazuar nga stili tradicional osman
      xhamite me cati njekohesisht kane pasur edhe portike te zbukuruar ne menyre artistike, te rralla per nga arti: si xhamia qendrore ne kavaje e cila u rrafshua ne monizem..
      pra nese flasim per bukuri, per art te vertete, xhamia tipike tradicionale shqiptare qendron me lart se ato te tipit osman..natyrisht nuk themi qe te zbatojme ato 100 % , por ama mund te mbeshteteshim tek e jona si projekt, te trashegimia jone, te arti yne qe me rezulton shume i pasur , i bukur, i jashtezakonshem..dhe nuk kemi pse mbeshtetemi te nje art qe u fut vone ne shqiperi dhe nuk eshte e jona tradicionalisht..se kur u fut, filluan te mos ndertoheshin me xhami..

  • sinqerisht une dhe lexues te tjere te ketij blogu do te donim te dinin se cilat jane kriteret estetike dhe spirituale ne lidhje me xhamine, ne epoken qe jetojme?

      • jam larg atyre arkitekteve, une ju pyeta dhe ju pyes perseri ju per njohuri, perderisa u shprehet per nje mungese te tille besoj duhet ta dini se cfare e ploteson kete mungese, dhe nuk po bej aspak ironi apo pyetje per hir te polemikes.

        • Ja nje shembull ku KMSH eshte ne kontradikte me veten e saj, e pasinqerte me publikun, me dy kute. https://www.facebook.com/photo.php?v=633702643311051
          Nderkohe qe kampusit universitar i bejne nje shetitje virtuale e cila mund te shihet nga gjithkush, per xhamine na perplasin fytyres nje cope beze elektorale. Edhe ndertimi i kampusit per nga menyra e konceptimit si projekt i shkon pershtat natyres sektare kuazi ilegale te gylenxhijve, por te pakten nga ana formale kane ujdisur diçka origjinale. Ndersa projekti i Xhamise, eshte vulosur si projekt plagjiature, pune kopjacesh.
          Kam pershtypjen se xhamia eshte ofruar si sakrifice elektorale, thjeshte dhe vetem per te realizuar kampusin Beder, projektin e vertete te gulenxhijve ne Arnautlluk.

  • Meqe po rishtrohen te njejtat argumente, po risjell disa pika qe me duken problematike ne projektin e paraqitur prej KMSH-se.

    1. Nuk ka pasur konkurs per projektin, por eshte vendosur ne menyre arbitrare nga kryesia. Gjithkujt ketu i lind e drejta te thote, se moskryerja e nje konkursi, per nje projekt te tille, le hapesire per veprimtari koruptive. Edhe ne Kosove, Bashkesia Islame jo vetem hapi nje konkurs, por u shfaq edhe nje ekspozite ku te gjithe njerezit patin rastin te shohin vete nje sere projektesh konkuruese. Kurse ketu, projekti na serviret si definicion ne nje cope beze, duke na e shit per bamiresi te madhe qe politika dhe gylenxhinjte jane duke na bere.

    2. Projekti nuk behet publik. Na serviren vetem disa foto te punuara ne fotoshop, te cilat nuk jane fare projekt arkitekturor, gje qe te le te mendosh se nuk kemi ende nje projekt konkret. Projekti nuk ngrihet mbi foto por mbi gentplane. Ai i Rames, te pakten i kishte te gjitha keto te dhena, kyrse ky eshte nje projekt fantazem.

    3. Nuk kemi ende te dhena mbi buxhetin e projektit, dhe nuk kemi asnje te dhene per financat nepermejt te cilave do te behet i mundur. Nuk dime sa do te kushtoje ky projekt dhe si do te ndahen zerat e tij, gje qe tregon gjithashtu mungese transparence dhe na ve ne dyshim nese po behet gje apo jo.

    4. Deri tani nuk na eshte thene asnje rrjesht se kush eshte kompania e kontraktuar per ndertimin e xhamise dhe ku eshte kontrata. Perse nuk na publikohen keto, por na publikohet nje marreveshje qe nuk ka asnje sens juridik, sic ishte ajo qe u nenshkrua ne mitingun elektoral te pardjeshem? Nderkohe qe nuk na tregoeht kontrata me kompanine ndertuese, na tregohet nje marreveshje per inagurimin e punimeve (???), dicka krejt pa kuptim. Kjo tregon qe, mesa duket, nuk ka gje ne qese.

    5. Projekti nuk ofron asnje identitet kulturor arkitekturor, por eshte thjesht nje fotokopje nga Stambolli qe nuk i pergjigjet aspak realitetit tone kulturor. Nese themi se ky objekt do te jete nje objekt perfaqesues i Islamit shqiptar, nuk ka arsye perse ai te demonstroje nje kontekst kulturor te cilit asnje prej nesh nuk i perket. E para, Islami shqiptar nuk eshte Islam turk. Eshte e vertete qe, sic thote autori ne kete shkrim, shume prej xhamive te vjetra ne Shqiperi kane qene me kupola, por gjithsesi, arkitektura shqiptare, edhe ne ndertimin e xhamive, ka dallimet e veta nga ajo ne Stamboll. Por pervec kesaj, qe nga ikja e osmaneve ne Shqiperi, kane kaluar 100 vjet, pa llogaritur ketu diferencen arkitekturore ne periudha te ndryshme te sundimit osman. Nuk ka asnje kuptim te implementojme nje arkitekture te para 300 vjeteve, pa asnje lidhje me realitetet e reja ku ndodhet Shqiperia, e aq me teper kur 100 vjet jane shume, per te krijuar vertete diferenca te thella kulturore midis nesh dhe Turqise.

    6. Kati i pare eshte nje shtojce e tmerrshme qe nuk shkon aspak me godinen, e per me teper i ze asaj rrezen e shikimit nga poshte. Fakti qe ka edhe xhami ne traditen tone, prane te cilave ka pasur dyqane, nuk justifikon ngritjen e tyre ne te njentin projekt, si ne rastin konkret, per me teper nuk justifikon aspak faktin qe keto dyqane jane ne Xhamine e Madhe qe pretendojme te jete krenaria jone arkitekturore. Mbi te gjitha, marredhenia midis objektit te kultit dhe tregut eshte edhe dicka kulturore. Nese ne shkartisim pazarin me xhamine (per me teper kur nuk behet fjale per xhami lagjesh, por per xhami te madhe, qe eshte ekuivalent i katedraleve te krishtera), ne japim imazhin e keq te profitizimit te feve, te shnderrimit te fese ne pazar, politike, perfitim, biznes etj. Kjo eshte krejtesisht e kundert me arsyen perse e duam nje xhami te madhe, qe ka te beje me prestigjin tone publik, jo me mundesi per fonde per KMSH-ne.

    7. Ndertesa, gjithashtu eshte bere pa marre absolutisht ne konsiderate mjedisin arkitekturor ku do te ndertohet. Ajo stonon krejtesisht me godinat perreth, te cilat i perkasin kryesisht stilit italian te fillim-shekullit sic eshte, Parlamenti, Hotel Monarku, Ndertesa e te Perndjekurve, ish-Biblioteka apo edhe vila me tej tek Ura e Tabakeve. Ndertimi i nje objekti arkitekturor, per me teper nje objekti ne permasa te tilla, te pretendimeve te tilla, duhet patjeter te harmonizohet me kontekstin urbanistik ku ndertohet, ndryshe, sado i mire te jete si projekt, stonon keq.

  • I dashur Edukator, blogjet nuk jane per te dhene leksione arkitekture apo historie, mjafton te hapesh disa tekste dhe do gjesh se cilat jane parimet fetare dhe ato qe ne periudha te ndryshme jane perdorur prej muslimaneve ne vende dhe kohe te ndryshme mbi ndertimin e xhamive.

  • Dalan, kam frike se po diskuton mbi nje fushe ne te cilen mospasja e informacionit nga ana juaj apo mos interesimi juaj per te marre nje informacion nuk do te thote se projekti nuk eshte paraqitur, prezantuar apo nuk ka buxhet. Projuekti ka pasur diskutime, ka pasur prezantim, ka buxhet e shume gjera te tjera, te cilat mbase ju nuk i keni ditur apo nuk keni qene te informuar per nje sere rethanash, ato kane qene te gjitha publike dhe madje jane diksutuar hapur.
    Sa i perket pikave qe ke renditur, une do te thoja se jane te gjitha keq interpretim nga ana juaj. Te gjitha ato objekte qe ke permendur me te cilat xhamia nuk shkon apo nuk ngjit, jane ato qe nuk kane lidhje me xhamine, pasi mjafton te shikosh xhamine e Ethem Beut, edhe ajo ka te njejtin ambient perreth me po te njejtat ndertesa qe ti i permend, por askush nuk thote qe ajo nuk shkon me ato objekte. Pse? Pasi ajo ishte shume kohe para atyre, apo se ne na eshte mesuar syri, apo se ato shkojne ne menyre perfekte me xhamine. Kam frike se diskutimi mbi xhamine ka nevoje jo per kritika por per nje diskutim objektiv dhe konstruktiv.

    • Bledar shkruan:”Në fakt, shkrimi ishte një kritikë mbi rastin e humbur të këtij objekti kulti për të qenë “objekt kulti”, pasi sipas autorit, që i bie të jetë redaksia e kësaj faqeje, xhamia kishte disa dyqane dhe nuk shfaqte stil tradicional arkitektonik. Për më tepër kërshëria mediatike që për të thënë të drejtën nuk është aspak profesionale dhe e thelluar në informacionin që trajton, u shfaq sërish tek disa media të shkruara në të cilat thuhej se projekti i Xhamisë së Madhe ishte një projekt i vjedhur nga një xhami turke.”

      Sugjerimi per plagjiature erdhi me gjithe nje link (mund ta shikosh vete) dhe kjo para se te vine pretendimet qesharake nga gazetarja e Shekullit qe pyet se mos i perngjet xhamise se Bajazitit ne Stamboll.

      Kam frike se nuk jemi kuptuar. Une nuk mendoj se eshte prezenca e dyqaneve qe e pengon nga te qenit ‘objekt kulti’ ose se paku nuk di te kem shkruar nje gje te tille. Megjithate me duket joproduktive te te perseris sa kam shkruar tek shkrimi te cilit i referoshesh. Me duket e qarte qe nuk po shpreh ndonje gje kundra aktiktures osmane se jo vetem qe jam admirues i saj, por dhe do ishte e marre te thosha nje gje te tilla. Ajo qe kam thene, ama, eshte se edhe arkitektura osmane reflekton komunikimin me terenin dhe shtratin kulturor paraosman, reflekton edhe nje kohe te caktuar te zhvillimit arkitekturor, jo ndonje model statik ne kohe. Xhamite osmane ne trevat shqiptare jane te vyera e te vleresuara e mund te kesh vene re se ne kete faqe kemi shkruar dhe ndonje rresht per neglizhimin ne ruajtjes se trashigimise se arkitektures osmane. Kjo nuk ka te beje fare me kerkesen qe nje xhami e nisur ne vitin 2013 te reflektoje nje komunikim te ri me traditen islame, me simbolikat e te shenjtes, ashtu si dhe me terrenin dhe kohen ku dhe kur po ndertohet. Artiketura osmane ishte produkt i kohes se vet dhe eshte normale te frymezoje dhe informoje bashkesi edhe sot, por duke reflektuar kete komunikim bashkohor, nje komunikim qe ndodhi edhe ne vete formesimin e arkitektures osmane.

      Se fundmi, nuk kam asgje kundra dyqaneve prane xhamive. Kam pare xhami lagjesh ne Stamboll ku kafeneja ishte e shkrire me xhamine dhe bere pjese e lagjes. Dyqanet ne rastin konkret, pervec sa eshte thene me pare, krijojne dhe nje lloj distance midis qytetareve dhe objektit. Kalimtari qe kalon prane xhamise, nuk ka kontakt me nje objekt kulti, me nje objekt me pretendime artistike arkitekturore, por thjesht me ca dyqane. Objekti duket nga larg por per ate qe kalon perbri, objekti eshte izoluar nga ngritja artificiale mbi dyqane.

      p.s. Pyetje: a mund te thote njeri ne Prishtine se nuk eshte i informuar per projektet e propozuara? Ama e themi me plote goje se nuk kemi qene te informuar per modelet qe jane ofruar per xhamine e Tiranes. Edhe shteti i Saudise prezantoi modele qe u propozuan per zgjerimin e Haremit ne Meke, po s’dime gje se kush konkuroi e me cfare konkuroi ne Tirane.

