Përtej tolerancës fetare





toleranca fetare

e.zani

Dom Gjergj Meta ka të drejtë kur, në një artikull të botuar në të përditshmen Panorama, sfidon nocionin e tolerancës fetare në Shqipëri, të cilën e sheh të nënkuptojë koncesion të shumicës (muslimane) ndaj pakicës (katolike) dhe ky padyshim nuk është përshkrim i drejtë i realitetit fetar në Shqipëri. Në Shqipëri, dhe ne e kemi thënë dhe këtu në këtë faqe, ashtu siç e kanë thënë analistë të tjerë, besojmë se kemi të bëjmë me bashkëjetesë fetare dhe kemi besuar e kemi bërë thirrje për bashkëpunim e respekt të ndërsjelltë.

Dom Gj. Meta ka të drejtë edhe kur thotë që ideja e koncensionit bie ndesh me sistemin demokratik dhe vlerat evropiane të lirisë së ndërgjegjes. Në një vend demokratik të gjithë qytetarët kanë të drejta e përgjegjësi të njëjta, pavarësisht nga religjioni i shumicës së popullsisë.

Logjikat e shumicave dhe pakicave kanë kuptim në suazën e politikave identitare apo qokave elektorale, por si Islami si Krishtërimi janë në gjenezat e tyre bashkësi minoritare dhe nuk ka asgjë në teologjitë e tyre që t’i atribuojë status më të lartë shpirtëror të qënit shumicë. Gjuha e politikanëve, që citohet në artikull, vret veshin e katolikëve ashtu si, në fakt, vrasin veshët e muslimanëve disa deklarime të politikanëve që i atribuojnë katolikëve një rol të vecantë, parësor apo superior në fatet e kombit shqiptar.

Por Dom Gjergji duket të transportojë të njëjtën logjikë të vlerave që mëtojmë sot edhe kur adreson dimensionin historik. Teksa idealet drejt të cilave duhet të mëtojmë si shoqëri janë ato të bashkëjetesës, respektit të ndërsjelltë e bashkëpunimit për të mirë, në aspektin historik, ka vend të flasim për tolerancë fetare.

Hebrenjtë që erdhën në Shqipëri si pjesë e territoreve të Perandorisë Osmane, erdhën sepse gjetën jo barazi, por tolerancë, dhe kjo në Mesjetë ishte një luks që nuk mund ta gjenin në Evropë. Tolerancën nuk mund ta gjenin në Evropë por e gjetën në Shqipëri edhe gjatë Luftës së Dytë Botërore.

Nuk duam të biem për asnjë çast në pozitat e atyre që pikturojnë imazhe idilike të Perandorisë Osmane dhe ka pasazhe të politikave fetare apo etnike të kësaj Perandorie që qartazi kanë qenë faqe turpi historik. Pati edhe sulltanë që ngritën ëndrra për konvertimin e gjithë banorëve të perandorisë në muslimanë, por është tregues fakti që ishin sheh-ul islamët ata që u bënë pritë duke cituar Kuranin e Shenjtë për të treguar se ky nuk ka qenë vullneti hyjnor.

Të kesh qenë katolik në Perandorinë Osmane nuk ishte si të ishe musliman, as ortodoks e as hebre, por nuk ishte e pamundur të ishe katolik. Perandoria Osmane me politikat e veta fetare do dilte mangut në kontekstin e synimeve tona sot. Toleranca nuk mund të jetë synimi jonë sot, por përsërisim se toleranca osmane ishte për botën paramoderne një garanci, jo e barazisë, por e pluralitetit fetar.

Politikat fetare në Evropë si i njohim sot janë në rradhë të parë rezultat i luftrave fetare midis protestantëve dhe katolikëve, i të kuptuarit të potëncialit shkatërrues që kanë luftrat fetare. Por duhet bërë kujdes dhe për ligjërimin aktual mbi liritë fetare në Evropë në një kohë kur shohim intolerancë jo vetëm në vende si Greqia, Spanja e Zvicra, por edhe Franca e Hollanda. Në Greqi e Spanjë është vështirë të ndërtosh xhami: njihet referendumi kundër minareve në Zvicër.

Kemi thënë herë tjetër në këtë faqe se është fyese që refreni i pandërprerë i qokave të politikanëve tek sebepet e muslimanëve është refreni i tolerancës fetare. Nënteksti i saj është theksimi i Islamit shqiptar si ndryshe. Respekti që muslimanët mbartin për besimet e tjera dhe për të krishterët në veçanti nuk është një vlerë e vecantë shqiptare, por reflekton vizionin kuranor për pluralitet fetar, për njohjen e statusit të vecçantë të Merjemes (Maries) nënës së Isait (Jezusit) dhe njohja e këtij të fundit si lajmëtar i mesazhit hyjnor tek njerëzit. Në të njëjtën kohë është reflektive e thënieve të profetit për murgjërit e udhëheqësit fetar si njerëz që udhëzojnë pasuesit e tyre larg të ligës. Por duam të theksojmë se vlera e vetme e muslimanëve në këtë vend nuk është fakti se ‘nuk janë intolerantë.’ Ne besojmë se mbartim vlera si bashkësi që shkojnë përtej asaj ‘që nuk jemi’ dhe se vlerat tona janë reflektim i mësimeve esenciale të traditës tonë fetare.

E kemi theksuar këtu në faqe që Dom Gjergj Meta është dalluar si një zë i arsyeshëm, analitik dhe origjinal në ligjërimin katolik shqip. Në të njëjtën kohë, nuk mungojnë zëra klerikësh dhe intelektualësh publikë katolikë që përdorin fushën e historisë si vegël delegjitimi të prezencës historike të Islamit tek shqiptarët. Kjo nuk është histori por demagogji dhe është fushë e minuar për bashkëjetesën fetare të shqiptarëve ashtu si thirrjet për kthim në fenë e të parëve, që paraqesin Islamin shqiptar si rezultat i një llustre sipërfaqësore vendosur mbi një thelb të krishterë, ide që i është bërë jehonë edhe nga vetë Presidenti i Republikës, Alfred Moisiu.

