10411292_10203587684560078_1563762170095260017_nBesnik Sinani

Teksti i mëposhtëm – me pak ndryshime – u prezantua në Simpoziumin Islami Shqiptar midis lokales dhe globales, organizuar nga Shoqata Ardhmëria në datë 7 Qershor në Hotel Tirana International.

Një nga karakteristikat e traditës studimore të Orientalizmit është përshkrimi binar e kundërshtues i Islamit. Sipas traditës orientaliste, Islami dallohet në Islamin e ngurtë të juristëve – Islami legalist  – dhe ai mistik. Islami legalist dhe ai mistik u përshkruhen si dy realitete kundërshtuese e jo si dimensione të së njëjtës traditë. Edhe pas kritikës që sfidoi një pjesë të madhe të studimeve orientaliste në vitet 1970 dhe me zhvillimin e disiplinave si Antropologjia, vazhdoi përshkrimi binar, kundërshtues i Islamit. Ernest Gellner, po dhe më shumë Clifford Geertz me librin e tij Islam Observed, sjell dikotominë midis Islamit tekstualist, pra të bazuar në tekste, dhe atij popullor, folklorik e lokal. Përsëri, këto u panë si shfaqje kundërshtuese të eksperiencës fetare.

Kjo dikotomi në përshkrimin e Islamit është transportuar edhe në ligjërimin politik global. Në librin e tij Good Muslim, Bad Muslim, Mahmoud Mamdani, profesor i Antropologjisë në Universitetin Columbia në ShBA, vendos militarizmin fetar në botën muslimane në kontekst historik duke treguar se si fundamentalistët muslimanë që ishin aleatë të Perëndimit gjatë Luftës së Ftohtë – pra muslimanët e mirë – u përshkruan si muslimanët e këqinj mbas përfundimit të Luftës së Ftohtë. Përpjekja e autorit është të nxjerrë fenomenin përtej termave moralizues dhe t’i kontekstualizojë, por dhe të sfidojë natyrën binare që përshkruan muslimanët në terma reduktues ‘të mirë’ apo ‘të këqinj.’ Edhe në ligjërimin shqip rreth Islamit kemi ndeshur një përshkrim të bazuar në një kundërshti binare midis Islamit të huaj, arab, intolerant dhe Islamit shqiptar dhe tolerant. Një vështrim i shpejtë na bën të ditur se kemi të bëjmë me një traditë ligjërimi që përshkruan Islamin në terma binarë: i mirë, i keq, popullor, tekstual, lokal, global.

Do ishte me interes të zbërtheheshin këto terma që janë në thelb reduktues e shpesh nuk arrijnë të informojnë, por vetëm të përforcojnë qëndrime të ngulitura në tradita ligjërimi që janë kritikuar gjerësisht nga studiuesit bashkohorë. Por sa thamë më sipër mund të na nxisë të ngrejmë një tjetër pyetje:

Islami ka qartazi një nocion të gjeografisë së shenjtë që vendos Mekën në qendrën e praktikave dhe devocionit fetar të muslimanëve. Njëkohësisht, arabishtja është gjuha me të cilën muslimanët besojnë se Zoti i foli njerëzimit në shpalljen e fundit dhe Profeti i fundit në serinë e lajmëtarëve të Zotit është një Profet arab. A ka Islami, për rrjedhojë, në thelbin e vet, një mesazh qendror në kuptimin e gjeografisë së shenjtë që kundërshton dhe qëndron në konflikt me shfaqjet lokale të eksperiencës fetare? A mund të ketë, për rrjedhojë, një Islam shqiptar pa qenë njëkohësisht në kundërshti me thelbin e mësimit të traditës fetare të Islamit?