      • Admin do doja qe debati ne lidhje me Xhamine e madhe te Tiranes te mos kanalizohet ne debate qe kane te bejne me KMSH apo “turqizma” e “turq”. Debati ne lidhje me kete xhami eshte nje debat qytetar qe ne thelb ka nevojen, ate nevoje qe permbush deshiren tone per te pasur nje objekt kulti i cili na eshte mohuar prej vitesh. Ky objekt nuk eshte lemoshe per ne, pasi komunitetit te besimtareve muslimane ne Tirane i jane shkaterruar me dhjetra objekte kulti, pra eshte nje obligim me shume se nje lemoshe nga politika. Ndersa per sa i perket faktit nese ka pasur debate apo jo ne lidhje me projektin, buxhetin e ketij projekti e te tjera si keto, mendoj se fakti qe ju nuk jeni te informuar nuk do te thote qe keto nuk kane ndodhur. Per kete arsye kjo nuk ju jep te drejtet per kapital informacioni. Sakaq paralelizmat me Saudine apo Prishtinen nuk qendrojne, pasi te gjithe e dime qe institucioni qe na perfaqeson prej vitesh lengon papergjegjshmerine. Kjo eshte nje arsye me shume per ta pare kete objek kulti si nje misherim te atyre mundimeve te bera prej dhjetra e qindra intelektualeve muslimane per ta pare kete objekt aty ku eshte sot, dhe kjo nuk i jep te drejte te tjereve per ta kritikuar thjesht se syri i tyre nuk e shikon si esetetike.
        Une te them te drejten nuk synoj te perfaqesoj askend ne kete diskutim, por perfaqesoj ate nuance intelektuale qe kerkon qe punet e arritura me shume mund te mos hidhen poshte nga disa kritika apo kritikues qe per asnje moment nuk kane qene pjese e diskutimeve apo debateve mbi ekzistencen apo jo te kesaj xhamie. Kjo do te ishte e padrejte, ashtu sic do te ishte qe duke u nisur nga syri “estetik” i ndokujt te paragjykohej ky projekt, per te cilin shume te tjere kane kontribuar ne vite per ta pare te realizuar ate sot.
        Sa i perket faqes tuaj, une e di shume mire kontributin qe ajo ka, por nuk do doja qe pa dashje shkrime te tilla te frymezojne njerez qe per synim me shume kane kritiken se sa deshiren e mire per te arritur nje synim te kahmotshem te shume intelektualeve muslimane.
        Do tju lutesha qe pa me keqkuptuar te me mirekuptoni se tradita dhe synimi per ta shkeputur realitetin e sotem nga tradita disa shekullore eshte nje nder synimet me te medha qe kane disa pseudo intelektuale ne ditet e sotme.

        • Pa dashur fare te te merzis, realiteti eshte qe vendimi per te “inaguruar” (per te disaten here) xhamine e madhe nuk ka shume lidhje me perpjekjet ‘intelektuale’ te kerkujt. Nese nuk je dakort me kete ben mire te na sjellesh ndonje fakt konkret qe verteton te kunderten. Personalisht mendoj se xhamia e madhe fatkeqesisht eshte perdorur dhe vazhdon te perdoret si thele elektorale sipas oreksit te partise ne pushtet sa here qe vijne zgjedhjet e radhes. Kurse kur thua se po kritikojne ata qe nuk kane ‘kontribuar’ nuk e kam shume te qarte se kujt i referohesh, megjithate perpara se ti hyjme atij diskutimi duhet te biem paraprakisht dakort se cfare kuptojme me ‘kontribut’.. Sa per pretendimin se te gjitha hapat e nevojshem jane ndjekur nga KMSH ben mire te na sjellesh ndonje informacion me konkret sepse kshu ne ajer sikur nuk shkon shume kjo pune.

          • Gent, nuk me intereson aspak politizimi i kesaj ceshtjeje dhe pak me siper ne nje koment theksova se, kushdo nga partite politike qe do ishte ne pushtet do ta politizonte kete projekt, pasi ne jemi te paafte per ta kulturalizuar projektin dhe mos tja leme te tjereve qe ta politizojne. Kulturalizimi i nje projekti te tille kerkon elita intelektuale aktive ne media e politike, gje te cilen nuk e kemi, per kete arsye eshte normale qe projekti do politizohej si nga e majta dhe nga e djathta, e keqja per mendimin tim qendron tek politizimi i myslimaneve ne lidhje me kete projekt.
            Per sa i perket kontributit, e ke kuptuar mire, me thuaj ti vet, cfare ke bere qe ky projekt, meqe po thua, te mos ishte keshtu sic eshte tani?! Cfare ke bere qe ta kundershtosh kete projekt dhe te sjellesh alternativen tende, apo te disa miqve te tu qe mendojne si ti. Ndersa une di njerez qe kane debatuar, diskutuar dhe kane dhene kontribute disavjecare ne lidhje me ekzistencen dhe ndertimin e kesaj xhamie.
            Sa per ate qe thua, se do fakte, ska nevoje ti jap faktet une, mjafton te pyesesh se sa takime jane bere ne lidhje me kete problem dhe sa diskutime jane bere dhe me institucionin gjate gjithe kesaj kohe ne lidhje me projektin. Ky projekt ashtu si dhe vendi i ndertimit jane diskutuar prej pothuajse dy vitesh dhe ne keto diskutime jane perfshire njerez nga me te ndryshmit, qe nga koha kur bashkia mori persiper realzimin dhe deri nje jave para perurimit kur u prezantua projekti perpara nje grupi intelektualesh ne nje nga universitetet e Tiranes.

          • Nuk mund te flas per komentuesit Bled, por per Ezanin, mendoj se kontributi ka qene i pranishem. Ne jemi enti me numrin me te madh te shkrimeve per xhamine e madhe. nese ben nje search do te gjesh me dhjetra shkrimet tonat dhe te tjereve qe na i kane ofruar, mbi kete teme dhe kjo mendoj se eshte nje kontribut jo i vogel.

  • Une kam kerkuar keto dite ne faqen e KMSh-se dhe nuk gjeta asnje te dhene mbi projektin pervec fotove inaguruese te Selim Muces me Sali Berishen. Nese nuk ka nje informacion te tille prej KMSH-se, prblemi eshte tek transparenca. Dje u dhane lajme ne te gjitha televizionet per projektin dhe askund nuk u tha sa kushton dhe kush po e nderton. Nderkohe projekt eshte ai qe detajohet per cdo ze, per buxhetin, volumin e ndertimit, kohezgjatjen, etj.
    Megjithate, ka shume pika te tjera. Mungesa e nje konkursi, le hijen e nje objekti krejtesisht jolegjitim. Me cfare te drejte KMSH-ja vendos se cili duhet te jete projekti i xhamise se muslimaneve te Tiranes? KMSH eshte vetem administratore dhe statusi i saj eshte te organizoje konkursin, ku natyrisht duhet te fitoje me i miri. Ketu behet fjale per nje objekt qe do te kushtoje qindra mijera euro, ndaj nuk mund te kaloje me nje vendim arbitrar.
    Ndersa sa per arkitekturen, ceshtja e dyqaneve eshte e qarte. Ne asnje vend te botes nuk kam pare xhami apo kishe kryesore me dyqan brenda. A ke pare ti te kete treg xhamia blu brenda?
    Ndersa persa i takon kontekstit urbanistik, une them qe nuk shkon fare. Xhamia e Et’hem Beut, ka nje arkitekture tjeter nga kjo xhami dhe eshte disi me e ngrohte, gje qe e ben te pershtatet me shume me kontekstin. Por, nga ana tjeter, ministrite e ndertuara ne bulevard, jane ndertuar ne ate menyre qe ti shkoje mjedisit. Ndersa Pallati i Kultures, per mendimin tim nuk shkon fare.
    Po ta shikosh Bled, ajo xhami nuk eshte ndertuar per ate vend, por eshte montuar. Duket qarte. Nje objekt ndertohet ne baze te vendit ku do te ngrihet, ne menyre qe te pershtatet, gje qe ky projekt nuk e ploteson aspak.
    Per mua, diskutimi per xhamin nuk ka asnje nevoje epr diskutim “konstruktiv”, sepse ata qe po e ndertojne, po vazhdojne te sillen me arbitraritet dhe nuk ua ndjen aspak per konstruktivitetin tone, keshtu qe, e vetmja gje qe pi uje eshte kritika.

  • Dita kur u inagurua Xhamia e re (fillimi i punimeve), mund te quhet dhe si dita kur, Berisha, pasi ka futur ne dore te gjithe institucionet e shtetit, gjynjezoi paq dhe KMSH-ne!
    Sa pper projektin, nuk i heq asnje presje asaj qe ka shkruar Dalani; ndersa per trajtesen e vellait te nderuar Bled Komimi, nje djale me goxha pergatitje e formim kulturo, me vjen keq ta them, por eshte e cale nga shume pikepamje. E si nuk paska lidhje KMSH-ja me Xhamine? Por me gjithe pelhivanlleqet per t`ja marre Xhamine prej domeni Rames (e them kete ne funksion te idese e jo se Xhamia ishte vertet domen i Rames), e per ta bere ate domen te Berishes, a nuk eshte pergjegjese kjo KMSH-e? Ndersa sa per projektin vete, ai me ngjan me nje projekt stok mbetur ne sirtaret e skrivanise se projektuesit anonim, i destinuar per ndonje qyteze turke, po kursesi ne zemer te kryeqytetit shqiptar.

    • Neonurxhi, te thuash qe mendimi im eshte i cale vetem sepse une them qe nuk duhet perzjere KMSH ne debatin mbi projektin e xhamise, eshte njesoj sikur te thuash se une po them qe ky projekt nuk eshte lemoshe por detyrim qe shteti shqipar ja ka komunitetit te besimtareve muslimane shqiptare. Prandaj besoj se formaliteti politik nuk mjafton per te argumentuar patericen qe ju i vini mendimit tim. Perkundrazi ajo qe thoni ju vetem se tregon qe ky projekt ka qene nje sfide e madhe per te gjithe ne. Sa per politiken besoj se ska asnje qe te mos jete dakord qe si njera pale politike ashtu dhe tjetra, gjithnje do ta shfrytezonin kete projekt ne dobi te fushatave elektorale. Kjo nuk lakon idene se ky projekt ka dale nga arkivat apo skrivania e ndonje arkitekti turk, por ate se nuk ekziston asnje arsye tjeter qe ky projekt te ishte ndryshe. Edhe pse une ende nuk kam pare ndonje alternative reale se cfare do te thote ndryshe per ju.

  • e-zani,

    falemnderit per debatin mbi xhamine. Ndoshta tani debati eshte vetem teorik, pa implikime e aplikime ne terren, por te pakten le te na sherbeje qe te ndricojme njeri-tjetrin e te kuptojme si mund te beheshin punet po te ishim me te mire e te meritonim gjera te mira. Zoti nuk ben padrejtesi prandaj ne do kemi xhamine qe meritojme.

    Kete debat mbi xhamine dhe vizionin per te duhet ta kishte zhvilluar KMSH-ja, bashke me konkursin nderkombetar per arkitekturen, po ja keshtu shkuan keto pune. Se keshtu i mretojme.

    Bledi,

    shkrimi i ezanit eshte i qarte. Vleresohet arkitektura osmane si vijuese e asaj bizantine, dhe ne pergjithesi arkitektura islame si jo-statike, si me shume lokaliste se globaliste, si komunikuese me stilet pararendese, ndikimet e huaja dhe mjedisin kulturor rrethues. Arkitektura klasike osmane eshte pjese e historise, dhe nuk eshte e shenjte. Vete osmanet e braktisen kete stil aty rreth shekullit XVIII dhe filluan me ate qe quhet barok osman, te ndikuar nga arti perendimor i kohes. Dmth osmanet ishin aq moderne sa ta ndryshojne arkitekturen e vet te xhamive, te ndikohen nga frengu, kurse ne ketej duhet te ndertojme nje xhami me nje gjuhe arkitektonike para-moderne, qe nuk tregon fare daten e adresen e sakte, ne Tiranen e shekullit XXI.

    Xhamia e madhe duhet te perfaqesonte ndryshimet e medha kulturore e identitare qe kane ndodhur ne Shqiperi e tek muslimanet shqiptare. Ndoshta simbolikisht duhet te demostronte si homazh dhe perkujtim per brezat, edhe faktin se dikur ky vend i prishi xhamite. Kurse xhamia me shume klasike se neoklasike qe na premtojne, nuk bart asnje gram histori te Shqiperise se sotme, po edhe te djeshme. Xhamite me kater minare jane xhami mbreterore qe ne kohen e osmaneve i gjejme gati ekskluzivisht ne Stamboll (hiq Selimijen ne Edirne, e ndonje tjeter). Ne Shqiperi dicka e ngjashme eshte vetem Xhamia e Plumbit, e Bushatllinjve, qe ne fakt ishte dhe nje lloj sfide simbolike indipendentise me orvatjen e saj per te imituar xhamite mbreterore osmane.

    Loja me ‘polic te mire, polic te keq’ qe eshte luajtur kete dekade me fene ne Shqiperi i ka veshur turqit dhe gjerat fetare turke me efekte cudiberese. Sipas kesaj loje edhe xhamite jane ose osmane/turke (pra te moderuara), ose arabe (fondamentaliste) si ato qe ndertoi Haramaini. Po kjo ndarje bardhe e zi eshte qesharake. Xhamia mund te jete edhe finlandeze e te na e ndertoje Zaha Hadidi ose ndonje grua angleze tjeter, ashtu si edhe osmaneve ua ndertonin shpesh armenet xhamite. Osmanet vete nuk kishin problem t’ua ndertojne armenet ose italianet xhamite e veta, kurse ne qe jetojme perballe Italise, duhet patjeter t’i ndertojme me turq? Le te hapej konkursi e le ta fitonte ndonje musliman qe e kemi vella ne fe, aq me mire, po le te fitonte me i zoti, qofte dhe jomusliman. Nese nuk duhej bere me konkurs, te pakten te behej me konsulte specialistesh vendas e te huaj porosia per arkitektin, duke marre parasysh estetiken vendase te xhamive e kushtet e tjera qe e afrojne xhamine ne epoken kur kjo xhami po ndertohet. Xhamite e Shqiperise kane qene po aq shqiptare sa osmane, mjafton te shohesh Et’hem Beun per ta kuptuar individualitetin qe nga hajati me cati e deri tek afresket.