Në të njëjtën mënyrë që të drejtat e katolikëve shqiptarë janë të mirëqëna dhe të panegociushme, në të njëjtën mënyrë legjitimiteti dhe e drejta e muslimanëve shqiptarë është e mirëqënë dhe e panegociueshme dhe muslimanë, të krishterë dhe ateistë duhet të artikulojnë qartazi dedikimin e një hapsire të drejtash dhe përgjegjsish të njëjta për të gjithë qytetarët e këtij vendi.

 

 

Comments

  • Thote Dom Meta: “Qofte Perandoria Osmane e qofte diktatura komuniste ne Shqiperi dhe Jugosllavi, ndaj katolikeve jane treguar te padrejte, agresive e shkaterrimtare ne menyre te posacme.”
    Nuk jam historian por me duket se ketu Meta gabohet. Nuk kam lexuar gjekundi qe Perandoria Osmane ka qene vecanerisht agresive ndaj katolikeve???
    E po ashtu, duke thene te njejten gje per komunizmin shqiptar duket sikur Meta anash e anash po i bashkohet tezes se Ndreces se meqe katoliket shqiptare jane persekutuar me ashper nga komunizmi (teze e pavertetuar), i bie qe komunizmi tek ne ka pasur frymezim islamik???
    Nuk e kuptoj perse Dom Meta mundohet te sqaroje dicka duke hutuar ne drejtime te tjera???

    • Ne fakt trajtimi i katolikeve ka qene ndryshe nga i ortodokseve dhe kjo sepse katoliket shiheshin si mbeshtetes te mundshem te fuqive rivale me Porten e Larte. Pra ky qendrim ishte politik dhe jo si qendrim ndaj krishterimit. Artikulli i e-zanit me duket i qarte, nuk ben jehone romantikes se Perandorise Osmane si parajsa ne toke por ama thote qe nuk ka patur program konvertimi me dhune si ne Evrope, dhe po te doje te ishe katolik mbeteshe katolik jo vetem ne enklavat e malsise por edhe ne mes te Tiranes. Pra, nuk mund te matet politika fetare me kriteret e sotme, por me kriteret e kohes Perandoria Osmane ishte tolerante.

  • Politika e Perandorise Osmane dhe politika e Diktatures se Proletariatit ndaj katolikeve e ne veçanti ndaj klerit katolik kane mjaft pika te perbashketa, por para se ta shtjelloj do bej vetem nje pyetje:
    Perse, nga fillimet e myslimanizimit rreth 1430 e deri rreth 1880 gati 60-70% e popullsise shqiptare ndrroi fene? Per qejf? Vullnetarisht?

    Perandoria Osmane ka patur nje politike te jashtme e te brendshme mjaft te rrafinuar e per kete ajo jetoi gati 600 vjet. Pas vdekjes se Skënderbeut Sulltani ndërmori një fushate konvertimi në myslimane ndaj arbërve të krishtere duke përdorur paketën e privilegjeve dhe të detyrimeve dhe taksa të tilla si “defshirmeja” (takse gjaku) ku çdo familjari i merrej djali dhe nuk i kthehej kurrë për tu përdorur si jeniçer. Kjo takse shpesh i detyronte fshatra të tere të emigronin. Një pjese u konvertuan duke ndërruar vetëm emrin dhe vazhdonin ritet e tyre të krishtera fshehurazi.

    Ajo (perandoria) perdorte me mjeshteri edhe shkopin edhe karroten e edhe perçarjen:
    mjaft shqiptare kane qene nenpunsa te Perandorise ne te kater anet e saj. (myslimanizuar);
    kthimin ne fene myslimane te djemve qe merrte per t’i shkolluar e stervitur si jeniçere;
    shume nizam qe mbeteshin vullnetarisht ne vende te tjera pas kryerjes se nizamllëkut ;
    te pa bindurit i shfaroste qetsisht, pa lufte, pa vrasje. I linte te vdisnin urie neper male e ne vende “ku ha pula gur”;
    ne Myzeqe, vend me toka te mira e nen uje, bejleret ishin mysliman e bujqit(pa toke) ishin kristian;
    ne Myzeqe, e jo vetem, kishte fshatra kufitare, me popullsi myslimane e pronare toke e me popullsi ortodokse pa pronesi toke.

    Ne kohen e Perandorise Osmane Kisha ishte e ndare ne ate te Lindjes e te Perendimit ose ne Ortodokse e Katolike. Pas pushtimit te Kostandinopojes nga osmanllinjte kryesia e Kishes Ortodokse mbeti aty, ndersa kryesia e Kishes Katolike ishte ne Rome.
    Njera ishte ne kryeqytetin e Perandorise e nen “mbrojtjen” e saj e tjetra jasht çdo influence te Osmanllinjve. Fill pas rënies së Kostandinopojës më 29 Maj 1453, më 1 qershor u shpall patriark Genadiozi, njeriu i besuar i sulltanit. Që nga ai vit e në shekujt e mëvonshëm, Patrikana e Stambollit kishte pushtetin e plotë mbi të krishterët e Ballkanit. Në juridiksionin e Patriarkanës përfshiheshin arsimi, martesa, familja, trashëgimia, etj.
    Patrikana kishte dy detyra kryesore:
    1-Të gjithë të krishterët e Ballkanit të ushqenin urrejtje ndaj Perëndimit.
    2-Të mos lejoheshin të bëheshin kryengriqe nga popujt e Ballkanit.