Kushdo që ka ndjekur debatet për Islamin në rang global, por edhe vecanërisht në Shqipëri së paku këto dy dekadat e fundit, e ka të qartë që kjo pyetje është politike. Këto ditë dëgjojmë shpesh zyrtarë kosovarë që ankohen për rrezikun që i kanoset Islamit tradicional, vendas, nga radikalizmi i Islamit arab, edhe pse bota arabe mbart qindra milionë frymë me tendenca, shkolla mendimi, diversitet në mendimin fetar që për shumë politikanë shqiptarë reduktohen në një frazë të vetme ‘Islami arab.’

Por, përtej dimensionit politik, mendoj se kjo pyetje është e rëndësishme për vetë bashkësinë muslimane. Pikërisht pse nocioni i Islamit tradicional apo Islami shqiptar është formuluar nga jashtë bashkësisë dhe është përdorur shpesh për të stigmatizuar praktika e qëndrime të muslimanëve shqiptarë, nocioni i Islamit shqiptar ka përftuar një konotacion negativ brenda bashkësisë. Në sa vijon, nuk përpiqem të sjell një përgjigje shteruese të kësaj pyetjeje, por shpresoj të kontribuoj mjaftueshëm për të vazhduar këtë debat. Do ishte me vend të shohim se cili ka qenë raporti midis këtij kuptimi të gjeografisë së shenjtë, që përmendëm më sipër, dhe procesit të prodhimtarisë intelektuale dhe shpirtërore në traditën islame.

Në librin e tij, Islam: the view from the edge, që mund të përkthehej si Islami: pamja nga periferia, historiani Richard Bulliet propozon një vështrim ndryshe të historisë së Islamit. Tradicionalisht, në historiografinë perëndimore rreth Lindjes së Mesme, por edhe atë të prodhuar nga vetë muslimanët, narrativa kryesore e historisë ka qenë e fokusuar në kryeqytetet e mbretërive të mëdha të Islamit në periudhën mesjetare: Damasku, Bagdadi, Stambolli etj, etj. Historiografia është fokusuar në cfarë bënë mbretërit, sulltanët. Bulliet në librin e tij hedh vështrimin jo në çfarë po ndodhte në Damask apo Bagdad, por çfarë po ndodhte në periferi, në botën perse, e cila sapo ishte prezantuar me Islamin.

Përreth garnizoneve ushtarake në botën perse fillojnë mblidhen të konvertuarit në kërkim të informacionit për fenë e re. Nuk është për t’u habitur, shkruan Bulliet, që përpilimet kryesore në literaturën e hadithit vinë pikërisht në këtë kohë nga këto treva dhe ato duhen parë si përgjigje ndaj pyetjeve të të konvertuarve të rinj: Si të falem? -mund të ketë pyetur një nga të konvertuarit e rinj, dhe përgjigja i vinte: -Kam dëgjuar nga im atë, që dëgjoi nga një prej sahabëve se i dërguari i Zotit ka bërë kështu apo ashtu. Kjo është mënyra se si e gjejmë informacionin në literaturën e hadithit. Prej këndej na vinë përpilimet e Sahih Buharit dhe Muslim, Sunan Tirimidhiut etj.

Teksa në Mesjetë qytetet e mëdha u ndërtuan rreth lumenjve dhe burimeve të tjera natyrore që mund të mbështesnin jetën e qytetit, në botën perse, shkruan Bulliet, qytetet e për rrjedhim edhe karakteristikat e civilizimit që buroi nga ky proces, u ndërtuan si grumbullime në kërkim të dijes për fenë e re. Ishte migrimi i mëtejshëm nga shekujt 10-12 i familjeve të ulemave nga këto zona dhe vendosja e tyre në kolegjet e mëdha fetare në Mesdhe, nga Egjipti në Marok, që solli si rrjedhim që në qendrat e mëdha të dijes të lexonin e të debatonin të njëjtat tekste që patën origjinën nga territoret perse.