    Sa per dyqanet poshte xhamise, ato jane krejt normale, teorikisht, dhe i kemi edhe sot ne Berat poshte Xhamise se Beqareve
    http://farm4.static.flickr.com/3649/3630591650_3235d757f1.jpg

    Sa per debatin dhe kritiken, ato jane krejt normale. Projekti i xhamise eshte dicka potenciale, alternative, e sigurisht njerezore dhe nuk eshte eshte gje e shenjte, e shenjte eshte vetem xhamia kur te perfundohet, sido qe te jete pastaj. Po edhe kur te perfundohet, shenjteria eshte e lidhur me atributin e saj, jo me formen e saj dhe as me llacin, tullat. Turp do kishte qene te debatohej per xhamine vetem nese konsensusi per te do ishte vjele mes bashkesise e specialisteve. Turp per kritiket do kishte qene edhe nqs konsensusi per xhamine do ofrohej strukturalisht nga ndertuesja e xhamise, KMSH-ja, nese kjo kishte legjitimitet te fituar nga zgjedhje te lira apo legjitimitet historik, apo legjitimitet prej pjesemarrjes ne te te dijetareve. Asnje kusht nuk plotesohet per te mos pasur debat. Keshtu qe debat do kete

    • Hysrev, debati dhe kritika jane nje perpetum mobile, askush nuk e ve ne dyshim kete gje. Une nuk jam kunder fleksibilitetit arkitekturor dhe ne asnje pjese te shkrimit tim nuk e shpreh kete gje. Por, une argumentoje se ne nuk duhet te shkeputemi nga tradicionalja pasi shkeputja prej saj con uje ne burimin e atyre qe duan te na tregojne si modern qe duan te tregojne se myslimanet shqiptare nuk kane lidhje me te kaluaren dhe qe duan te tregojne se gjoja edhe muslimanet shqiptare e shohin si te prapambetur kulturen dhe traditen qe la perandoria osmane. Besoj se jam mjaft i qarte ne kete pike.
      Mbi kete baze une shprehem se largimi prej tradicionales do te ishte nje humbje e madhe ne luften tone per te argumentuar historine dhe jetegjatesine sociale e fetare nder shekuj. Kjo do te ishte nje humbje e cila sic e thash me siper do shpinte uje ne burimin e atyre qe ne nje fare menyre po lene xhamite e vjetra shqiptare qe te rrenohen dhe ne vend te tyre te ndertojne xhami te reja, pa prespektive artistike dhe simbolike islame.
      Une nuk jam kunder ecurise artistike moderne, pasi jam mbeshtetes i prespektives artistike, por kjo mendoj une nuk duhet te ndodh ne kurriz te tradites dhe vlerave tona. Do isha shume dakord qe kjo te ndodhte nese ne do kishim disa dhjetra objekte kulti ne tirane qe reflektojne te kaluaren tone historike, qe duan te na e shkaterrojne, dhe ne kete rast nje xhami e re nuk do ishte keq qe te shprehte nje fryme me moderne e tradicionale.
      Edhe nje here te falenderoj qe u fokusove ne kete aspekt, ky debat eshte shume i vonuar por mbetet produktiv pas gjerat mbeten te hapura per raste e specifika te tjera.

  • Projekti i xhamise eshte i deshtuar. Mos te keqkuptohemi, projekti, pra letra, vizat dhe boja, jo projekti per te ndertuar “Xhamine e Tiranes”. Megjithse do te thoja se dhe kjo perpjekje eshte e deshtuar edhe per menyren se si eshte menaxhuar ajo, jo deshira e e gjithkujte per te pasur nje xhami simbolike ne qytetin e tij/saj, kurrsesi ajo nuk eshte e deshtuar. E deshtuar eshte sepse sic po theksohet gjithnje e me shpesh letra dhe boja nuk ngjallin asnje emocion, eshte njesoj si te shkosh ne Stamboll dhe te gjesh Xhamine e Ethem beut. Edhe ajo osmane eshte si stil arkitekture, por nje kopje e saj do te stononte diku ne lagjet e reja te Stambollit. Kur thua arkitekture osmane ke thene shumçka dhe pothuajse pakogje. Larmia e saj eshte aq e madhe sa e shperndar ne kohe dhe hapsire, gje e natyrshme kjo, do te duheshin dhjetra faqe per te mbledhur cep e me cep gjithe te veçantat e kesaj arkitekture, nga Algjeri ne Plovdiv dhe nga Halepi ne Vlore duke u perfunduar ne Stamboll. Publikut nuk ju tha te pakten nga autori se ku qendron themeli konceptual i ngrehines qe propozon, edhe sikur te çalonte si argumentim perseri do te ishte nje pretendim legjitim.
    Projekti eshte deshtim per bashkesine e muslimeve shqiptar edhe per nje fakt shume interesant qe u anashkalua nga komentuesit e tjere: Fakti qe keto 100 vite shtet shqiptar ka nje tradite te ndertimit te xhamive ne kete vend. Shembujt nuk jane te panumert por mjaftojne per te metuar per nje tradite ndertimi xhamish qe ndjeshem duket qe ka nje origjinalitet te ndryshem nga tradita e meparshme shqiptare osmane. Dukshem arkitektura e ketyre xhamive sjell dicka origjinale per frymen e kohes e cila do te mjaftonte per te rrezuar pretendimet se duhet ti qendrojme stoik projekteve te shek 17 te metropolit osman. Eshte e pafalshme te harrojme origjinalitetin e Xhamise se lagjes se re, alias Dine Hoxha, sot e shperfytyruar, ate te Xhamise se Durresit, te Parruces ne Shkoder, si dhe me origjinalen, ate te Xhamis se Kokonozit, te gjitha keto te ndertuara ne harkun kohor te viteve 30-40. Askush me nje fije sinqeriteti nuk mund te thote se ky projekt qe propozohet i afrohet deri tek kembet xhamive qe permenda per nga fryma e kohes se tyre, arkitekture e cila e perseris ndonese modeste, ka vulen e kohes si dhe ofron origjinalitet permbushes.
    Projekti ne fjale eshte imponim i turqve dhe pike, kush pretendon te kunderten, ne rastin me te mire eshte thjesht naiv. Kjo lloj qasje ndaj problematikave te bashkesise eshte kapitullim pa kushte ndaj disa jabanxhijve qe kryejn stazhin gjasht muaj ketu e gjashte muaj ne Taxhikistan, per te pasur si synim karrjeren ne ndonje post te hizmetit ne Gjermani.

  • u hodha një lexim kalimthi disa shkrimeve dhe disa japin mendimin e tyre për gjëra që nuk u takon të flasin, sepse këta nuk kanë njohuritë e duhura për çka flasin. ne shqiptarët për dy gjëra flasim pa teklif (limit) për politikë dhe për çështje fetare.
    disa thonë ”islami shqiptar ndryshon nga ai turk” apo ”ka 100 vjet që osmanët janë larguar nga shqipëria”, apo ”se xhamia është imitim i xhamive të Turqisë” unë e di që ka disa që dëshirojnë të kishin një xhami të tipit ”RAMA” që në çdo moment mund ta ktheshë në disko se vetëm xhami asaj nuk und t’i thuash. nuk ekziston islam shqiptar apo turk apo arab. këtë e thonë ose armiqtë e islamit që harxhojnë miljona për të përçarë muslimanët ose injorati që nuk e njeh islamin, i cili në fillim duhet të mësojnë e pastaj të flasin se kështë tregon qytetërim. islami është një dhe nuk pranon ndarje dhe etiketime nacionaliste apo rajonale. unë jam diplomuar në medine por kur ndaloja në stamboll mahnitesha me etë arkitekturë fetare që çdo komb do ta dëshironte ta kishte për vete. kjo rezulton nga numri i madh i turistëve nga e gjithë bota që i vizitojnë ato xhami madhështore. të kesh një xhami i tipit osman në shqipëri është krenari. mos hatrrojmë që ne si rracë kemi dhënë kontributin e madh të mbajtes në këmbë të saja perandorie që për disa është kancer, por po ta njohin mirë e drejt historinë e saj do mendonin ndryshe. Ajo është halë në sy vetëm për ata që urrejnë islamin se ata i bien samarit se skanë çti bëjnë kalit.

    • Ne qof se ka njeri qe nuk i takon te flase ketu je ti, se nuk po merr vesh fare per cfare po flitet. Qe ta mesosh njehere e mire, se atje ne saudi nuk ti mesojne keto gjera, Islami esht nje fenomen fetar, por edhe kulturor. Si pasoje, kur flasim per islam turk, arab, shqiptar apo europian, nuk flasim per fe te ndryshme, por per implikime kulturore te popujve dhe kulturave te ndryshme ku kjo fe eshte perhapur. E kjo nuk do me thene aspak percarje, sic e kuptojne ata presoret e tu qe e shofin boten si nje kamp ushtarak.
      Por,qe te flasesh per kulturen, gjeja e pare duhet te kesh vete kulture, e gjeja e dyte duhet qe studimet ti kryehs ne universitete me tradite ne dije e kulture. Ti duket qe s’ia ke haberin ketyre puneve, keshtu qe, me mire rri e degjo, se meson ndonje gje.

      • O vella, dituria dhe kultura supozohet te kultivojne thjeshtesi dhe jo arrogance. Universiteti i Medines eshte qender boterore e dijes fetare, ku kane dhene mesim disa nga figurat me te medha te Islamit bashkekohor. Niveli jo i mire i formimit kulturor dhe intelektual i disa prej studenteve shqiptare qe kane mbaruar atje nuk e justifikon nenvleresimin per kete universitet.

        • Arrogance eshte qe, kur disa njerez diskutojne ne menyre te kulturuar dhe te holle mbi disa ceshtje qe kerkojne te jesh i pergatitur, te futesh si pyke duke dhene mend, e duke zhvelftesuar te gjithe te tjeret, pa ia pas haberin fare fushes qe po diskutohet. Ne te tilla raste, nje pergjigje e hidhur eshte nje ilac i mire, qe here tjeter personi ne fjale te matet mire kur e hedh llafin.
          Universiteti nuk matet me disa figura. Fabrika shihet nga malli qe prodhon. Perderisa keta talebe kane nje diplome te atij universiteti, kjo tregon nivelin e tij. Nje qender boterore e dijes, duhet te jete avangarde e zhvillimeve akademike, duhet te prodhoje studime qe hyjne ne eliten e prurjeve shkencore. Universiteti i Medines, deri tani shohim te kete prodhuar vetem fetvara (ne fushen e dijes) dhe talebe analfabete si ata qe kane mbipopulluar xhamite tona (ne fushen e produktit).

  • Zanzibar kam frike se ke koncepte te gabuara per “origjinalen” dhe me sa po shikoje nuk e njeh aspak konceptin e origjinales ne arkitekturen islame shqiptare. Nese quan origjinale xhamine e kokonozit apo ate te dine hoxhes, je teresisht jashte ketij diskutimi (mbi origjinalen). Asnjera prej ketyre xhamive ska asgje origjinale qe nuk e gjen ne ndonje xhami tjeter ne Ballkan. Nese origjinale ti quan motivet e pikturuara ne kupolen e xhamise se kokonozit, je teresisht gabim se skane asgje origjinale, i gjen ne te gjitha trevat ballkanike dhe me gjere. Nese origjinale quan ndonje detaj tek xhamia e dine hoxhes, qe une nuk shquaj asgje origjinale aty, kam frike se nuk i njeh dekoracionet dhe motivet e perdorura ne stilet e ndryshme arkitektonike.
    Sa per xhamine e Ethem beut, per ti rene shkurt, nuk ka asgje origjinale ne te. Mjafton te shikosh brenda xhamise, nese je falur ndonjehere brenda saj, se si jane pikturuara xhamite nga jane frymezuar arkitektet dhe piktoret qe kane ndertuar kete xhami. te gjitha pikturat murale tregojne se si frymezim kane sherbyer xhamite e Stambollit.
    I nderuar mik origjinaliteti eshte nje genjeshter e madhe qe e ngriti komunizmi per te rrezuar shume tradita qe ne i ruajtem pas 1912. Per te treguar se mes nesh dhe te kaluares nuk ka asnje pikeprerje dhe piketakim.
    Megjithate mjeshtrat vendas (anonim si gjithnje – nje model teresisht tipik komunist per te treguar se e ka bere populli) jane te nderuar se duke u pershtatur me terrenin kane sjelle motive hibride apo nderthurje stilesh.

  • E lexova reagimin e Bledit dhe me beri pershtypje menyra se si ai argumenton fakti qe tek Namzagjaja do te ndertohet ajo xhami qe ne, si mylsimane, pame per here te pare ate dite. Edhe pse ka pasur takime mes Bashes dhe eksperteve te KMSH madje flitej edhe per nje konkurs qe s’e di ne u be) askush nuk thote me bindje te plote se cfare eshte folurne ato takime. Diku gjetke e kam quajtur kete ndertim xhamie nje literalizim te shprehje popullore “M’ka cu baba me la gojen”, kur lexova shkrimin redaksional te e-zanit rashe dakord me te (pra me rastin e humbur) dhe po keshtu m’u kujtua dhe ky shkrim (http://www.e-zani.com/2010/12/30/e-shenjta-dhe-profania-ne-xhamine-e-re-te-tiranes/).
    Tani le te vijme pak tek pyetja qe na pershtjellon te gjitheve, perse nje pjese e madhe e konsiderojne kete Xhami te madhe si rast te humbur? Perse po kjo shumice mendon qe kjo xhami e madhe nuk perfaqeson realisht nje ndjesi te komunitetit mysliman me mjedisin qe e rrethon? Perse kjo xhami per kete shumice eshte estetikisht jo e bukur dhe jashte kontestit?
    Shenim: po jap mendimin tim personal i cili jo detyrimisht mund te jete i lidhur me te e-zanit.
    Mendoj se xhamia eshte rast i humbur sepse mendoj qe vendi dhe menyra se si ajo po ndertohet eshte teresisht e ambigue. Shumica e qytetareve te Shqiperise mendojne se me ndertimin e xhamise myslimanet nuk do falen me ne shesh per bajram (a thua valle?). Po keshtu, shumica e qytetareve te Tiranes jane ndjere keq kur nje tjeter park u zaptua nga nejndertim betoni i cili do te zere nje hapsire te madhe, mbase fare mire komuniteti mysliman mund te lobonte qe ne Tirane me mire te ndertoheshin xhami ne lagje se sa te ndertohej nje xhami e madhe qe ne te krenohemi me fete e tjera. Xhamia eshte nje rast i humbur, per faktin se nuk eshte komuniteti qe percaktoi ate por ishte qeveria qe e miratoi ndertimin e saj….madje po te vije re me shume njerezit degjuan me endje Berishen (a thu se ai ishte kryetari i KMSH se sa Selimin).