    Keshtu politika e Perandorise Otomane trajtonte ndryshe myslimanet, ndryshe ortodoksit e ndryshe katoliket duke synuar :
    a-kthimin “vullnetarisht” ne fene myslimane per nevojat te mbijeteses dhe me dhenje ofiqesh;
    b-lenjen ne maja malesh, “ne pune te vet” te te pabindurve, katolikeve.
    c-mbajtjen nen kontroll te pjeses ortodokse me ane te Patriarkanes, qe kuptohet, ishte ne sherbim te Sulltanit.
    (Shiko edhe “Rreth përhapjës së Islamit ndër shqiptarët”
    http://sq.wikibooks.org/wiki/Rreth_p%C3%ABrhapjes_s%C3%AB_Islamit_nd%C3%ABr_shqiptar%C3%ABt)

    Çdo pushtim, ose ndrrim pushtetesh, sjell ne momentin e pare RAPREZALJE dhe kjo besoj vertetohet edhe ne zhvillimet e sotme. Keshtu nuk mund ta mohojme qe, ne fillimet e avancimit te taborreve turke ne viset me popullsi kristiane, te jene bere raprezalje nder kristianet e ne rradhe te pare ne klerin, siç ndodhi sdhe pas 29 nendorit 1944. Gjate viteve ’45 e ’46 u denuan me gjygj e pa gjygj dhe u vrane rreth 50 klerike katolike dhe rreth 50 te tjere u burgosen. Vala e dyte erdhi ne vitet ’66 e ’67 kur “te gjithe” shqiptaret u bene ateiste. Vullnetarisht? Apo shqiptaret e kuptuan qe nuk ka Zot dhe u pelqeu te deklarohen ateiste?

    Ne themelimin e PKSH, 08/11/1941, ne perberjen e Komitetit Qendror Provizor , ishin dy pjestare te fese katolike, ne kongresin e pare nje dhe me pas asnje. Kjo tregon se katoliket nuk ju afruan komunizmit, por edhe qe sistemi Pushtet/Parti nuk kishte besim tek katoliket. Ka plot shembuj te tjere qe vertetojne diskriminimin e “bute” te katolikeve, si poste te ndryshme ne parti, pushtet e ekonomi ne zonat me perkatesi te perziere fetare.

    Pra po t’i krahasojme metodat e/o politikai e ndjekura si nga otomanet e si nga komunistet me duket se jane te njejta. Ka mesuar Enveri nga Otomanet o nga dikush tjeter qe fillimisht ka kopjuar otomanet nuk e dij, por eshte nje angazhim i madh per mua per ta gjetur.

    Se fundi deshiroj me theksue se t’gjitha sa kan ndodhe vite ma pare asht detyre e Historise e e historjanve me gjykue a asht ba mire apo keq. Na kena per detyre me shikue para drejt asaj qi vjen, duke mos harrue t’kalumen e ato çka ajo ka pru deri me sot e duke kujtue perhere VASO PASHEN.

  • Po vullnetarisht, është përgjigja ndaj pyetjes tende, megjithëse je munduar te reflektosh disa përfundime klishe. Nuk kuptohet pse myslimanet janë produkt sforcimi i dale nga krishterimi dhe ky i fundit duhet te jete doemos produkt vullnetar i ndonjë meditimi kolektiv te iliro-arbërve. Por kjo është çështje me vete dhe nuk do te ndalem, siç nuk do te ndalem tek fakti se fekthimi është kryesisht rezultat i një fetarizimi te mëparshëm sipërfaqësor.

    Siç është bere e modës, ti keqinterpreton disa fakte. I pari lidhet me devshirmenë, taksa për familje qe te krishterët i detyroheshin Portës duke filluar, mendohet, qe ne kohen e Bajazid Jildirimit. Qe ne përkthimin qe i bën tradhton prapavijën e njohurive. Ajo nuk përkthehet aspak “takse gjaku”, nuk i merrej çdo familjari dhe te mbledhurit nuk bëheshin te gjithë dhe gjithmonë jeniçer qe nuk ktheheshin. Normalisht merreshin rreth 1000 fëmijë ne vit, nga i tere Ballkani, ku trevat e Bosnje-Hercegovinës kishin një marrëveshje specifike për te dërguar nje shumicën e këtyre fëmijëve. Kjo tashme lexohet rëndomtë ne librat e historisë ballkanike me autore perëndimorë. Dihet qe fjala poturçi njohu përhapje ne Stamboll pikërisht sepse identifikonte boshnjaket e marre si kapikullari (ne kuadër te devshirmesë) dhe qe integroheshin ne administratën perandorake. Ne thelb kjo dëshmon se cila etni dominonte tek kapikullaritë dhe se një pjese, siç ka treguar me fakte H. Inalcik, se fundmi i përkthyer ne shqip, ndiqte karriere aspak ushtarake.

    Sidoqofte, Peter Sugar ka treguar se devshirmeja nuk grumbulloi me shume se 200.000 persona ne dy shekuj. Ne regjistrimet e viteve 1520-30 trevat shqiptare kishin rreth 90.000 familje, nga te cilat 3,5 % te islamizuara, çka do te thotë se pas 120 vitesh devshirme ishin islamizuar vetëm rreth 15.000 vetë. Dhe devshirmeja u hoq nje shekull me pas, kur shqiptaret ishin akoma ne maxhorance te krishtere! Tek keto 15.000 shqiptar myslimane duhet te renditen edhe ato te konvertuarit nga “xhizja”.

    Nuk ka fakte per vdekje masive urie, siç u ndodhte irlandezeve nga perendimoret e krishtere angleze ne shek. XIX, porse ka një te dhënë te pakontestueshme qe është rritja e popullsisë ballkanike me 1% ne vit duke filluar nga shek. XVI. Po te vdisnin urie, siç pretendon ti, do te kishte shfarosje masive.

    Pastaj ti ngatërron nizamin me jeniçerin. Por mire qe dole këtu, sepse ka nje fakt grotesk: nizamët ishin myslimanë, jo te marrë peng e as te grabitur nga familjet e krishtera, por te grumbulluar sipas reformës së shërbimit ushtarak te detyrueshëm që Porta e mësoi nga Franca (1826).

    Se çfarë problemesh kishte Patriarkana me Kishën e Romes, e jo me Perëndimin, siç përgjithëson ti, me duket pa lidhje me diskriminim e Portës e aq me pak me Komunizmin. Mbase problemi mes këtyre Kishave dëshmon se nuk ishin edhe aq dashamirëse ndaj njëra-tjetrës, se Roma kishte synuar nënshtrimin e dhunshëm te Kostandinopojës duke filluar te paktën nga Kryqëzata e IV (1204), se te drejtat qe i njihte Porta ortodoksisë ishin me te mëdha se ato qe i njihte Roma katolike.