Solla këtë hyrje të marrë nga libri i Richard Bulliet për të vënë në dukje se teksa Islami ka një gjeografi të sakrales, të së shenjtës, me Mekën në qendër të saj, mendimi islam, tradita skolastike e Islamit historikisht nuk ka patur një qendër të vetme dhe në një kohë të caktuar Spanja apo Tunizia apo dhe India si qendra të mendimit fetar dhe të prodhimit të skolastikës islame kishin shumë më tepër influencë në skolastikën islame sesa Meka. Prodhimtaria intelektuale në traditën islame ka njohur disa qendra dhe nuk përkon detyrimisht me kuptimin e gjeografisë së shenjtë që vendos Mekën në qendër të praktikave fetare.

Nëse cytja e parë që doja të hidhja në këtë debat vjen nga historia, do doja që shkurtimisht të shqyrtonim edhe literaturën e jurisprudencës islame, që shihet shpesh si burimi i ngurtësisë dhe i natyrës së centralizuar – në kohë dhe në gjeografi – të praktikës islame. Cilido me një edukim bazik në literaturën e fikhut, apo jurisprudencës islame, do kujtohej menjëherë për kategoritë e maslaha-së dhe ‘urf-it. Nuk është qëllimi im e as nuk besoj se jam kandidati adekuat për të sjellë një shtjellim të zgjeruar të kuptimit dhe aplikimeve të këtyre kategorive të së drejtës islame. Por le të sjellim ndër mend disa karakteristika të rëndësishme që janë relevantë në diskutimin tonë. Për këtë jam mbështetur në volumin e Mohammad Hashim Kamalit, Principles of Islamic Jurisprudence.

Maslaha do të thotë interes apo përfitim. Maslaha mursalah ka kuptimin e interesit publik në çështje që nuk janë të legjisluara nga Ligjvënësi, që në traditën islame është Zoti. Në të njëjtën kohë maslaha duhet të jetë në harmoni me objektivat e Ligjvënësit dhe sjell përfitim publik e parandalon dëm publik. Maslaha nuk merret si argument për çështje të adhurimit (ibadeteve), dënimeve të përcaktuara qartazi me tekst apo shpagimeve (hududeve dhe kafarateve), rregullave të trashëgimisë apo divorcit. Por, përtej këtyre cështjeve, e drejta islame e ka njohur maslaha-në si burim ligji dhe kjo vjen nga fakti se qëllimi themeltar i artikuluar në të drejtën islame është të sigurojë mirëqënien e bashkësisë njerzore dhe të parandalojë dëmet mbi bashkësinë njerzore. Ky është kuptimi sipas Imam Shatibiut i vargut- ‘Dhe ne të sollëm ty si mëshirë e mirësi për njerëzimin.’ Do ishte ndoshta me interes të shtohej se për disa nga ulematë, si Nexhmedin el Tufi* nga hanbelitë, maslaha, pra interesi publik, shqyrtohet dhe ka precedencë edhe kur mund të bjerë në kundërshtim me tekstet. Sa thamë më sipër është e mirënjohur, por është me interes në diskutimin tonë të theksojmë se mënyrat dhe rrugët që sjellin përfitim për njerëzit janë virtualisht të pafundme, e ato as nuk mund të numërohen e as nuk mund të parashikohen duke qenë se siç thekson Imam Shatibiu e të tjerë ndër dijetarët, konsideratat ndryshojnë sipas rrethanave.

Diskutimi për maslaha-në është tejet interesant dhe i nevojshëm por do kërkonte një shqyrtim të vecantë. Por sa kemi thënë gjer këtu, bën të qartë rëndësinë sipas të drejtës islame të evidentimit të interesit publik përtej çështjeve të përcaktuara në tekste, dhe se ky evidentim, duke qenë se nuk mund të parashikohet e as të numërohet, nuk mund të jetë parapërgatitur për ne nga imamët e të kaluarës, në një tokë e një kohë tjetër, por është e nevojshme të bëhet sot dhe këtu.