    Ne shkrimin tuaj, Bled, pohoni “Të analizosh nëse xhamia i përshtatet stilit tradicional ose jo, minimalisht kërkon njohuri përkatëse në disa fusha të cilat kanë lidhje me historinë, kulturën, arkitekturën dhe urbanistikën e një qyteti.” Edhe pse jo ekspert i fushes mundet fare thjesht qe t’i hedhesh nje sy te shpejte xhamive ne gjithe rruzullin tokesor per te pare se cdo vend ka pasur karakteristiken e tij per te ndertuar xhami. Fjala vjen menyra se si jane ndertuar xhamite ne Marok apo magrib nuk jane njesoj me ato qe jane ndertuar ne Medine, Saudi, Jemen, Malajzi e keshtu me rradhe. Madje dicka te tille e pohojne edhe studiues te ndryshem, te cilet pasi percaktojne universalen e xhamive nuk ngurojne te pohojne se secila prej tyre ka nje vecanti ne konceptim dhe ne zbatim. Thuajse cdo xhami apo cdo objekt tjeter indertuar nga myslimanet ka prekur dhe ka qene e influencuar nga perspektiva akrtiekturore vendase apo tradicionale. Duke pasur parasysh kete situate e them me bindje se ajo xhami qe ka nisur te behet nuk ka fare lidhje me traditen e xhamive ne vendin tone.

    Tani le te kthehem tek pyetja e fundit: perse eshte estetikisht jo e bukur. Nese ne Tiranen, qytet dhe jo kryeqytet, xhamia ishte nje ndertese qe percaktonte qytetin ne kete Tirane qe ne jetojme sot eshte qytetit qe percakton xhamine. Kjo do te thote qe nese Haxhi Et’hem Beu ndertoi nje xhami dhe se qyteti do te ndertohej sipas “midese” se xhamise sot e kesaj dite eshte xhamia qe duhet te permbushe nje funksion jo vetem religjioz por edhe urbanistik. Xhamia ne fjale jo vetem qe s’i permbush por sipas disa miqve te mi arkitekt (qe studiojne per arkitekture) xhamia eshte nje nder ato objekte qe nuk eshte shfaqiur ne fakultetin e arkitektures per nje “objeksion” apo per studim. Xhamia ne fjale jo vetem qe nuk perputhet me godinat rreth e rrotull (ska se si ta beje kur eshte nje copy-paste i nje xhamie ne stamboll) por jep shembullin e keq se si ndertesat ndertohen ne Tirane, pra gjej vend e nderto pa plan e pa estetike. Te habit fakti se si ne shfaqjen e projektit nuk parashikohen ndryshimet urbanistike qe priten ne planin e ri urbanistik te Tiranes. Sepse ne planin e ri, Bled, qendra e Tiranes do jete e pa aksesueshme nga makinat e do kete parkime nentokesore, po keshtu qarkullimi ne ate zone te Tiranes nuk do jete shume i madh sepse do jene hapur arterie te reja (sic jane unaza e madhe) te cilat kete xhami te madhe do ta bejne nje ndertese te madhe qe sdo jete ne funksion te umetit por ne funksion te KMSH.
    Ne fund dua t’iu kujtoj se per pak kohe do te nise zgjerimi i bulevardit te Tiranes…..imagjinojeni pak qe Tirana do te zgjerohet deri ne paskuqan dhe ne kemi akoma endje te dnertojme vetem ne nje vend duke humbur keshtu mundesine te ndertojme dhe ne toka vakef qe KMSH zoteron ne ato zona. Kjo beson se permbyll shpjegimin e shansit te humbur, por xhanem ne jemi mesuar me keto shanse te humbura.

  • Do doja shume te mbaja anen e Bledit e te thosha mjaft me me kritika se u lodhem. Po, c’te besh se kur nuk te ofrojne opsion tjeter vecse do kritikosh edhe makar u lodhsh.
    Personalisht, servirjen e imazheve te projektit pa projekt te xhamise i veshtrova si dikush qe ka porosit nje menu vegjetariane dhe perpara i servirin nje gjel deti pa garniture fare.
    Kesaj i thone me ta heq oreksin fare.

  • Te nderuar miq, do tju lutesha qe ti ruhemi pjeses se ofendimeve per te miren e diskutimit, ne menyre qe ky diskutim ti sherbej komunitetit tone dhe atyre qe duan te permiresojne sado pak nga gjendja jone. Ne te kundert me mire permbajeni veten e mos shkruani, sesa te kalohet ne ofendime.

    Per tiu rikthyer diskutimit. Une nuk besoj se jam pjese e asaj kategorie njerezish qe kane menduar se “shyqyr qe po behet xhamia”, pasi ne nuk kishim ku te falnim Bajramin. Ne te vertet nuk i perkas kesaj shtrese mendimi dhe njerezit. Ceshtja e xhamise eshte nje ceshtje qe me ka prekur jo vetem mua por te gjithe ata qe e kane pare si pergjegjesi, edhe ata qe sot komentojne ketu. I vetmi ndryshim qendron qe une dashje pa dashje jam bere edhe pjese e debateve apo situatave reale, ne te cilat kam shprehur mendimin tim, ndersa ndryshimi i nje pjese qe komentojne ketu eshte se ata jane thjesht “komentues”. Nese ka ekzistuar mendimi qe ky objekt duhet te kete nje arkitekture te vecante apo nje stil te vecnate, fare mire mund te ishte diskutuar me kohe kjo gje. Por kjo gje nuk u diskutua aspak kur Rama propozoi modelin e tij te xhamise. Askush nuk u ngrit e foli mbi ate model, se ai model nuk kishte aspak lidhje me xhamine, por ishte nje sfogliate e zotit Rama per artin, nje sperkatje artistike qe nuk kishte lidhje me konceptet themelore mbi xhamine. Hapeni projektin dhe shikojeni, asgje qe ka lidhje me xhamine nuk keni per te gjetur.Mirepo askush nuk foli ne ate kohe. Perkundrazi nje pjese e konsideruan arritje te madhe dhe vizion.
    Te vijme sot. Prej dy vjetesh diskutohet projekti i kesaj xhamie dhe jane bere takime dhe mbledhje te ndryshme ku eshte diskutuar dhe ka pasur mendime te shumta. Dua te shtroje pyetjen, ku jane keta arkitekte shqiptare qe paskan menduar ndryshe? Perse keta nuk kane parashtruar nje alternative te tyre mbi objektin e kultit?
    Ju doni fakte se ku eshte diskutuar ky projekt dhe kush ka dhene mendime nga shoqeria civile mbi kete projekt, ja ku e keni linkun ku eshte diskutuar mbi projektin dhe kane qene prezente intelektuale te ndryshem, te cilet ne pjesen me te madhe jane fytyra qe nuk shkojne fort mire me kete institucion. Shtroj serish nje pyetje: Ku ishit ju qe kishit mendim tjeter, perse nuk paraqitet alternativen tuaj?
    Do tju lutesha miq qe mungesen tuaj te informacionit apo mos organizimin tuaj te mos ta kthenin me vegel per te keq orientuar mendimin e te tjereve. Nese realisht ka diskutime mbi raportin arkitekture-ambient, atehere le te diskutojme mbi kete raport, por jo te diskutojme mbi nje projekt qe ka dy vjet qe diskutohet, sado te pakta te kene qene ato takime.

    http://www.kmsh.al/al/?p=520

    • Bledo, ato arkitekte kerkohen. Nuk e di ne eshte diskutuar atje ne mbledhje kryesie te KMSH por azakonisht nje plan arkitekture pasi paraqitet ne keshill fillon edhe diskutohet ne forume te ndryshme, neper salla fakultetit dhe auditore per te krijuar ate qe quhet “oponence”. Keshtu edhe studentet e ndryshem krijojjne nje ide mbi xhamine por edhe shprehin pikepamjet e tyre, po keshtu krijohet nje grup i cili ben “oponencen” apo kritiken dhe ky grup ftohet, shihet qartesisht CV-ja e kompanise qe eshte arkitekte (pa shiheni pak websitin e kesaj komapnie). Tani sjellja e ketij linku tregon qe ka pasur shume degjues dhe disa foles qe gati nje dite para inagurimit kane thene ja si do jete xhamia….

      • Miku im, une nuk mund te flas per nje takim te tille, pasi nuk marr persiper te komentoj dicka qe i perket nje institucioni, por une shtroj dy pyetje: Nga keta persona qe kane shkuar atje, sa prej tyre i kane bre oponence atij projekti? Sa prej tyre te nesermen kane shkruar qofte dhe nje germe ne shenje indinjate per ate projekt?
        Mos harro qe nje pjese e atyre personave qe kane marre pjese ne takim, jane profesioniste ne fusha te ndryshme, minimalisht nje reagim duhej te ishte bere, por me sa pash ata i kane futur dhe nje kokteil pas dhe e kane mbyllur me kaq.

        • Edhe nje here vella i dashur. Nuk mund ta beje nje gazetar oponencen e nje projekti arkitekturor por eshte nje arkitetkt apo nje grup te tillesh qe e ben. Natyrisht qe kjo oponencen nuk behet ne formatin “Hej kemi nje takim sot tek Universiteti Beder, do flitet per xhamine e madhe. Hajde shihe dhe bej oponence”…behet ndryshe oponenca, behet ndryshe shqyrtimi i saj. E nuk ka te beje c’lloj profesionistash dergon por ka te beje se kur i sjell ne takim (jo nje dite para promovimit) dhe cilet sjell ne takim. Me sa pashe une aty s’kishte asnje arkitekt, me sa pashe une aty s’kishte kurre fare lloj prezantimi. por ama kishin ftuar disa pjestar te forumeve e shoqatave myslimane per t’i treguar ” Ja pra e bom Xhamine!”.
          Me siper ke permendur qe KMSH nuk duhet “ngacmuar” edhe une them qe duhet ngacmuar qe cke me te. Sepse jemi kthyer ne nje komunitet qe lypim dicka qe eshte e jona dhe pranojme kushtet e te tjereve, e mire kaq por edhe nje ndertese qe mund ta benim te fisme e kemi copy-paste.
          P.s Me sa di une i vetmi person qe ka pa xhamine nga brenda (sic ai pohon) eshte Sali Berisha qe tha qe eshte xhami madheshtore, Ndoshta duhet me pyt ate…..

      • Kaq te zgjuar studentet sa te bejne oponence dhe te nxjerrin dicka te hajrit ne drite?Jo mo vella i dashtun nuk po bejne projekt kolibeje ku cdokush ka te drejte te flase dicka,edhe pse smerr ere rendesi ka qe flet.Mesa di vete xhamite me te famshme ne bote ne kohen kur jane bere nuk jane pyetur turmat se si ta bejme po eshte caktuar arkitekti me i mire dhe atij i eshte besuar puna me e madhe.Tani funksionon pak me ndryshe,por prape eshte arkitekti me stafin e vet qe thone fjalen e fundit!Ne fakt nuk ke faj se ne jemi njerez qe marrim vesh ne cdo gje dhe i zgjidhim punet nga kafja.

        • @Ardit, thua “Mesa di vete xhamite me te famshme ne bote ne kohen kur jane bere nuk jane pyetur turmat se si ta bejme po eshte caktuar arkitekti me i mire dhe atij i eshte besuar puna me e madhe”.
          Mesa dukesh nuk di shume gjera, si caktohet arkitekti, vetvetiu, apo me urdher nga “lart”, nga shefat e medhej?! Sot ne shek XXI, por edhe me heret, besoj nga mesi i shek. XIX kryesisht punet publike behen me konkurs, duke ju permbajtur nje filozofie paraprake. Vetem nen Stalinin, Hitlerin, Kim Yong Il, me soj e sorollop punet behen me te tekme. Mir lali, u kuptum.

          • @iluminati
            pikesepari nuk duket asgje ne lidhje me sa di apo nuk di ne fushen e arkitektures,per info tende i kam mbaru 5 vite ne arkitekture dhe prandaj u bera pjese e debatit,pasi nuk e kam zakon ti fus hundet aty ku nuk marr ere.Pikesedyti zoteria qe ka fituar te drejten e projektit me sa kam pare eshte shume i afte ne fushen e tij dhe me projekte te larmishme te xhamive.Sigurisht ne cdo gje ka vend per permiresime,po te kalosh kufinjte duke shkuar ne ekstremin tjeter nuk me duket e drejte.Aq me teper kur kemi te bejme me nje projekt goxha te mire,me 3 kate nen toke,2 parking dhe 1 salle konferencash.Pastaj po te futemi ne detaje teknike veme re qe arkitekti ka pershtatur ne menyren me te mire disnivelin qe te ofron trualli duke e shfrytezuar per dyqane pa pasur nevoje per germime,gje qe mund te sillte nje kosto ekstra.Me vjen cudi qe per cdo teme qe ngrihet jane te njejtet persona qe bejne analiza a thua kane mbaruar 10 fakultete te ndryshme dhe jane teknokrate ne cdo fushe.Prandaj i dashtun ndricues keto pune nuk jane me te tekme por me zanat.Ti mund te flasesh shume bukur po ne krahun tjeter nuk di as abc e arkitektures dhe automatikisht fjalet e tua thjesht mbesin Fjale!!!

          • Ajo qe tha Iluminati ishte, perse nuk bone konkurs. Nuk po diskuto njeri sa i mire eshte arkitekti qe e ka bere projektin, por perse nuk u be konkurs. Me vjen keq, por vetem kesaj nuk iu pergjigje.