    Solle ca shembuj nga persekutimi komunist, por nuk solle asnjë nga ai osman. Nëse në Shqipëri ka katolike kjo është edhe falë vullnetit osman për te mos shfarosur, e nëse nuk ka pagane kjo vjen edhe si rezultat i një vullneti te sundimtareve te krishtere për të njësuar vartësit fetarisht, gjë e cila nuk ndodhi gjatë sundimit osman.
    Nuk është aspak e vërtetë se katoliket jetuan vetëm neper male. Mjafton te kujtojmë pak Zadrimën, një rast domethënës edhe për faktin se kishte autonomi, aq sa udhëhiqej nga kuvendet ku merrte pjese kleri katolik, megjithëse teorikisht nen sovranitetin e atyre osmaneve të tmerrshëm (gjej një rast autonomie brenda regjimit te Enver Hoxhës). Këtë na e vërteton Frang Bardhi, siç na vërteton mjaft raste priftërinjsh qe padisin njeri-tjetrin tek kadiu osman. Te tille raste njohu edhe Pjeter Bogdani, ai heroi ynë qe paguhej nga Venediku për te marrë informacione duke shfrytëzuar miqësinë me pashain e Shkodrës.

    Pastaj, edhe Dibrën për malësi e njohim, por nuk mbetën katolikë e as nuk morën fusha! Të gjithë u shpërblyen me ofiqe?

    Paragrafi vijues është më kontradiktori:

    “Ne themelimin e PKSH, 08/11/1941, ne perberjen e Komitetit Qendror Provizor , ishin dy pjestare të fesë katolike, ne kongresin e pare nje dhe me pas asnje. Kjo tregon se katoliket nuk ju afruan komunizmit, por edhe qe sistemi Pushtet/Parti nuk kishte besim tek katoliket. Ka plot shembuj te tjerë qe vërtetojnë diskriminimin e “bute” te katolikeve”.

    Përpiqesh të vërtetosh se katoliket nuk iu afruan komunizmit dhe menjëherë quan diskriminim mos-përfshirjen në organet drejtuese! Kuptoje po deshe.

  • Nuk do te ndalem e te shtjelloj ose spjegoj per onadi-n edhe njehere se ku eshte persekutimi apo diskriminimi i katolikeve. Nuk do te perseris mjaft episode nga historia qe vertetojne sa me siper kam thene, pasi nuk dua te jem i merzitshem. Me vjen keq vetem per nje gje, qe akoma sot egsiston mendimi apo bindja se myslimanizimi ne Shqiperi eshte bere vullnetarisht, pa asnje interes, pa patur nevoje.
    Nje mengjes te bukur me diell, para 550 vjetsh, Nikolla doli ne oborr, thirri djemt e nuset e tyne, vuni plaken e vet perpara dhe u nis per te Valiu per me ndrue fene.
    O onad, a futet minarja n’thes?
    Sa per periudhen pas 1946, shume prej nesh e kane jetuar dhe e njohin. E ketu dua te theksoj qe, arkitekti i komunizmit “pastrimin” e filloi me ata qe dinin me shume se ai, qe kishin horizont e kulture me shume se ai, e qe Kleri Katolik, i gjithi i shkolluar, ishte “armiku numer nje i popullit”, pasi ishte i pregatitur si ideologjikisht edhe intelektualisht. Per kete ka edhe dokumenta.
    Do te deshiroja gjithashtu te mundohemi qe, ne mendimet tona, ne pergjigjet tona, te gjejme pikat e takimit e jo te ndarjes.
    Mos harroni VASO PASHEN !

    A nuk ishte ky Vasua nje katolik i integruar ne hierarkine me te larte osmane, pa kushtin e fe-kthimit?

    • Po, ashtu beri Nikolla, siç kishte bere Bardhyli kur u pat shnderruar ne Nikolle.
      Ama edhe ky miti i armiqesimit me klerin se ishin te mençur do goxha fantazi. Pse nuk thua qe ai kler i pergjigjej nje autoriteti dhe nje shteti qe nuk ishte ai i Enver Hoxhes? Paradoksale: kush ishte katolik nuk mund te ishte komunist, sepse çkisherohej, ndersa kush ishte komunist mund te ishte edhe katolik, se komunizmi akoma nuk i kishte çkisheruar. Megjithate, ti vazhdo tek besimi ne mençurine e klerit, inatin osman dhe mysliman, pse jo edhe rrobat e gjera, per te justifikuar persekutimet. Nuk eshte faji yt.

      • Bardhyli u ba Nikoll nga viti 100, 200 ose 500 dhe ne ate kohe as Roma e as Kostandinopoja nuk e detyroi e as e sforcoi. Kaluen 1000 o 1400 vjet dhe tashma Nikolles iu mbush mendja me ndrrue sdhe njehere tjeter…
        Te mencem kane qene e jane te gjithe shqiptaret, por te shkolluem e sic i quejm sot intelektual, ka pase pak.
        Shkolla e Pare shqip u hap ne 1887 e shumica e atyne qe punuen per kete dite ishin shkollue ne Janine (Zosimea fillimet e veta i ka në vitin 1828) e kur Shqiperia u shkeput (çlirue) nga Turqia ne 1912, shume shtete te tjera te Europes kishin universitete prej 800 e edhe 1000 vjetesh.
        (shiko edhe http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_oldest_universities_in_continuous_operation)

        • Po pra, Italia si vendi i universiteteve te para u be shtet 50 vite para nesh dhe vetem 2,5% e popullsise dinte italisht, ndersa gati 80 % ishin analfabete fare. Universiteti i pare ne Japoni hapet ne Tokio ne 1877, i dyti ne Kjoto ne 1897, te tjeret i perkasin te gjithe shek. XX. E megjithate Japonia ia kaloi te gjitha vendeve evropiane per nivel zhvillimi.