Njëkohësisht, është e mirënjohur që e drejta osmane historikisht njohu traditën vendase, lokale, ‘urf, si bazë legjislative. Ajo ishte e bazuar në qëndrimin e dijetarëve shafi si:  Sujuti, maliki: si Karafi, por edhe në ata hanefi si: Sarahsi dhe u bë prezente në Mexhelen osmane. Veçanërisht në çështje tregtare, tradita lokale, urf-i, njohu aplikim të gjerë, por jo vetëm. Edhe në çështjet e martesës, të cilat janë të artikuluara në detaje në të drejtën islame, nuk është e përcaktuar në tekste se sa është, fjala vjen, sasia që bashkëshorti duhet të sigurojë në përkujdesje ekonomike për bashkëshorten, por iu referua sasisë që njihet si sasi e duhur në kohë dhe lokacione të ndryshme, përfshi konsiderata të stadit ekonomik të bashkëshortëve. Sic vë në dukje historiani Recep Senturk, në Mexhelen osmane të shekullit të 19të, e cila ishte një përpjekje për kodifikimin e ligjit islam, shprehet qartazi impakti i pamohueshëm i ndryshimeve kulturore dhe traditave në ligjin islam, përsa kohë që nuk bie në kundërshtim me principet e shpalljes. Tradita është ligj, thuhet në një artikull të Mexheles, apo vendimet ligjore bazohen në traditat vendore.

Sa thamë më sipër është gjithashtu e mirënjohur në tekstet e të drejtës islame, por ajo që vlen të theksohet për diskutimin tonë, është fakti se traditat vendase nuk janë të shkruara në gurë por janë të ndryshueshme jo vetëm nga vendi në vend, por edhe në kohë.

Sidoqoftë, pa patur nevojë të hymë në trajtime më të detajuara teknike, vlen të thuhet, qoftë shkarazi, se shpesh ‘urf – i, apo tradita lokale, shihet në tekstet juridike të traditës islame në një prizëm hierarkik relativisht të ulët në krahasim me burime të tjera që informojnë ligjin. Vlen të thuhet se, sic ka vënë në dukje Ayman Shabana, urf-i përcaktonte edhe mënyrën se si u kuptuan dhe interpretuan kategori me pozicion më të lartë në hierarkinë e ligjit islam, si kijasi, apo analogjia.

Le t’i kthehemi, pra pyetjes me te cilën nisëm këtë diskutim: a janë format lokale të eksperiencës fetare në traditën islame një lloj largimi nga thelbi i mësimit fetar? Apo siç e ngritëm në mënyrë provokuese në titull, a është Islami shqiptar hallall? Do shpresoja që sa thamë më sipër të ketë dhënë një përgjigje, por jo vetëm. Ajo që do duhej të ishte evidente është fakti se çfarëdolloj përpjekjeje për të replikuar forma të importuara të eksperiencës fetare, pa i negociuar ato me kontekstin social, historik dhe kulturor janë në fakt larg frymës së traditës islame dhe mënyrës se si është artikuluar dhe formësuar historikisht si një nga traditat e mëdha fetare të njerëzimit.

Edhe pa patur nevojë për ndonjë lloj prove tekstuale për këtë, është e kuptueshme që bashkësia muslimane në Shqipëri ndan një histori të përbashkët e që detyrimisht kushtëzon në mënyrë unike identitetin e bashkësisë. Sfida është që ky identitet i përbashkët muslimanësh shqiptarë të gjenerojë krijimin e një vizioni për të ardhmen e bashkësisë, në ngritjen e institucioneve të mendimit dhe institucioneve edukuese.

Islami shqiptar, në të njëjtën kohë, nuk është një identitet përjashtues ndaj të qenit pjesë e një bashkësie fetare globale, apo më të lokalizuar, evropiane, ashtu si dimensioni fetar nuk mund të jetë i vetmi komponent identitar i një besimtari shqiptar. Këto shtresa identitare nuk janë përjashtuese, por komplementare, pasuruese të njëra-tjetrës dhe rrjedhimisht, duhet të jenë besimtarët muslimanë ata që artikulojnë identitetin e Islamit shqiptar, i cili nuk mundet të jetë një identitet i ngurtë, por përherë fluid, reflektues i eksperiencës unike historike dhe i një ndërgjegjeje fetare moderne.