          • Ate pershtatjen e disnivelit te terrenit, per te perfituar nje gjisem kati me mçef lopen, di ta beje dhe nje malsor qe nderton te toka e xan ne Sanatorium. Ju mund te keni mbaruar nja 5 ose me shume vjet arkitekture, por nuk po fut hundet njeri tek problemet e volumit, drites, proporcioneve, detajeve, etj, ate ta leme ty kur te te japin ndonje detyre, keshtu tinez keta te KMSh. Ajo qe ty te shpeton eshte parimi qytetar, se punet publike duhet qe t’i nenshtohen diskutimit te nje forumi me te gjere sesa grupi i KMSH ne te cilin ne dienine time nuk ka ne gjirin e tij nje gjysem arkitekti.(e kam fjalen per grupin “MA”, perjasho Krietarin qe ka nje liçence topografi) Serisht, ajo qe te shpeton ty nga argumenti eshte te na thuash, se perse ky arkitekti i zoti u privilegjua dhe nuk u fut ne rresht me arkitekte me te zote, dhe me menge perveshur te garonin se kush eshte me i zoti mes tyre?! Per arkitektin po ta besoj qe eshte i zoti, por menyra jotrasparente dhe korruptive e perzgjedhjes se tij, nuk ia jep shancin qe ne si bashkesi ta quajme te zotin, dhe me te mirin.
            Cudi si ju shpetoi ju gylenxhijve organizimi i konkursit ne kete rast, kur ju mburreni se fitoni konkurset e shkollave te mesme ne rrang republike?! Nuk qenka e thene qe te ndiqni kudo te njejtin kut.

          • E para,ajo pershtatja e disnivelit nuk eshte aq e thjeshte sa e ben ti dhe nuk mund te besh asesi krahasime me ndertimin e nje shtepie ne sanatarium per te fsheh lopen se eshte shume e ulet per nje profesionist.Edhe te jete aq e thjeshte sa e ben ti,bravo i qofte arkitektit qe eshte treguar i zoti ne punen e tij.E dyta,nuk kam prit nuk pres dhe as kam per te prit projekt nga kmsh sepse jam i afte per veten plus qe punet i kam te trasheguara nga familja.Te flasesh per nje ceshtje ashtu si e mendon jo medoemos duhet te jesh pale.Jo e njejta gje mund te thuhet per ty dhe disa shoke tuaj qe flasin me te njejten gjuhe.E treta,meqe merrke vesh nga arkitektura duhet ta dish qe sa me shume projekte te prezantuara jane kosto ekstra.Nje projekt vetem per prezantim do 20% te vleres totale te projektit,si te pranohet si jo.Beji vete llogarite se cfare kostoje ka.Kur u be nje projekt per sheshin e tiranes,vetem studiot pjesemarrese kane pasur nje kosto qindra mijera euro pa qene fituese.E katerta,me ben pershtypje me ty qe shprehesh qe nuk i njeh personalisht e ne krahun tjeter u drejtohesh me lloj lloj llagabesh.Gjithsesi me vjen keq per menyren qe flet per kolegjet,pasi me ckam pare jane e vetmja vlere e arsimit parauniversitar shqiptar,duke pasur eliten e nxenesve dhe mesuesve.Ato jane marke ne vendin tone dhe per kete ske ci thua.Me te mira

          • Po mire mer burr, kush e perzgjedh projektin qe do te ndertohet, keshtu qesim sipas shijeve personale, apo sipas “keshillave” vllazerore?! Meqe paskan kosto projektet konkuruese, perse nuk ja vute gishtin xhamise se Romes, ose asaj te Parisit, meqe i kemi me te aferta ne kohe dhe hapsire me idealet e moderniteti. Xhanem t’ia kishin vendos gishtin edhe Taxh Mahallit se eshte perle arkitektonike qe i qendron kohes para asaj qe kane perzgjedh.
            Edhe diçka, kjo kosto 20% plus/minus kujt i dhemb/kursehet se nuk e marr vesh, KMSh apo ndonje enti tjeter, sepse besoj qe KMSh nuk mund ta nderoje xhamine me leket e vakefit te shitur dhe te futur nga Selimi me kamate ne bankat e grekut, habere qe i publikonte tabela e emulacionit te Xhamise se Tabakeve.
            Folni mer troç, kush i jep leket, se mbase e fusin doren ne xhep edhe per 20% perqindeshat e projektit, qe fundja bejne te funksionojene drejte mardhenjet publike ne nje bashkesi njerzish.

    • Bledi shkruan: “Por kjo gje nuk u diskutua aspak kur Rama propozoi modelin e tij te xhamise. Askush nuk u ngrit e foli mbi ate model, se ai model nuk kishte aspak lidhje me xhamine, por ishte nje sfogliate e zotit Rama per artin, nje sperkatje artistike qe nuk kishte lidhje me konceptet themelore mbi xhamine. Hapeni projektin dhe shikojeni, asgje qe ka lidhje me xhamine nuk keni per te gjetur.Mirepo askush nuk foli ne ate kohe. Perkundrazi nje pjese e konsideruan arritje te madhe dhe vizion.”

      Per dijeni, Ezani i Nalte e ka pasur vazhdimisht ne vemendje kete teme, dhe jane me dhjetera shkrime qe ne kemi bere per xhamine e madhe. Po te sjell vetem tre artikuj te botuar ne faqen tone, eksluzivisht per projektin e Rames, te cilin e kemi kritikuar shume me ashper se kete projekt.

      E shenjta dhe profania ne xhamine e Tiranes: Shtepi e Zotit apo apartamente per zotat.

      Elton Hatibi

      http://www.e-zani.com/2010/12/30/e-shenjta-dhe-profania-ne-xhamine-e-re-te-tiranes/

      “Dhurata” e Ramёs pёr Bajram

      Fabian Zhilla

      http://www.e-zani.com/2010/11/20/%E2%80%9Cdhurata%E2%80%9D-e-ram%D1%91s-p%D1%91r-bajram/

      Mbi Projektin e Bashkisë për Xhaminë e Tiranës

      E-zani

      http://www.e-zani.com/2011/05/07/mbi-projektin-e-bashkise-per-xhamine-e-tiranes/

  • Bledi,

    Ne fakt xhamia e re e Durresit dhe ajo e Dine Hoxhes, si edhe rindertimi i Kokonozeve ne po ato vite, jane shembuj te integrimit te arriktektures fetare islamike ne urbanitetin modern shqiptar, te frymezuar nga Italia. Nuk e ben te vecante piktura e tavanit xhamine e Kokonozeve, por si jospecialiste, shpejt e shpejt mund te veme re hajtin e rilexuar krejt ndryshe nga Ethem beu, fjala vjen, formen gati gotike te dritareve ( qe ngjason me godinen orientaliste ngjitur me Taeatrin Popullor) etj. Akoma me radikale e gjejme risine ne xhamine e Durresit, e cila vec detajeve orientaliste aty- ketu, na prezanton me nje risi absolute per Shqiperine, tek shperndarja e volumeve dhe tek rrethimi i mejdanit te lutjeve nga nje mahfil me dritare dekorative, si nje ndertese brenda nje tjetre. Dine Hoxha, para masakrimit te viteve 90 e atij rrenuesit te viteve 2000, po ashtu
    eshte rilexim kreativ e racionalist i arkitektures vendase, me gjysemkupolat e vecanta ( nje fotografi e te cilve i ka dhene cmimin e vitit ne konkursin Marubi nje artisti shqiptar), krejt ne harmoni me ndertimet moderne ne ate bulevard. Per nje sy te pastervitur, xhamite e permendura jane njelloj me te tjerat, se kane kupole, minare , dere e dritare, po nuk eshte fare e vertete qe ato nuk perbejne risi.

    Edhe Xhamia e Ethem beut patjeter qe ka vecorite e veta, sidomos ne dekorim. Afresket e saj manieriste qe mbulojne fund e krye sallen e faljes, deri ne kupole, nuk jane norme ne xhamite osmane. Ne Anadoll kane tepruar ende xhami me dekorime folk, pergjate faqeve te mureve, por dekorimet kane motive krejt te tjera dhe nuk kane kete dendesi. Afresket e Ethem beut ka shume mundesi te jen ekzekutuar nga mjeshtra te krishtere, kishash, te cilet kane zbatuar porosi ‘islamike’, si i kuptonin ato. Hajati qe rrethon ne tre ane sallen e faljeve, i mbuluar me cati, po ashtu nuk eshte norme ne arkitekturen osmane, po perjashtim, qe me shume reflekton
    kulturen lokale

  • Me duket se jemi kapur shume ne vorbullen e debatit, dhe po harrojme disa gjera kryesore. Ketu po flasim per nje Xhami, Shenjterine e se ciles nuk besoj se e ve dikush ne dyshim ketu, nuk po flasim thjesht per arkitekture apo objekte zbukurimi per Tiranen. Pa dyshim qe dicka e bukur eshte akoma me mire, dhe nuk po thote njeri qe hajde ta bejme Xhamine shkel e shko ( Zot na Fal ) por fundja kush mund te thote kush eshte e bukura dhe kush jo. Sapo lexova nje artikull ne Guardian, per Xhamine e Hassan II ne Casablanca mua me duket mrekulli, autorit i duket kopje e keqe “evropjance” e arktektures mahnitese se Xhamive berbere. Kerkoni ne google images per Xhamine te shihni per cfare behet fjale.

    Ne deri tani falemi neper rruge me sixhade ne dore ne raste Bajrami, etj, nje Xhami e Madhe e tille, do te na mundesonte dicka me mire se sa kemi. Nuk besoj se ne kontidat qe jemi, jemi ne gjendje te bejme kritike arkitekture, se fundja nuk po ndertohet ndonje gje e shemtuar, por Xhami ne stilin Osman, dhe arkitekture me te bukur nuk besoj se ka ne bote. Fakti qe ne Tirane eshte ndertuar kuturu nuk do te thote qe duhet te ndryshojme Xhamine ti pershtatet kuturuse Tiranase.

    Nese sjell sukses (Shpirteror tek njerzit) kjo Xhami apo nese dicka tjeter me moderne sjell me sukses, ajo i takon vetem Allahut te Lartesuar. Dhe per ne kjo ka me rendesi, se sa pikpamjet e te tjereve per myslymanet apo per arkitekturen. Personalisht do te me pelqente dicka e ngjashme me Xhamite ne Bahrain, me hapsirat e medha rreth e rrotul si ajo Fateh ne Manama, por do tju siguroja qe dhe sikur te ndertoj dicka e ngjashme me te do te dilnin kritike te tjere qe do na akuzonin per vjedhje te Bahrainit apo po sjellin Arabine ne Tirane etj.

    Mero Baze apo Shekulli pastaj nuk besoj se eshte argumenti me i mire qe mund te sjellim se si duhet ta ndertojme Xhamine tone ne qytetin TONE. Fundja nuk pyeti kush si te ndertonin Katedralet e Kishat qe jane kopje e Kishave greke e katolike. As u fol per modernizmin e kishave apo jo. Megjithate si qytetar Mero me shoke kane te drejten e tyre te sugjerojne por fakti qe po sugjeron planin e Rames qe ka estetike moderne te bukur, por asgje te perngjashme me nje Xhami, por me shume me nje supermarket gjigand modern flet volume dhe sdo shume koment.

    Nqs ndertohet kjo Xhami, Elhamdulilah. Allahu i Madhnueshem e befte Meshire per ne dhe sebep i te mires per gjithe qytetin.

  • Husrev

    Arti islam ne Shqiperi, per ate qe e njeh sado pak, fsheh brenda tij thesare te pa imagjinueshme. Personalisht jam marre me datimin dhe restaurimin e disa objekteve te tilla nder te cilat eshte dhe ajo e kokonozit. Xhami te tilla sigurisht qe kane elemente origjinaliteti, pasi jane pershtatur me kohen dhe me mundesite qe kane pasur mjeshtrat vendas per ti ndertuar keto xhami, apo per te shprehur kurmin e tyre shpirteror, por deiskutimi ne lidhje me funksionalitetin e ketyre objekteve ne varesi te ambientit eshte nje debat qe kerkon me shume hapesire. Ky debat nuk kerkon politizime apo partitizma dhe nuk mund te kryhet aspak duke marre si objekt studimi “rastin xhami e madhe ne Tirane”.
    Xhamia e madhe e Tiranes ka arritur ne kete faze, si pasoje e pamundesise qe ne kemi per te pergatitur elita apo profesioniste qe te na perfaqesojne ne te tilla nivele. E ndersa deri para nje shekulli e ca ishim ne qe ndertonim rruget dhe cesmet e Stambollit (dibranet), apo ishim po ne qe shtronim me kalldreme jo vetem Stambollin po dhe qytetet e tjera te perandorise; duke mos harruar qe arkitetet me te medhenj te kesaj perandorie ishin shqiptare (Arkitet Sinani, Arkitekt Mimar Sinani apo Arkitetk Kasemi, Isai etj), sot ne jemi ne ate gjendje qe nuk kemi specialista qe te mirembajne apo ndertojne objektet tona te kultit. Te gjendur ne keto rrethana, mendoj se pamundesia na ka bere qe te zhvillojme me shume sensin e kritikes se sa ate te praktikes.

  • Bledi

    Nuk dua te harroj te te falenderoj per artikullin dhe pergjigjegjet qe na jep, ndonese kur falenderova e-zanin per debatin, sigurisht nje pjesa e duhur te takonte ty.