          Nuk e njeh mire historine e Nikolles. Jane te famshme ligjet e Teodosit I ne vitet 390-392, me te cilat praktikisht ndalohej paganizmi.

          1 – “Nemo se hostiis polluat, nemo insontem victimam caedat, nemo delubra adeat, templa perlustret et mortali opere formata simulacra suspiciat, ne divinis atque humanis sanctionibus reus fiat. Iudices quoque haec forma contineat, ut, si quis profano ritui deditus templum uspiam vel in itinere vel in urbe adoraturus intraverit, quindecim pondo auri ipse protinus inferre cogatur nec non officium eius parem summam simili maturitate dissolvat, si non et obstiterit iudici et confestim publica adtestatione rettulerit. Consulares senas, officia eorum simili modo, correctores et praesides quaternas, apparitiones illorum similem normam aequali sorte dissolvant”.

          2 – “Imppp. Valentinianus, Theodosius et Arcadius aaa. Flaviano praefecto praetorio.
          Ii, qui sanctam fidem prodiderint et sanctum baptisma profanaverint, a consortio omnium segregati sint, a testimoniis alieni, testamenti, ut ante iam sanximus, non habeant factionem, nulli in hereditate succedant, a nemine scribantur heredes. Quos etiam praecepissemus procul abici ac longius amandari, nisi poenae visum fuisset esse maioris versari inter homines et hominum carere suffragiis.
          Sed nec umquam in statum pristinum revertentur, non flagitium morum oblitterabitur paenitentia neque umbra aliqua exquisitae defensionis aut muniminis obducetur, quoniam quidem eos, qui fidem quam deo dicaverant polluerunt et prodentes divinum mysterium in profana migrarunt, tueri ea quae sunt commenticia et concinnata non possunt. Lapsis etenim et errantibus subvenitur, perditis vero, hoc est sanctum baptisma profanantibus, nullo remedio paenitentiae, quae solet aliis criminibus prodesse succurritur”.

          3 – “Nulli sacrificandi tribuatur potestas, nemo templa circumeat, nemo delubra suspiciat. Interclusos sibi nostrae legis obstaculo profanos aditus recognoscant adeo, ut, si qui vel de diis aliquid contra vetitum sacrisque molietur, nullis exuendum se indulgentiis recognoscat. Iudex quoque si quis tempore administrationis suae fretus privilegio potestatis polluta loca sacrilegus temerator intraverit, quindecim auri pondo, officium vero eius, nisi collatis viribus obviarit, parem summam aerario nostro inferre cogatur”.

          4 – “Nullus omnino ex quolibet genere ordine hominum dignitatum vel in potestate positus vel honore perfunctus, sive potens sorte nascendi seu humilis genere condicione ortuna in nullo penitus loco, in nulla urbe sensu carentibus simulacris vel insontem victimam caedat vel secretiore piaculo Larem igne, mero Genium, Penates odore veneratus accendat lumina, imponat tura, serta suspendat. Quod si quispiam immolare hostiam sacrificaturus audebit aut spirantia exta consulere, ad exemplum maiestatis reus licita cunctis accusatione delatus excipiat sententiam competentem, etiamsi nihil contra salutem principum aut de salute quaesierit. Sufficit enim ad criminis molem naturae ipsius leges velle rescindere, illicita perscrutari, occulta recludere, interdicta temptare, finem quaerere salutis alienae, spem alieni interitus polliceri”.

          Nga ky moment Bardhyli mund te ishte pagan vetem ne menyre klandestine, nuk kishte tempuj, rite, kler dhe as te drejta ekonomike e juridike.

          Megjithate, nuk kuptohet ç’lidhje ka ky diskutimi yt pindarik me tolerancen fetare!

  • Vullnetarisht … fantastike !!! Sa per Patriarkanen ajo de iure iu bashkua Llatanit , por de facto e drodhi me Callmen !! Sa per konvertimin dihet mire se para se te konvertoheshin ne myslimane vullnetarisht kishin vetem deshire per t’u bere turq ( shprehje eshte perdorur deri dje si sinonim i mysliman nga vete myslimanet dhe qe le per te kuptuar 😀 ) ndersa persa i perket ” nuancave fetare ” zor se i kishin te mvetesuara ( mendoj katunart e mbare Shqiperise neper medrese 😀 ) , dhe ky painformim fetar vlen per te gjithe perfishire katolik e ortodkse , imagjinoni malsorin e Rugoves dhe vllain e tij katolik te fisit Kelmendas ne debate teologjike 😀 . Sa per komunizmin edhe ne shkrimin e Celos ( pa mustaqe ) nuk i lejohet radha pak analogjise Porte e Larte Partia e Popullit per “kujdesin e vecante ” ndaj klerit katolik ne kohen komunizmit dhe popullit katolik gjate Turkut ( sic ketu po pohohet me ne fund ) , kjo e gjitha per arsye politike ( komunizmi si te pertej Perdes se hekurt , osmanllinjte si te pertej kufirit te Frengut ) . Zoti Gojani duhet te mos ngatrroje kush eshte katolik ne tradite familjare me ate qe eshte nga ana fetare ( i paperputhshem me komunizmin sepse i duhet te ndjek gjykimet e Kishes katolike mbi komunizmin ) dhe jo cdo komunist me traditen familjare te tijen , myslimane apo jo( sepse Enveri dhe Ramizi ishin ishin thjeshte ateiste dhe jo mysliamane ) .
    Pyetja ime eshte admin i ketij forumi mysliman ku ishte kur Celo Hoxha thonte “Harmonia fetare në Shqipëri, pavarësisht se nuk thuhet, është para së gjithash atribut i myslimanëve. Shumica toleron, jo pakica. Të vegjëlit, edhe po të duan, s’kanë çfarë tolerojnë, ata janë në mëshirën e elefantit, po deshi ai t’i shkelë, ata zhduken nga faqja e dheut, po nuk deshi, atëherë ekziston teza e harmonisë (të majtët e quajnë tolerancë)! Apo duhej Dom Gjergj Meta ?