 

 

*Gjatë prezantimit shtova se ky qëndrim i Nexhmedin el Tufi ka qenë edhe qëndrimi i Ibn Kajim. Falenderoj imam Sabaudin Jasharin, i cili mbas fjalës së mbajtur korrigjoi këtë pasaktësi duke vënë në dukje se Tufi ishte i vetëm ndër hanbelitë që mbajti këtë qëndrim. Ibn Kajim, sidoqoftë, ka qëndrim shumë të afërt kur flet për Makasid el Shariah, apo objektivat e larta të shpalljes. Duket, gjithashtu, nga fjalët e Tufit, se ai mund të ketë patur parasysh pikërisht objektivin e shpalljes, të artikuluar si arritja e interesit publik dhe evitimi i dëmit, në qëndrimin e tij për maslaha-në.

 

 

Comments

  • E lexova shkrimin pervec nje artikulimi te mire nuk mund te dalloj pergjigjen e pyetjes: A eshte hallall apo jo Islami Shqiptar? Nese autori na e ben me te qarte analizen e tij me nje pergjigje me te prere, Po ose Jo si koment do ishte shume ndihmuese.Ju faleminderit ne avance.

    • Faleminderit per komentin dashamires. Pergjigjen jam perpjekur ta jap si konkluzion ne tre paragrafet e fundit. Se pari, edhe tradita legale e Islamit ka pranuar rolin e traditave lokale. Se dyti, eshte e natyrshme qe elementet historike, sociale dhe kulturore te bashkesise muslimane ne Shqiperi krijojne nje identitet te dalluar nga fjala vjen bashkesia muslimane ne ishujt maldive. Kesisoj, besoj se jo vetem qe karakteristikat dalluese jane normale (dhe hallall) por edhe duhet theksuar se cfaredo pretendimi per ta mohuar kete nuk mund te mbeshtetet logjikisht.

  • Mua me duket se pergjigjen e ka thene shume qarte, por nuk ka pergjigje po/jo. Shkrimi thote se ka nje perfshirje te Islamit ne kulturen lokale ku perhapet, por, kjo nuk ka te beje me retoriken abuzive qe ndertohet sot nga aktore fetare ose jo, mbi ate qe ata qe quajne “islam shqiptar”.

  • A nuk do ishte me mire qe togefjaleshin Islami Shqiptar ta zevendesonim me termat e tjere si Islami ne Shqiperi, apo Kultura Islame ne Shqiperi, Indetiteti Islam ne Shqiperi.

    Sic e thote dhe vete autori i shkrimit

    “Pikërisht pse nocioni i Islamit tradicional apo Islami shqiptar është formuluar nga jashtë bashkësisë dhe është përdorur shpesh për të stigmatizuar praktika e qëndrime të muslimanëve shqiptarë, nocioni i Islamit shqiptar ka përftuar një konotacion negativ brenda bashkësisë.”

    Termi Islami shqiptar eshte perdorur nga persona jashte bashkesise sone, per te legjimituar nje lloj sulmi do ta quaja une te islamit praktikant qe eshte tani, mendoj keshtu sepse brezi qe e perdor kete term sot eshte brez qe nuk ka pare apo jetuar ndonje perjetim te Islamit para sistemit te komunist.Ato nuk e kane idene se si muslimanet shqiptare e praktikonin islamin sepse pothuajse shumica e tyre nuk kane pas ekzistuar ne ate kohe por dhe ne pas pacin ekzistuar nostaligjia per komunizmin ua ka mbyllyr syte qe te shikojne se si ka qene Islami.Po e them kete pse teza e Islamit Shqiptar eshte hudhur si nje sulm per te ilegjitimuar praktiken islamin qe studentet e vendeve arabe sollen ne Shqiperi, duke u marre si argument kryesor mjekrrat e ketyre studenteve.