    Per Mimar Sinanin ka diskutime te shumta qe ia hallakasin origjinen prej Armenise deri ne Epir, po e sigurte eshte se Mimar Sedefqari i Xhamise Blu, njeres prej kryeveprave me te vizituara ne bote, eshte ose nga Elbasani ose nga nje qyteze poshte tij, gje qe e ngushton pak me shume mundesine qe ai te jete shqiptar (krahasuar me gjeografine me lart:). Nuk ka asgje te keqe qe turqit te ndertojne xhamine e madhe, boile krejt xhamite le te na indertojne, se projektojne e ndertojne shume me mire se ne. Gjithe puna eshte se po behet fjale per nje objekt te shumepritur qe do kthehet ne nje prej simboleve te Tiranes. Per kete gje, kerkohej pask me shume pergjegjesi historike. Une me diskutantet e tjere kete po themi, e nuk po ulim ketu as turqit, as arkitekturen klasike osmane, se do ishte e turpshme kjo. Po flasim per rrafshe krejt te ndryshme. Ndryshimet ne arkitekturen fetare nuk jane asnjehere revolucionare, as kur kalohet nga nje fe ne tjetren, e jo me ne ndertesat e kultit te se njejtes fe, ne te njejtin rajon. Tradita jone, si vend ne udhekryq, nuk ka qene kurre statike dhe monokrome. Kush do nje leksion per arkitekturen islame ne Shqiperi, le te shkoje ne Vlore dhe te shohe se brenda 350 metrave vije ajrore, gjen xhamine e Mimar Sinanit (per te cilen deri vone kishte ndonje studiues qe besonte gabimisht se ka qene kishe bizantine e konvertuar) dhe xhamine eklektike para konsullates italiane. Te siguroj qe po te ishin ne kembe dhe xhamite e tjera vendore, do shihje edhe stile te tjera qe mbushin hapesiren bosh, nga ekstremi klasik (postbizantin) osman, deri ne ekstremin e akomodimit modernist, europianist. Projekti i sotem eshte e kunderta 100% e projektit te Edi Rames, i cili ishte modern, funksional, dinjitoz, po qe si preokupim kishte shmangien maksimale te islamicitetit te godines. Projekti i sotem calon tek gjithcka tjeter, pervecse tek afishimi i nje lloj islamiciteti te kerkuar mekanikisht ne nje periudhe historike te larget. Them se duhen refuzuar keto lojera bardhe e zi, ‘polic i mire, polic i keq’.

    Gjithsesi, ne nuk kemi mundesi te frenojme dot asgje, si nuk patem mundesi, bashke me miqte e komshinjte tane, te frenojme shkaterrimin sistematik te qytetit tone, rrenimin e kujteses sociale e urbanistike qe mori fund neper lagje, rruge, parqe te denatyruara perfundimisht. Se edhe xhamia me e bukur ne univers te ndertohej aty, per ata qe jane rritur ne TIrane dhe kane mbledhur caraca tek Namazgjaja si femije, dhe qe kane zbuluar rezistencen e tradites ne ate emer mistik, e qe i kane respektuar selvite si monumente, prishja e saj do mbetet e rende. E vetmja gje qe na ka mbetur tani, eshte te diskutojme si njerez per c’ka na pelqen e s’na pelqen, pa dyshuar e shpifur si ben ndonje cinik ketu. Nuk eshte mire qe nen shantazhin e mosndertimit 20 vjecar te xhamise (cka nuk duhet te na beje shume optimiste edhe kesaj here) te gelltisim gjithcka qe na jepet. Dinjiteti eshte me i rendesishem se xhamia, patjeter. Kam per ta mbajtur mend perhere dicka qe shkruajti nje komentues ketu (zanzibar): “Perfundimisht me kete imponim, me pa te drejte do te vuloset per shume kohe ideja se shqiptaret jane te paafte per pune te medha, tip njerez me bisht.
    Une per vete nuk e pranoj bishtin dhurate”.

  • Zoti Komini shkruan:
    “I vetmi ndryshim qendron qe une dashje pa dashje jam bere edhe pjese e debateve apo situatave reale, ne te cilat kam shprehur mendimin tim, ndersa ndryshimi i nje pjese qe komentojne ketu eshte se ata jane thjesht “komentues””

    Po mire kjo xhamia e madhe do te jete e te gjitheve apo vetem e kontribuesve neper ato mbledhjet qe asnje ketu si paska marre vesh se kur jane bere, se s’po e marrim vesh kete pune.

    E lexova me vemendje shkrimin tuaj Z. Komini si dhe komentet e njepasnjeshme tuajat. Preferova te mos reagoja fillimisht por e shoh qe si ne shkrim si ne komente ka nje arrogance te pashembullt qe eshte ofenduese per ata qe marrin pjese ne kete diskutim. Nuk le vend pa permendur se te tjeret nuk i njihkan karakteristikat e xhamive ne Shqiperi ndersa une si asnjeanes mund t’ju them se komentet e Husrevit, Rrofeshates e disa te tjereve tregojne per njohuri shume te mira dhe kritikat e tyre qendrojne fort.

    Akoma me te pavend i gjej keto pyetjet e vazhdueshme te tipit “Ku ishe ti Adam?”. Ja psh une isha tek daja ne Gjermani. E tani cfare? Nuk me lejohet te flase. Po edhe nese une e te tjere do te ishim ketu e per nje arsye apo per nje tjeter nuk morem pjese, cfare pastaj. A jemi automatikisht te perjashtuar?

    Kjo lidhja qe na dhate tregon per nje prezantim dhe nuk thote asgjekundi se u diskutua dicka. Aty thote vetem se u lexua Kuran e u permend Haxhi Sabri Koci. E me pas u prezantua projekti (pra i njejti projekt). Kaq. Kete deshironi te na shisni ju si diskutim. Nese eshte keshtu atehere me mire qe disa ketu qe kane ide te vyera s’paskan mare pjese ne kete “diskutim” qe qenka bere vetem ne me pak se nje muaj para inagurimit.

  • Selam Aleikum Bled Vellai!

    I lexova te dy shkrimet qe jane bere per xhamine dhe komentet dhe sinqerisht dua, pa as me te voglen ironi te te pyes se, kush ka qene ne kete komisionin e perzgjedhjes se projektit te xhamise, kur eshte bere dhe sa projekte konkuruese ka pase sepse une personalisht por edhe shume lexues te e-zanit jane dhe kane qene shume te interesuar per kete gje dhe nuk kemi marre vesh gje pervec kur dilte ndonje lajm nga klani.

    • Alejkum Selam Jul, po te nis nje link qe e gjeta ne faqen e komunitetit dhe me sa pash ishte i disa diteve perpara se te behej promovimi i xhamise. Hidhi nje sy , nderkohe qe une di qe nje pjese e atyre qe jane aty ne kete takim kane qene pjese edhe e konsultave te meparshme.

      http://www.kmsh.al/al/?p=520

      • Selam Aleikum Bled

        Linku qe ke nisur nuk tregon asnje konkurs profesional sepse asje nga ata qe shifen dhe qe permenden nuk jane profesioniste te fushes dhe nuk ka projekte konkuruese. Por dhe tek linqet e youtube qe ke nisur nese e shikon me kujdes projekti qe paraqitet ka ndryshim nga ai qe eshte prezantuar diten e inagurimit sepse lulishtet dhe shkallet jane zhdukur dhe jane zevendesuar me dyqanet. nese do te shikosh si duhet te behen punet po te coj dy linqe te projektit te BIK per xhamine e madhe te Prishtines.

        http://krenaria.com/web/kendi-informativ/lajme/4051-81-projekte-per-ndertimin-e-xhamise-se-madhe-ne-prishtine.html

        • Jul une nuk ti nisa per te treguar projektin se ate pune duhet ta bej institucioni, por ti nisa per te treguar qe jane organizuar takime te ndryshme dhe shume njerez kane folur ne emer te besimtareve si perfaqesues te tyre. Ti nisa per kete arsye sepse dikush po me thoshte pse nuk jane diskutuar keto projekte e pse nuk jane thirrur besimtare ne takime etj., per kete arsye kam postuar keto linqe, per te treguar qe me sa di une jo vetem qe jane ftuar besimtare po dhe jane quajtur perfaqesues te besimtareve etj etj.

          • Selam alejkum Bled!

            Degjo vellain thelbi i kundershtise se e-zani-it ka qene qe nuk ka pase nje konkurs serioz sic e meriton ojekti qe po flasim. Ata qe pame ne foto nje pjese jane persona qe jane besimtare te mire por qe e kane lidhe jeten me rrogen e komunitetit, [deleted ]nje pjese jane pushtues institucionesh dhe te gjithe bashke kane zgjedhe me 100 % vota pro Yllin. Une nuk e di sa na perfaqesojne ata sepse perdite e me pak po me duket se na perfaqesojne. Pra mendoj se ti dhe une qe jemi besimtare te thjeshte nuk kemi pse ti mbeshtesim kur ja fusin kot. Projekti fillestar ka pase lulishte shume me nivele te ndryshme dhe shatervan shikoje me kujdes linkun e youtube qe me ke nis, ndersa kjo e fundit duket si luftanije.

  • Me shkruajti dikush qe e respektoj ne privat ne fb dhe me kritikoi ashper per komentet e mia ndaj projektit te xhamise, madje sikur i ishte krijuar ideja se me postimin e shkrimit te Mero Bazes une e kam mbeshtetur ate.
    Desha te sqaroj se sjellja ime ketu e shkrimeve te Shekullit dhe Bazes rreth xhamise ishte thjesht per te pasur parasysh se c’po thuhet ne media rreth projektit te xhamise, por kjo nuk nenkupton se une jam dakort me c’ka shkruajne ata. Te gjithe ne e dime se Bazes i punon mendja vetem ne nje vend, si e si te godase Berishen, per sa kohe qe e sheh veten si armik te tij. Ndoshta mund ti rregullojne punet mes njeri tjetrit kete fushate zgjedhore e nuk eshte cudi neser te na dale Meroja duke na e lavderuar projektin e xhamise e duke kritikuar ata te Rames.
    Por ajo qe me shqeteson eshte se shume nga ne, sidomos ata qe jane marre direkt me projektin e xhamise, e kane te veshtire ta pranojne kritiken dhe debatin qe po zhvillohet. Te pakten per veten time dua te bej te qarte se une dua qe ajo xhami te ndertohet, te ndertohet brenda afatit, te ndertohet pa politizim, pavaresisht se kush eshte ne fuqi ne qeverine qendrore apo lokale, dhe te ndertohet sido qe te jete projekti final i saj.
    Por kjo nuk ma heq mua te drejten te shpreh opinionin tim, qofte ai kritik, ndaj projektit. Drejtuesit e projektit duhet ta kuptojne se debati dhe kritika jane te nevojshme, sidomos kur behet fjale per nje projekt te kesaj shkalle e profili. Xhemati tiranas, por dhe me gjere, ndjen nevojen te jete i perfshire ne kete proces. Kete xhami kemi dekada qe e presim, dhe kjo do jete xhamia me e madhe e ndertuar ne Shqiperi ndoshta per 100 vitet e ardhshme, prandaj nuk mund te perjashtohen besimtaret, por edhe qytataret e tjere, nga debati. Ashtu sic nje objeksion profesional arkitekturor e permireson nje projekt, ashtu edhe ky debat do sherbeje per ta permiresuar projektin ne fjale, nese kjo hapesire krijohet. Projekti tashme besoj se eshte ne fazen konceptuale. Derisa projekti te arrije ne fazen e detajuar, ka akoma hapesire per permiresim, dhe drejtuesit e projektit do benin mire te merrnin sa me shume ide nga komuniteti. Do doja te shihja forume publike me xhematin e Tiranes ku te diskutoheshin pritshmerite e tyre nga ky projekt e te njiheshin me detajet e tij. Do ishte fantastike te kishim nje seance diskutimi te hapur mes arkitekteve e specialisteve shqiptare dhe arkitektit te projektit. Nderkohe te gjithe presim me kureshtje te publikohen detaje te metejshme te projektit, qe sigurisht do gjenerojne debate e kritika te tjera, por qe eshte krejt normale.
    Ne si komunitet duhet te maturohemi dhe te mesojme te filtrojme kritikat politike/partiake e dashakeqe, e te lejojme ato dashamire e te dobishme. Nuk ka pse te na trembin kritikat, perkundrazi ato mund te sherbejne per permiresimin e pikepamjeve tona individuale dhe mund ta pasurojne me tej projektin.
    Si nje pergjigje e shkurter ndaj dickaje qe tha Komini me siper, qe a i keni pare te krishteret te debatojne e kritikojne katedralet e tyre, une rastesisht hasa nje mini-debat mes dy-tre shqiptareve ortodokse online ku ata debatonin dhe kritikonin fort projektin e katedrales se tyre, duke filluar qe nga humbja e lulishtes aty, deri tek ndertimi prej super bunkeri betoni e tek ngjyrat ‘shume greke’ bardh e blu te saj.

    • Armir te pergezoj per sensin tend civil ne te debatuar. Sugjerimet e tua jane aq te sinqerta sa padrejtesisht ndokush do te klasifikonte tek idealistet per te mos thene tek naivet. Keshillat dhe sugjerimet e tua stonojne ne realitetin e xhematiti tiranas, aq sa me kujton ate barcaleten e refugjateve shqiptare qe zhdepeshin ne dru nga ushtaret grek ne kufi, Dikush nga viktimat, sigurisht i koritun, pas çdo shqelmi fytyres i thoshte ushtarit grek;- Per Kish t’Laqit mos he burr. Sigurisht ushtari grek i pandikuar vazhdonte te tijen, dhe ky i drejtohej perseri;- Per Kish t’Laqit mos he burr. Druri vijoi dhe me me intensitet sa dikush nga grupi i viktimave ja kthen te vetit;- Ndrro Kish er ti sa na vdiqen ne hù kta.
      Ketu ka vdekur çdo lloj forme minimale komunikimi, te vetmet qe kane mbetur jane nen formatin e servilizmit ose te allishverishit.
      Ne xhemati i thjeshte qe kerkojme nje minimum normaliteti dhe pergjegjshmerie jemi katandis si ai i moshuari qe eshte barre per familjen, te cilit ja fusin ushqimin te nxehete a te ftohte me kripe a pa shije formalisht vetem qe te ktyhet detyra, packa se plakushit te shkrete here i vjen per te vjelle, e here i mbet ne gryke i ashtuquajturi ushqim.