    • Me sa duket teoria e Celos merr shkas nga ngjarjet e krisherimit te origjinave. Shumica nuk e toleroi, pra nuk pati harmoni, dhe kur u be vete shumice komuniteti i krishtere nuk toleroi me pakicen. Kjo i jep te drejte Celos te mendoje se shumica toleron ose jo dhe po deshi te shkele, si elefanti, e te zhduk nga faqja e dheut. Mos valle mbeti nodnje europian pagan? Prandaj “teoria” qendron dhe ka shembuj te shumte, madje deri ne epoken moderne. A jane te krishteret shqiptare produkt i tolerances se myslimaneve ky eshte problem me vete. Sigurisht nuk jane relikt vetem i zgjedhjes se tyre, por edhe i zgjedhjes se Portes se Larte dhe i myslimaneve per te qene indiferente ndaj vendosmerise se pakices per te njohur autoritetin e Kishes. Po te mos kishte dashur pakica te qendronte e krishtere nuk do te kishte me komunitet te tille, po aq sa, ne anen tjeter, do te kshte qene vendimtar vullneti i osmaneve dhe i myslimaneve per t’i perjashtuar te krishteret.

      Eshte me e ndershme, aq me teper per nje klerik, te mos spekuloje me konceptin zgjedhje, per ta zevendesuar me rezistence viktimash, ose ta pasqyroje ekzistencen e vet nga nje plan 360°. Eshte e trishtueshme po te mendosh se me kete fryme edukohen edhe besimtaret. Me stereotipet: ne jemi heronjte, sepse rezistuam; ata jane tadhetaret, te paqendrueshmit, pragmatistet, etj; ne jemi viktima; ata jane perfitues; ne jetuam neper male; ata neper vende te zgjedhura, e me radhe. Ne nje kohe qe te krishteret shqiptare, nese besojne se jane pasardhes te ilireve, kane perfituar, braktisur e ndryshuar kur kaluan nga paganizmi “yne” tradicional ne nje fe tjeter. Prandaj, ky ballafaqimi ne, te miret, ata, te kqinjte, eshte retorike sa e brishte aq edhe groteske, madje tipike e modeleve te prodhuara nga Enverizmi.

      Dom Gjergji le te shqetesohet nga ekzaltimi i tolerances, por me dy qasje pak me korrekte. Se pari, jo duke shkeputur copa fragmentesh nga kontekstet. Se dyti, jo duke ekzaltuar martirizimin e atyre qe rezistuan, sepse rrezikon te bazohet besimi (i tij) tek epika e qendreses dhe te nenvleresohet tjetri si jo-rezistues, e per rrjedhoje i dores se dyte: pa anashkaluar se te krishteret shqiptare jane derivat i paganeve, te cilet nuk i rezistuan shumices qe nuk i toleroi. Deduktohet se te qenurit viktime eshte vlere. E normalisht qe eshte perfitim. Por keto jane strategji kishtare te lidhura me legjitimitetin e saj dhe pak na interesojne.