    Pra ajo qe dua te them eshte se ne po mundohemi te biem ne lojen e tyre duke u kompleksuar keshtu dhe duke pranuar nje term qe nuk eshte llogjik dhe aspak adekuat per tia vendosur si prapashtese emrit islam.
    Per mendimin tim eshte sikur te thuash qe kultura eshte e barabarte me qyteterimin.Pra mos te na ngatarrohen termat kemi Islam ne Amerika,Arabi, Kine, Europe por dhe ne Shqiperi.
    Por nuk kemi Islam Amerikan, Arab,Kinez apo Europian.
    Kemi kulture Islame amerikane, kineze,arabe por sduhet te ngatarrojme kulturen qe Islami formon me Islamin si fe te Zotit.

    • Problemi nuk me duket tek termi ‘Islam shqiptar’ por tek nevoja qe muslimanet te vet-identifikohen ne vend qe te identifikohen nga te tjeret.

  • Dmth ti po lancon idene se ne duhet te shpallim vete islamin shqiptar dhe jo te na emertojne te tjeret me kete.Mendon qe kjo te behet platforme nga muslimanet shqiptare?

  • Dmth ti A mendon se termat duhet ti perzgjedhim duke u ndikuar prej atyre qe i perdorin kundra Islamit?
    Kjo nuk me duket e sakte. Nese ka njerez qe abuzojne me termat, kjo nuk eshte arsye per te prodhuar terma te rinj. Islamofobet abuzojne me shume terma qe vijne nga feja si psh. islamik, xhihadist, madje edhe me vete fjalen Allah abuzojne. Por kjo nuk do te thote qe te eleminojme perdorimin e ketyre termave ne konceptet qe gjuha e jurisprudences islame i perdor.
    Nga ana tjeter termi Islam shqiptar eshte pertej atij qe perdorin pseudointelektualet shqiptare, sepse buron nga nje nocion i konceptimit te modeleve lokale te aplikimit te Islamit te tilla si: islami turk, arab, europian, kinez, etj. Keto jane terma qe kane gjetur perdorim tashme dhe, kush merr vesh nga keto fusha nuk ka pse keqkuptohet.
    Por ka nje problem, qe permua i legjitimon abuzimet e jomuslimaneve, madje edhe te islamofobeve me termin islam shqiptar. Kur ata delegjitimojne si islam joshqiptar ate qe kane sjelle studentet e vendeve arabe, ne fakt kane te drejte, sepse ata kane sjelle ketu islamin turk dhe ate arab. Ata kane qene te paafte te ndajne fene ne vetvete nga implikimet kulturore te vendeve ku kane studiuar, e rrjedhimisht kane deformuar trashegimine vendase te Islamit. E ketu nuk na e kane fajin islamofobet, por e kemi fajin vete.

    • Për të qenë më të konkret, a mund të japësh ndonjë shembull se çfarë zakoni arab apo turk kanë sjellë studentët e vendeve arabe apo Turqisë, duke e paraqitur këtë si pjesë të Islamit dhe që i përligj sulmet e islamofobëve?

      • me mire jo, do thosha une, sepse jam gati i sigurte qe nuk do i kontribuoje diskutimit te hapur ketu, por do keqperdoret. Te interesuarit jane mese te qarte.