    • Armir, reagimi im eshte reagim personal, ashtu si ndodh rendom me ne besimtaret qe kur shohim dicka dhe nuk kemi mundesi te reagojme institucionalisht, reagojme ne menyre individuale. Kuptohet individualiteti eshte ne propocion me vetveten, ai nuk mund te shprehi mendimin e shume te tjereve. Per kete arsye i jam qasur ketij debati intelektualisht, i pa ndikuar dhe i pa paolitizuar. Per mua rendesi ka xhami, asgje tjeter. Nuk i trembem kritikes, perkundrazi e stimuloj, por jo ato kritika qe kane si synim kritiken, por ato kritika qe kane si synim arritjen e nje te vertete te mundshme dhe te dobishme. Jam larg ofendimeve dhe si besimtar nuk i stimuloje. Ndersa per ate qe flas, qasem me pervojen qe kam dhe njohurite qe kam, ashtu si kushdo qe shkruan nje artikull per te ndryshuar dicka. Te pershendes

    • Armir. Do kesh kerkuar ane e mbane te gjesh debat mes ortodoksve mbi arkitekturen e kishave ortodokse, greke dhe ato shqiptare. Eksperjenca tregon te kunderten e cfare kerkon te thuash, biles gjithnje ka patur me rrahje mendimesh dhe me shume “liberalizem” mendimesh mes myslymanesh se sa ne te tjere. Por mbase ke gjetur nje rast nje perjashtim i normes, qe sado qofte nuk provon dote qe Orotodokset jane me te hapur me kritiken e arkitektures se kishes, keshtu qe dhe ne duhet te jemi te tille.

      Nuk eshte se kritika e ezanit ndaj projektit dhe menyren se si ka vajtur kjo pune per 20 vjete eshte e gabuar Armir, por ca here ka merite me te mire heshtja se sa kritika te tilla qe duken deri diku dhe kapricoze. Ne si xhemat nuk kemi patur asnje influence ne cfare eshte bere ne KMSHe dhe biles shpesh kemi patur konflikte haptazi, rroli i KMSHse eshte shndrruar shpesh ne rrol kryesisht qeveritar e pjese e politikes, kete e dime shume mire, dhe nuk ka nevoje te bindesh njeri ketu per kete gje besoj.

      Por duket sikur kritika eshte e nisur pikerisht si kritike me spond te KMSHse e jo thjesht kritike arkitekture, dhe po kthehet debati ne origjine, nga arkitektura, ne ne pro dhe kunder KMSHse. Ndertimi i Xhamise eshte dicka pozitive ta marim si dhurate prej Zotit te Lartesuar, dhe o te flasim mire o te heshtim, sidomos kur dhe kur mund te kemi te drejte debati i tille nuk sjell dobi por vazhdon temat e meparshme ku e pame se cu be.

      Me e rendesishmje se sa estetikja e Xhamise eshte kualiteti i xhematit qe e frekuenton, po te fokusoheshim aty ku duhet e te linim menjane cfare nuk e ndryshojme dote vete, e nuk sjell dobi, do te ndertonim ne te vertete “themele te Xhamive nga me te bukurat ne bote”.

      • Trendafil shkruan: “Por duket sikur kritika eshte e nisur pikerisht si kritike me spond te KMSHse e jo thjesht kritike arkitekture, dhe po kthehet debati ne origjine, nga arkitektura, ne ne pro dhe kunder KMSHse. Ndertimi i Xhamise eshte dicka pozitive ta marim si dhurate prej Zotit te Lartesuar, dhe o te flasim mire o te heshtim, sidomos kur dhe kur mund te kemi te drejte debati i tille nuk sjell dobi por vazhdon temat e meparshme ku e pame se cu be.”

        Nese mendon se gjithe kete muhabet ketu po e bejme per inat te KMSH-se nuk ke kuptuar asgje. E para do isha shume i lumtur nese KMSH do sillte nje projekt dinjitoz, nese do shihja qe bejne punne e tyre ne menyren me te mire. Suksesi i tyre eshte sukses i te gjithe myslimaneve. Nuk jeton njeri ketu per inat te KMSH-se e nuk eshte njeri aq i papune.

        • Nuk mendoj te tille admin, dhe shkruajta qe “duket sikur”, pra eshte e kollajt te shndrrohet debati ne pro dhe anti KMSHe sic e sheh qe po shkon, si vijim i debateve te meparshme ne tema te tjera. Po ashtu ne anen tjeter artikulli nuk sjell asgje me shume se shfryrje dufi, dhe konfirmon zhgenjimin e cdo kujt ketu, me KMSHene dhe menyren se si eshte ndertuar paraqitur e zvarritur projekti per ketu e 20 vjet tashme, mbi zhgenjime te tilla tashme lista e te cilave eshte teper e gjate per tu paraqitur. Njekohesisht dobia e kritikes qe paraqitet, eshte ende e paqarte, nisur nga kjo them te bejme shyqyr dhe per kete projekt ( ne u realizofte ) dhe ti japim fokus gjerave qe duhen. Jo me pak se disa tema me pare kishim vellezer myslymane qe nxirnin nga goja vrer, qe nga akuzat e te qenurit shia, e deri tek dua gjysem mallkime, etj, ketu eshte problemi yne, e jo tek arkitektura. Do te preferoja nje Xhami te ndertuar dhe me kashte, me xhemat te mire se sa nje Xhami te bukur me xhemat zemergure. Xhamine se ndryshojme dote por e-zani ka ne dore te behet sebep i ndryshimit te xhematit, nepermjet artikujve me me dobi se sa kjo qe paraqitet.

          Imam Nawawi rh.a. shkruan ne Al-Athkar: “Eshte e domosdoshme per cdo person legalisht te pergjegjshem te mbroje gjuhen e tij nga cdo lloj bisede pervec asaj ku perfitimi, dobia eshte e qarte. Per sado kur midis te folures dhe heshtjes perfitimi eshte i njejte, Tradita atehere eshte te heshtesh. Shpesh bisede qe fillon si e lejueshme degjeneron ne cka eshte e ndaluar apo e papelqyeshme.”

          • Debati i hapur ketu per Xhamine e Madhe eshte nga me interesantet e zhvilluar ne kete forum, por edhe ne te gjitha forumet muslimane. Debati po zhvillohet me goxha nivel, pjekuri, elokuence dhe tolerance e mirekuptim. Personalisht, e kam ndjekur me qef, e madje kam preferuar me shume te lexoj te tjeret. Nese nuk e kupton vleren e ketij debati, te pakten mos u fut si pyke, duke ofruar argumente fetare qe nuk qendrojne.

      • O trendafil, nuk po ben njeri kritike per hir te kritikes ketu. Ajo puna e cilsise se xhematit si perparsi ndaj cilsise se objektit eshte kryekeput e kunderta, nuk ka emancipim dhe hop cilsor ne nje bashkesi njerzish qe jane te paafte te dalin pertej mediokritetit, sidomos ne ndertimin e projektit te tyre simbolik. Nje gje nuk marr vesh ketu, nese gylenxhijte ja bejne yzmetin (gjithmone me metoda bizantine) projektit te kampusit te ri universitar, ose dhe godinave te medresese ne Korçe bie fjala, perse nuk organizojne nje konkurs per objektin me perfaqsues te besimtareve dhe shkojne e na mbjellin nje kopje projekti qe u stertha ketu?! Nuk e marr vesh se si ja bejme kabull institucionit qe operon me doza te forta hipokrizie.
        Edhe nje fakt tjeter qe e ilustron kete, ne rastin e diskutimit per ndertimin e xhamise u propozua si truall Parku Rinia. Me cilin argumentim publik e refuzoi KMSH-ja kur trualli kembehej lulishte per lulishte, nderkohe qe nje pjese e keshilltareve bashkiake ishin entuzjaste per ate projekt?! Keshtu si veprohet, me metoda hermetike vetem ushtruesit e saje perfitojne, e jo i gjithe xhemati.

        • Zanzibar. Ne cilin rast nje grup njerezish te emancipuar u mungonte bukuria simbolike, e ne cilin rast e kunderta e saj? Po vete fillimet e Islamit, e tregojne me mire nje gje te tille, u emancipuan njerezit pastaj doli arti e arkitektura qe shijojme sote. Si qenka kryekeput e kunderta! Tjetra nuk ja bejme kabull, por durojme, sepse alternativat o mungojne o s’jane ne gjendje te permbushin rolin e udheheqjes te myslymaneve shqiptare sote per sote. Ky eshte rrealiteti. Nuk e mesuam sote qe KMSHja nuk ka vizjon e transparence, qe te jete dicka shokuese se si po planifikohet ndertimi i Xhamise se Madhe. Perpara problemeve alarmante tona qe nga mungesa e motrave myslymane neper institucjone te tilla, e deri tek cilesia e imameve qe dalin nga medresete e KMSHse, ndertimi i Xhamise se Madhe ne stilin Otoman nuk eshte aspak problem.

          • Me vjen keq qe vazhdoj repliken me ty, sepse mesa shoh nuk ke deshire te shohesh drejt, por gjen shtigje te kollajta per te kaluar lumin palagur. Po si ore thua se erdhi njehere feja dhe emancipimi i saj dhe me pas u rafinua e bukura dhe estetikja mes muslimaneve. Secili brez njerzish ka nje ideal per te bukuren, funksionalen, frymzuesen, dhe muslimanet e pare apsolutisht qe kane ndertuar shume bukur. Feja zotri i hap njeriut vetem prespektiva te reja estetike, i rimodelon ato, por nuk eshte ne vetvete thyes radikal i kanoneve mbizoteruese ne shoqeri. Padashje je duke na akuzuar te gjitheve ketu per te palatuar, duke pasur mbase ndermend ndonje katundar analfabet ne gjirin tone. Nen kete optike çdokush qe nuk eshte i udhzuar me Islam eshte ne nje gjendje gati feminore dhe me te marre rrugen e hajrit atij ngadale i celen syte per te pasur shije te rafinuare. Avokati me te mire qe i ke bere turqve dhe akuze me te pafalshme qe i ke bere baballarve tane nuk ka.
            Edhe diçka, meqe jemi te palatuar dhe nuk kemi shije dhe pretendime te “sakta” estetike, po e kunderta e projektit pompoz te kopjuar nga turqit a qendron si perligje e gjendjes tone “primitive”? Po nese ne vend te nje Xhamie me kupola dhe me 4 minare te ndertojme si fillim nje ndertese pa pretendime, tip kapanon, a jemi brenda stadit per te nisur rafinimin, dhe pas 4 brezash, mbasi te biem ne kontakt me kulturat rreth nesh, te nisim dhe te aplikojme arkitekturen “ideale” islamike? A e kupton se kur kerkon te mbrosh me çdo kusht te paarsyeshmen, mbetesh zbuluar.
            Edhe diçka, nese nuk kemi pretendime per te ngritur piacen, kjo si detyrim perpara Zotit te Madh, harroje se do te ndryshoje gjendja e bashkesis se gjere. Kjo prralla se kritikat ndaj KMSH-s nuk jane produktive, qe te tere e dime se KMSH eshte e pafte dhe i mungon vizioni etj, dhe se riperseritja e tyre nuk sjell ndonje gje te re, eshte plotesisht gabim. Te shemtuares po t’i lesh nje centimeter hapsire, per te berqativers eshte, te paaftet dhe ata qe nuk kane skrupuj ku ta gjejne qe kritika te mbytet e te diskretitohet.
            Per punen e shamiave, dhe perse nuk gjejne vend vajazat muslimane, po te duash te jap nje carcaf me argumenta qe KMSH dhe gulenxhijte jane sabotatoret me efikas te çeshtjes.
            Ps. Mos harro thenjen e Ebu Hafses ra. ne lidhje me karaktein e pandryshueshem te njerezve qe perqafojne Islamin.

        • Vella zanzibar me vjen keq qe ndihesh keshtu, nuk kam deshire te loze veza pulen e pula vezen me ty, as te kam replikuar ty personalisht por me Armirin ishe ti qe fillove repliken, dhe nuk besoj se ke te drejte te ndihesh dhe te shprehesh ne menyren qe ben. Nuk kam idene as me te vogel per cfare flet ne fund te postes per shamine dhe gulexhinjte, dhe kujt i adresohesh, megjithate nuk ka shume rendesi.
          Debat i tille eshte pa vlere, dhe kohe e shpenzuar kote.

  • Selam Alejkum vellezer
    Qendrimet ne kete debat, nuk po marr vesh se si i merrni, nderkohe qe verej me keqardhje, se pjese me e madhe e kunderdebatuesve nuk jane me emrat e tyre reale. Kujdes kur kunderdebatoni, se po shihet qe flisni me tone arrogante. Nese keni te drejte ne ato qe thoni, kjo nuk do te thote te silleni dobet me njerezit, per me teper kur ato jane te pergatitur ne fushat perkatese, qofte ai hoxhe, i cili ndoshta nuk e di ceshtjen e xhamise, qofte ai cfaredoqofte.