      • 1. Interpretimi jot se Celo Hoxha na paska marre shkas nga historia e krishtereve , eshte pak serioze sepse mohon qe autori po fliste per myslimanet qe tolerojne krishteret , duke i dhene te pareve atributin e bujarise ( pra gabon sepse e dekontestualizon , pra e shkeput dhe largon ngakonteksti , megjithese akuzon te tjere per kete gabim), po s’ka gje po ta perseris edhe ketu pjesen e marre nga shkrimi : “Harmonia fetare në Shqipëri, pavarësisht se nuk thuhet, është para së gjithash atribut i myslimanëve. Shumica toleron, jo pakica. Të vegjëlit, edhe po të duan, s’kanë çfarë tolerojnë, ata janë në mëshirën e elefantit, po deshi ai t’i shkelë, ata zhduken nga faqja e dheut, po nuk deshi, atëherë ekziston teza e harmonisë (të majtët e quajnë tolerancë)!
        2. Quajtja krishterim i origjinave ediktin e Teododosit tregon nje kulture te habitshme , sepse midis krishterimit te origjines ( ne rrenje – shqip zanafillor ose ku ze fill, pra gjate jetes se Krishtit ) kemi ca shekuj ne mes , apo jo ? Nuk e di nese problemin e ke etimologjik apo aritmetik .
        3. Dekontestualizimi i lufterave te brendshme dhe rremujes ne perandorine romake ( dhe njekohesisht dhe perdorimi i fese per arsye politike , sic ka ndodhur rendom ne histori , dhe sic ndodh sot psh ne Siri apo ne Siri nuk kemi perdorim politik te fese kur zoterinj bashkefetar te tu trajtojne si kafshe krishtere , se fundimi dhe gra ) pra pse e harron kete mundesine e trajtimit te fese edhe per arsye politike ne ediktin te Teodosit ?
        4. Meqe kerkon 360 grade analize , e te vjen keq per paganet , shiko c’fare i rezervojne monoteizmat e tjere politeisteve
        5. Ne nuk kemi informacion te mjaftueshem per konvertimin e te paganeve ne te krishteret ne tokat qe banohen sot nga shqiptaret , dhe thenia se keto jane derivat i paganeve eshte si te thuash , nje zgjedhje arbitrare e jotja (sic do ishte arbitrare te thuhesh qe te gjithe qene krishtere para ndalimit te paganizmit) pra zotrote nuk je ne mirebesim.
        6. Ne perkundrazi njohim nga disa deshmi kthimin e shqiptareve ne myslimane dhe per te kemi te drejten e plote te bisedojme pa u detyruar te sqarojme qeshtje si edikti i Teodosit apo te tjera qe na largojne nga tema e bisedes.
        7. Stereotipimi ne procedimin llogjik te te tjereve eshte deshire e jotja , pra ajo cka ti po u ngjet besimtareve te Dom Gjergjit , ketu po flitet per nje proces historik qe nuk ka nevoje as per stereotipim ( megjithese sterotipimi mund te perdoret si viktimizem ne momentin kur i kthen ne sulme konstatimet e te tjereve , duke i deligjitimuar a priori si emocione te njeres pale , qe si rrjedhoje u pergjigjesh si pale dhe jo si bashkebisedues) sepse nese biem pre e llogjikave stereotipe qe ndajne dhe krijojne ne dhe ata na del ne argumentimin tend krishteret te jene intolerant , kafshe gjakatare kurse myslimanet zoterinj me vizion pluralist te botes , ndarje teatrale qe per cdo njeri te arsyeshem nuk eshte e vertete , dhe pastaj nuk gjejme ne kete ne dhe ata vend per ateistet , agnostiket , te painteresuarit per fe etj.
        8. Nese ndonje A. Ndreca do kishte shkruajtur qe krishterimi eshte elefanti qe mund te shkele myslimanet ne europe dhe ne bote , do kishit gerthitur ( me te drejte ) ne kete forum per per ngacmime anti-Islame apo Islamofobi , po meqe e thote Celo Hoxha qe myslimanet jane shumica qe mund te shkelin si elefanti krishteret shqiptar atehere perseritet plot zell edhe nga administratori. Kete ja le gjykimit te lexuesve se zoti admin ti e the tenden.
        9. Sa per pushtuesin osman ,ky i ngushtoi ne ate pike katoliket ( psh ne Shkoder zotrote nuk u lejuan kishat deri ne fundshekullin e 19 dhe meshat zhvilloheshin ne pazar ) pra nuk qe vetem se nje komunitet qe ishte shume i kushtezuar, dhe qe si ngushellim historik i jepet ketu mbijetesa . Megjithate edhe kjo pak tolerance duhet pare edhe nga prizmi i politikave nderkombetare si psh raportet e Osmanlliut me vendet katolike ( mbi te gjitha Franca dhe Austria ), dhe kalkulimet politike ( asgjesimi total i nje i komunitetit fetar te vogel ne Ballkan zotrote implikonte edhe acarim serioz me vendet e Avrupes , e ne fund te fundit shfaqet si i paleverdisshem).
        10. Rinovoj idene time – meqe shqiptaret e deri djeshem e quani veten turq , keto me shume gjasa nuk ishin mjaftueshem te ndergjegjshem per permbajtjen jo sinonimike te turkut me muslimanin ( Ymeti Islam , si Populli i Izraelit per Hebraizmin dhe Kisha ne kuptimin e komunitetit fetar per Krishterimin dhe eshte metashteteror ), pra pertej statusit te nenshtetasit osman me te drejta te plota – turkut- kemi termin mysliman qe ngelet alternativ duke mos pasur permajteje semantike me te gjere sesa i pari . Sa per nocionet fetare sa ishin te konsoliduara tek njerez te pashkolluar qe ndrronin fene bashke me gjithe fashtin kjo ngelet e dyshimte …

  • Per admin
    Nese je administratori i blog-ut, mendoj se duhet, se pari te mos komentosh shtrember mendimet e te tjereve.
    Me mire mos i kalo ne blog se t’i shtremberosh. Kam te drejte dhe e ndjej per detyre te te sqaroj ty ne rradhe te pare e edhe ata qe nuk me kane kuptuar.
    Fraza ‘arkitekti i komunizmit “pastrimin” e filloi me ata qe dinin me shume se ai, qe kishin horizont e kulture me shume se ai, e qe Kleri Katolik, i gjithi i shkolluar,’ nuk do te thote te mitizosh armiqesine e Enverit me klerin Katolik se ishin te mençur, por kleri katolik ishte pjestar i atij persekutimi qe nisi me denimin e Marreveshjes se Mukjes, vazhdoi me denimin e grupit te deputeteve etj.
    Fraza juaj ‘ai kler i pergjigjej nje autoriteti dhe nje shteti qe nuk ishte ai i Enver Hoxhes?’ me duket si e shkeputur nga Historia e Partise se Punes dhe nuk do zgjatem me tej.
    Fraza ‘Paradoksale: kush ishte katolik nuk mund te ishte komunist, sepse çkisherohej …’ eshte perfundimi, ose shtremberimi yt, pasi une kam theksuar tjeter gje.
    Dhe e fundit per admin. Me Osmanin kam inat akoma edhe sot qe po shkruaj keto rreshta, me myslimanin JO.

    Jo vetem per admin
    Ajo çfar ka ndodhur 100, 200, 500, 2000 vjet me pare nuk mund ta ndryshojme me. Mire apo keq ajo eshte historia jone. Myslimanizimi i Ballkanit ka vecorite e veta per çdo vend e popullsi e edhe brenda asaj pjese te Ballkanit qe quhej Arberi e me vone Shqiperi nuk eshte nielloj per te gjitha viset. Te kapemi sot, tek fjalet, pse Dibra u myslimanizua e Mirdita jo, pse Zadrima jo, pse ne Jug kishte fshatra te “perziera” etj. me duket e pa vlefshme e se pari nuk i sherben qellimit te ketij dialogu e se dyti duhen studime te mirefillta shkencore gje qe mendoj nuk eshte qellimi i e-zanit.
    Nje gje duhet t’ju beje pershtypje: pse myslimanizimi ne zona si psh. Diber, Kosove, Hot e Grude ne veri e Çameria, malsi e Gjirokastres, Kolonje, Devoll ne jug, Prrenjas Librazhd, eshte bere relativisht vone? Une do te thoja ne zonat kufitare te Shqiperise ose malesite e Shqiperise.
    Fakti qe Perandoria Osmane mbajti Arberine apo Shqiperine te pushtuar apo nen diktat, neqoftese ‘pushtim’ tingellon keq, per gati 500 vjet eshte nje faktor qe duam apo jo ka influencuar ne historine tone.
    Ka influencuar per mire apo keq? Une mendoj per keq, pasi shoh vendet rreth nesh dhe gjej diferenca negative per ne, ne zhvillimin shoqeror, kulturor, e arkitektonik.
    Edhe pse gjuha shqipe, sipas mjaft studiuesve te hershem e te vonshem, eshte mjaft e vjeter, filloi te ishte gjuhe shqipe e shkruar, e unifikuar, vetem pas 1906; shkolla e pare shqip nisi ne 1887.
    Eshte faji i Turqise? Sigurisht, (qellimi i Perandorise ky ishte: te mbante ne zap gjithe vendet e pushtuara) por edhe i shqiptareve qe pranuan me hir apo pa hir kete gjendje. Fakti qe Shqiperia ishte vendi i fundit qe shkeputet nga perandoria flet vete. Pothuaj gjithe Ballcani ne vitet 1876-1878,(Greqia 1821) ishte jasht sundimit turk. U deshen edhe 30 e ca vjet te tjera pas Lidhjes se Prizrenit qe te harrihej pavaresia.
    ‘’Inatin’’ nuk e kam me myslimanin por me Otomanin, dhe me vjen keq per ty admin, per ty odin e edhe per ata qe identifikojne otomanin me islamin, qe vene shenjen e barazimit mes osmanlliut e myslimanit. E beni nga padija apo me qellim s’jam i zoti ta percaktoj, por ne te dy rastet me vjen keq.
    Une e shume te tjere si une, jam rritur bashke me myslimanet, kam hyre ne shtepite e myslimaneve, kam hasur me prindet e shokeve te mij mysliman, qe nuk me jane dukur ndryshe nga prindet e mij. Ky eshte populli.
    Te mohosh ose shtremberosh historine eshte faj ndaj Kombit, ndaj prindeve te tu, ndaj te pareve te tu.
    Te thuash qe islamizimi eshte bere vullnetarisht eshte njesoj si te pohosh qe pas vitit 1470 arbereshet kane shkuar per pushime ne Itali dhe pastaj vendosen te mos kthehen me, apo ata qe sot i quajne greco-albanesi ne Itali nuk jane arvanitasit e Morese qe migruan rreth viteve 1533-1534.
    Te mohosh keto migrime, ose tu ndrrosh arsyet eshte njesoj si te thuash ‘fluturon gomari’
    Nuk e dij se ç’moshe keni (per odin e admin), por nese e keni jetuar kohen e Partise Punes jeni deshmitar te votimeve kur “…gjithe populli shqiptar i gezuar, qe ne oret e para te mengjesit votoi 99.99% per kandidatet e Frontit Demokratik…’’ ; apo te ‘Aksionit me goditje te perqendruar’ ku te gjithe ngriheshin, me vrap, diten e djele heret, per te shkuar vullnetarisht e te gezuar ne aksion.
    Si votimet e si aksionet ishin vullnetare, te lira, nuk mund te te denonte njeri me burg e as te te persekutonte pse nuk votove (vote kundra nuk kishte, sepse ishte vetem nje kandidat) apo me akuzen qe nuk ke shkuar ne aksion. A e kuptoni domethenjen e ketij vullnetarizmi ? Ne se jo pyesni ata qe jane me te vjeter se ju.
    Nese nuk e keni kuptuar ky eshte vullnetarizmi.
    Une nuk e kam me myslimanin por me ata qe barazojne myslimanin(fene) me ottomanin(shtetin). Propaganda osmane (shteterore e Perandorise) identifikoi fene me shtetin dhe kush ishte mysliman ne Shqiperi, Mal te Zi, Bosnje apo Greqi ishte turk me pare e pastaj mund te ishte turk arnaut, ndersa ortodoksi shqiptar ishte grek. E pranoj qe nje turk i athershem apo edhe ndonje i sotem ta gjykoje te drejte si ide, por nuk mund ta pranoj qe nje shqiptar mysliman i athershem (kam bindje qe sot nuk egsistojne), ose i mevonshe si Haxhi Qamili te thote ‘une jam turk’, e te luftoje me flamurin e Turqisë duke thërritur: “Duam Babën!”
    Me falni se u zgjata shume.

    • Pse kujt u përgjigjej? Kujt i përgjigjet sot e 1000 vite te shkuara? Ja, kësaj gjeji një përgjigje dhe do ta kuptosh atë frazën “puniste”.
      Ti vërtet je përpjekur te analizosh periudhën osmane, por e shikon akoma si pushtim dhe automatikisht këndvështrimi yt është subjektiv dhe emocional. Te lutem me shuaj kureshtjen: nëse fajin për pavarësimin tone e ka Turqia (ne fakt Porta), meritën për pavarësimin e Greqisë e ka Turqia apo Greqia? I bie qe faji te jete i yni, apo jo? Kështu qe nga otomani – qe ne fakt është osmani, se otoman e quan një vëzhgues perëndimor, çka ne nuk ishim – vijmë tek myslimani. Problemin e ke me identitetin islam te shqiptareve, te tjerat janë sforcime romantike.
      Mire Haxhi Qamili deshi Babën, po Markagjoni me Republikën e Mirditës ç’deshi? E Bogdani, para tij, qe i priti pushtuesit austriake me kryq?
      Po, ndërrimi i fesë është bere vullnetarisht, sepse nuk i detyroi njeri. Porta, nuk përfitonte, sepse siç thua ti merrte taksa gjaku e taksa te tjera, pra nuk kishte asnjë interes. Pati te larguar por pati edhe te rikthyer qe populluan fusha e qytete. Popullsia u rrit. Këto kundërshtoji me fakte te lutem, se nuk flitet ne tym.
      Ndryshe nga Bardhyli qe nuk mund te mbetej me i tille pas edikteve te Teodorit, i cili ndaloi politeizmin, Nikolla mund te qëndronte i tille, dhe ashtu bene disa shqiptare e ashtu beri shumica dërrmuese e serbeve, malazezeve, grekeve, bullgareve, e minoriteteve te tjera. Prandaj kalimi qe një zgjedhje vullnetare. Nuk është tema e as auditori per ta diskutuar me tej.

  • Your email address will not be published. Required fields are marked *