  • O miq! A nuk kuptoni qe ne nuk kemi komunitet dhe per fatin tone shume here me te keq ne gjate gjithe ketyre viteve nuk kemi arritur te krijojme dot nje elite e cila te na perfaqesoje ne debate, diskutime, media etj., sigurisht kjo edhe per faj te ketij komuniteti edhe per fajin tone qe mbase shume parime fetare nuk i kemi kuptuar sic duhet. Per kete arsye mendoj dhe them shyqyr qe ja mberritem kesaj dite qe ta kemi kete xhami.
    Debati per cilesine, hapesirat, ndervaresine ambient-konstruksion eshte nje debat kualitativ qe per hir te se vertetes nuk mund ta bejme me komunitetin si institucion. Ju e dini dhe mua me vjen habi me nje pjese prej jush kur bejne sikur nuk e kuptojne, qe ky institucion ka lindur ne gjendje kome. Tani nje pjese ketu kerkojne qe ketij institucioni qe eshte ne gjendje kome ti kerkojne llogari! Nuk e di po une mendoj se atij qe eshte ne gjendje kome nuk i kerkohet dot llogari. Per kete arsye mbeten dy alternativa:
    1. Ose ta zgjojme nga koma
    2. Ose te perfitojme maksimumin e mundshem, si ne rastin e xhamise se madhe te tiranes.
    Keto arsye me kane shtyre te shkruaj mbi kete projekt dhe ta shikoje larg politizimeve apo deshirave qe si kush do i kam dhe une.
    Une mendoj se debati per sa i perket xhamise duhet te ishte bere me kohe, nje pjese qe komentojne ketu nuk kane prezantuar asnje alternative reale dhe tja paraqisnin komunitetit gjate kohes qe diskutohej mbi kete projekt (i cili ka dy vjete qe diskutohet lart e poshte). Nje pjese tjeter kritikon se ashtu ja thote mendja, se mendon se kritika ne kete gjendje qe ne jemi sot ben dobi. Nje pjese tjeter mban anen e njeres apo tjetres pale dhe nje pjese tjeter mundohet qe te shprehi mendimin e vet ne lidhje me keto situata. Une i perkas kesaj pjese te fundit. Fundja mendimi im eshte mendimi im dhe mund te mos kenaqi palet e tjera ne kete debat, por te pakten shpreh nje mendim dhe nje kendveshtrim.
    Une do tju lutesha te mos kalonim ne ofendime dhe ta trajtonim kete debat larg te qenurit te politizuar, grupuar, apo ndikuar. Mire do ishte te diskutonim si miq e vellezer qe duan te kontribojne sado pak ne kete kohe qe ne jetojme.
    Po kthehem pak tek komuniteti sepse dikush pak me siper tha se nuk jane bere takime dhe nuk jane marre mendimet e beismtareve, une bera nje kerkim te shpejte ne internet dhe gjeta ne faqen e KMSH nje informaion qe tregonte se ka pasur takime me te gjitha palet e interesuara persa i perket ketij projekti dhe me sa pash ne foto (dhe une di qe ky nuk eshte takimi i pare, por di qe ka pasur edhe takime te tjera)shyme persona ne ate takim, realisht perfaqesojne institucione dhe grupime brenda besimtareve muslimane. Do tju lutesha ta shikoni linkun me poshte dhe me pas te gjykoni vet.
    Do ti lutesha miqve Kritizere qe te moj jene kritizere. Vetem ky debat nuk do kritizere, por mendoj se do persona qe kane deshire te kontribuojne sado pak.

    Linku:

    http://www.kmsh.al/al/?p=520

  • Po ju nis dhe disa linqe te tjera te cilat me nje kerkim te thjeshte i gjeta ne internet, po te shikohet me vemendje ne keto takime ka pasur besimtare te ndryshem dhe intelektuale muslimane qe kane qene pjese e diskutimeve apo debateve mbi xhamine dhe projektin. Te pakten keto jane te dokumentuara dhe keto gjeta ne internet.

    http://www.facebook.com/notes/lulzim-basha-faqja-zyrtare/nis-pun%C3%ABn-komisioni-p%C3%ABr-xhamin%C3%AB-e-madhe-t%C3%AB-tiran%C3%ABs/327046137346574

    http://www.panorama.com.al/2012/02/19/tirane-nis-punen-komisioni-per-xhamine-e-madhe/

    http://www.dritaislame.al/nis-punen-komisioni-per-xhamine-e-madhe-te-tiranes/

    Ne fund te videos keni dhe projektin e xhamise se madhe, me sa shikoje ka arritur dhe Top Channel ta kete

    http://www.dritaislame.al/ndertimi-i-xhamise-se-re-ne-tirane-video-lajm/

  • Muhabeti i xhamise u kthye ne nje debat te stergjatur dhe te bezdisshem ku fjalet qe thuhen po me duken si nje perseritje qe burimin e kane te njejte. ne vend qe te diskutojme kontributin financiar te nevojshem per ndertimin e xhamise dhe sensibilizimin e te gjithe qytetareve per pjesmarrejen sado pak ne ndertimin e saj, po merremi me antipropagande qe e zbehin madheshtine e kesaj faltoreje (pavaresisht detajeve arkitekturore). respekte

    • O cuna, kur do mesoheni qe te mon u perzini aty ku s’merrni vesh. Ketu jane mledh i tufe me burra dhe po diskutojne se cfare problemesh ka projekti i servirur nga KMSH-ja dhe cfare modelesh arkitekturore do te duhej te plotesonte ai projekt, kurse ti futesh si ne hajrados, duke na tregu tani se, ne vend qe te zgjidhim qesen per ta mbeshtet kete projekt, ne rrime e bejme llafe per te.
      Or daje, nese ti mendon se gjithcka po thuhet ketu eshte e gabuar, bujrum jep argumente. Perndryshe rri e meshoji vendit. Spostime te tilla te temes, duke e cuar aty ku ta ka qefi ty, jane sjellje krejt pa vend e pa edukate. Cfare tagri ke ti, qe do me mbyll muhabete qe i bejne te tjeret?

      Ndersa sa per fondet, me duket e cuditshme qe xhamia paska nevoje per fonde, nderkohe qe tani duhet te kishin nis punimet:
      Por sidoqofte, ti a kupton qe nje pjese ketu nuk jane dakort per projektin? Cfare mbeshtetje kerkon prej atyre qe nuk e pelqejne?!

  • Selam Bled
    Une jam nje musliman qe pergjithesisht i ndjek faqet ne internet dhe median, kom von re se edhe pse nuk kom dash me qen aktiv se ky debat eshte nder me te bukurit qe kam lexuar. Per her tpare po lexoj komente qe realisht shprehin pikepamje dhe sikutime nga me te ndryshmet, me vjen mire qe jam lexus i ketij debati a diskutimi.
    Mendoja se mes nesh nuk kish muslimon qe diskutonin ne nivele te tilla po shkrimi yt dhe kritika me pelqyen shume pavaresisht se per vete ndjehem rehat me ate model qe kom pa ne projekt, por menoj qe dhe te tjeret duhen degju, pasi cdo mendim osht i vlefshem.
    Te falenderoj per debatin dhe nivelin qe je munduar te mbash, edhe pse shof qe paska ca skutha qe duan ta ulin piacen ketij debati, kush e di ca interesash i preken.
    E-Zani te vazhdoj me keto shkrime se vetem dobi ka. Te pergezoj dhe per shkrimin tjeter, ishte “thjesht fantastik”.
    Selam

  • Jul

    Mendoj se ne duhet te mesohemi me nje edukate qe ka te bej me parimet e punes, pra ne duhet te mesojme qe kur nje gje vendoset nuk ka me vend per diskutime. Qe dmth, sot ai projekt eshte vendosur, dashje pa dashje ne gjate diskutimeve na kane perfaqesuar persona dhe shoqata qe as nuk ja thone jo vetem arkitektures por dhe shume gjerave te tjera. Ne kete pike ja vlen ti japim pergjigje nje pyetje. Cfare duhet te bejme ne kete faze ku kane shkuar gjerat? (Po jap mendimin tim)
    Atehere per ta futur diskutimin ne nje faze me te avancuar mendoj se ne duhet te nxjerrim disa mesime per te ardhmen dhe duhet te punojme qe gjerat te behen me mire. Keshtu ne:

    1. Duhet te mesojme te interesohemi me shume per ngjarjet rreth nesh dhe te kemi me shume informacion
    2. Duhet te mesojme te reagojme ne grup, qe do te thote qe ndaj institucionit duhen vendosur ura komunikimi per te qene prane ndryshime dhe per te luajtur rolin qe duhet.
    3. Te paraqesim alternativa serioze dhe jo vetem te kritikojme. E them kete se per dy vjen askush nuk paraqiti nje alternative serioze, si ndaj projektit te Rames ashtu dhe ndaj ketij te fundit, pavaresisht kritikave qe nuk munguan.
    4. Duhet te kemi kujdes ndaj atyre qe zgjidhen per te na perfaqesuar ne keto diskutime, askush nuk mund te marr atribute perfaqesimi vetem se eshte intelektual apo hoxhe. Perfaqesimi duhet kryer mbi bazen e rendesise qe kane ceshtjet dhe profesionalizmit qe kerkojne si qasje.
    5. Kur dicka vendoset ne duhet te mesojme qe ta pranojme, perderisa nuk kemi sjellur nje alternative korrekte dhe sfiduese.

    Por kjo nuk do te thote qe ne nuk duhet ta permiresojme ate qe vendoset ose ate qe te tjeret kane vendosur. Keshtu ne rastin konkret do propozoja qe:
    1. Grupit qe merret me projektin ne KMSH ti bashkengjiten (si propozim) dhe dy ose tre arkitekte e specialiste shqiptare.
    2. Ne te njejten kohe projektit qe tashme eshte zgjedhur ti behen disa permiresime, duke shtuar psh gjelberimin, duke rregulluar disi pamjen e dyqaneve etj. Por jo duke kerkuar cenimin e projektit fillestar ne ate pike sa ai te ndryshohet.
    3. Te fillojme te jemi konstruktiv e te perfaqesohemi qe te mos shajme te tjeret kur shkojne ne evenimente te tilla e flasin ne emrin e besimtareve.

    • Bledi, me vjen keq t’i rikthehemi dhe njehere temave te debati kur ai eshte duke u fikur, por permbledhja e keshillave te tua me ben te jap dhe une nje permbledhje te situates ku ndoshet KMSH, bashkesia, intelektualet/veprimtaret dhe sigurisht projekti.
      Nuk besoj se shumekujte i ka munguar informacioni per çfar ndodh ne bashkesin tone, por nje pjese e veprimtarive ndokush nuk mundet t’i ndjeke fizikisht edhe per faktin se nuk ndodhet ne Shqiperi, por edhe se shume aktivitete behen ne gjysem ilegalitet dhe e mesojme vetem kur shohim ndonje foto ne portalin e KMSh.
      Nuk vendosen ura komunikimi me institucione qe nuk kane legjitimitet moral, imagjino qe myfti i qytetit tim dhe tend eshte nje fshatar nga malesite e lugines se Shkumbinit, per me teper nuk ka dhe arsimin perkates. Qe ketu fillon pabarazia ne komunikim sepse individi ne fjale( dhe ka shume te tille ne ate institucion) ndihen nen trysnine e inferioritetit ndaj çdokujte qe ka nje normalitet ne rrugen e tij profesionale. Arroganca e ndonje funksionari te KMSh vazhdon akoma ne publik duke ironizuar se nuk i kupton kritikat per arkitekturen. Kjo mjafton per tu bindur se institucioni nuk kerkon dialog dhe normalitet ne bashkesi. Diktati iu vjen me per mbare duke pare qe nje pjese e madhe mes nesh jemi ende ne dilema se si e qysh duhet te lidhim ushkuret.
      Nuk mund te paraqese ndokush alternativa ne projekte kaq te medha per sa kohe institucioni pergjegjes nuk ka ftuar publikisht profesionistet per te kontribuar ne alternativa. Besoj se profesionistet punen fisbililah e bejne pa pasur nevoje per direktiva, ne te kunderten do te falimentonin profesionalisht. Mbase ndonje individ per arsye shoqerore mund te kete qene ne djeni te projektit ne fjale, por besoj qe ky lume reagimsh ne kritike te projektit vijne si pasoje e faktit te kryer qe ne nje shoqeri normale besoj se do te indinjonte çdokend me nje minimum integriteti. Rames per detyre t’ia pranonte ose t’ia refuzonte projektin, zyrtarisht e kishte per detyre ta bente KMShe, cila ishte futur ne brimen e miut ato jave kur Rama po sillej si myfti. Kritika ndaj futjes se hundeve te politikes ne projektin e Xhamise ka patur, por ne duhet ta pranojme se nuk jemi te pjekur per ta pasur kete standart edhe ndaj rivalit te Rames.
      Atributet e perfaqesimit si bashkesi i ka KMSh, dhe ne organizimin e puneve si dhe ne ruajtjen e dinjitetit tone ajo e ka rrembyer tagrin, per mire a per keq. Individet dhe organizatat e ndryshme fatkeqsisht i qasen Kmsh dhe projekteve te saje publike vetem nen optiken e vasalitetit ose te interesit, gati si te akreditur prane misonit te saj publik. Kjo duhet te marre fund dhe sado qe ne te bejme thirrje ketu sfida ne porte i mbetet aktoreve ne fjale.
      Ne piken e fundit bash eshte e kunderta; kur diçka vendoset ne menyre arbitrare duhet me bertit fort qe kjo te ndryshoje ose qe ne te ardhmen abuzuesit te maten me mire. Duhet bertitur edhe per faktin se kur te na pyesi brezat e ardhshem per perçudnimin e ndodhur te mos themi se ashu ishte koha, sistemi, udheheqja, etj duke shmangur pergjegjsine tone qytetare.

  • Ashik

    Te falenderoj mik, ky eshte kontribut i te tereve ketu, pasi ky diskutim sic e kam thene duhet pare me lupen e te mirave qe na sjell. Njeherazi te na mesoje sesi duhet te sillemi ne te ardhmen.
    Mbi te gjitha qendron mentaliteti dhe kultura sociale qe ne duhet te tregojme, me pas jane qendrimet qe duhet te mbajme dhe ne fund te shohim nese kemi kontribuar per mire ose jo. Gjithsesi te falenderoj per konsideraten.

  • Your email address will not be published. Required fields are marked *