        • Mundet. Gjithsesi, ndoshta punimet e tjera të simpoziumit ku është mbajtur referati më lart, mund të kenë sqarime disa nga pyetjet që shtrova. Në parim besoj se të gjithë apo shumica jonë biem dakord se shfaqje apo qëndrime të ndryshme të myslimanëve në Shqipëri janë të importuara, qoftë nëpërmjet studentëve, qoftë edhe të sjella nga misionarët islamë që ndihmuan në mëkëmbjen e Islamit te ne. Ashtu siç të gjithë jemi të vetëdijshëm se zbatimi i Islamit në çdo vend ka karakteristikat e tij, e për rrjedhojë edhe në Shqipëri. Problemi është të dallojmë konkretisht se çfarë është zakon i importuar, çfarë është traditë origjinale e Islamit dhe çfarë mund të jetë karakteristikë (e pranueshme fetarisht) e zbatimit të Islamit në Shqipëri. Sigurisht që sqarimi i kësaj situate ka nevojë për studime në rrafshe të ndryshme (fikhu, usuli, sociologjike etj.). Për sa kohë që nuk ka qartësi në këtë drejtim, për aq kohë do të ketë edhe spekullime apo debate pa fryt midis nesh. Unanimitet ndoshta nuk do të ketë ndonjëherë se çfarë është “islame”, “arabe” apo “shqiptare” në Islamin tonë, por së paku të formohej një qëndrim mainstream brenda nesh, për të frenuar apo zvogëluar spekullimet e jashtme me termin “Islami shqiptar”.

      • Myhib Bej

        Ezani mendon se protesta eshte kulture arabe sidomos mbas ndodhjes se pranveres arabe 🙂

        Ja po ta sjell une duke cituar Ezanin

        “Ahmed Kalaja nuk përfaqëson as myslimanët shqiptarë e as të ashtuquajturin Islamin shqiptar, ndaj nuk ka asnjë të drejtë të marrë peng imazhin tonë të përbashkët me vendime individuale të papjekura. Shumica e besimtarëve janë si ata që kanë protestuar si qytetarë të thjeshtë midis të tjerëve, pa u dalluar aspak si grupe kulturore të alienizuara.”

        Linku nga eshte shkeputur

        http://www.e-zani.com/2013/11/16/proteste-namaz-perpara-kryeministrise/

        Pyetja lind per ty Myhib Bej se a te duket sikur Ezani po e perdor kete Islamin Shqiptar si tip Klani duke futur ke te doje brenda dhe duke nxjerre kete doje jashte tij, apo dhe nese rasti kalaja eshte rast sporadik, a mendon se ne te ardhmen raste te tilla do shpeshtohen nen emrin Islam Shqiptar, ezani do sulmoje ke ti doje qejfi dhe ke nuk u perputhet midea me veprat ose mendimet e tyre???

        Pyetja eshte e poscame per Myhib Beun.

        • I nderuar A(bey). Mendoj se për sa kohë që termat nuk janë të përcaktuara qartë, do të ketë vazhdimisht probleme e ndoshta dhe abuzime me to. Po të përcaktohet qartë (së paku brenda myslimanëve) se çfarë kuptohet me “Islam shqiptar”, atëherë do të shuheshin shumë paragjykime.

        • A efendi, nese po perpiqesh te sabotosh nje term dhe nje koncept mbi zbatimin e fese ne vendin tone, thjesht nga frika se mos perdorimi i tij i behet pengese Ahmed Kalase dhe te gjithe ahmedeve te xhematit shqiptar, e ke kap ters kete pune dhe ke deviju qellimin rruges. Ajo qe na intereson te gjitheve, eshte feja dhe jo njerez te rastesishem qe flasin ne emer te saj.
          Paragrafi qe solle nuk me duket se arsyeton asgje nga sa thua. Parashtesa “te ashtuquajturin”, perpara togfjaleshit “islam shqiptar”, tregon se vete autori i shkrimit nuk e merr ne konsiderate ate qe quhet sot Islam Shqiptar. Po keshtu, kundershtimi i nje menyre idiote protestimi nuk do te thote se je kunder protestes. Perkundrazi, interesante eshte qe hoxha ka filluar te beje hallall protestat (sic kane ndryshuar te gjithe selefite ne bote), teksa deri dje atakonin cdo njeri qe e mendonte te lejuar kete pune. Ironia ne kete batak behet qesharake.
          E-zani ka bere shume mire qe eshte distancuar nga budalleku i hoxhes me siper, sepse nje veprim pa mend i nje njeriu nuk mund ti faturohet te gjithe besimtareve, dhe ketu nuk ka asgje as kunder protestes, as kunder atyre qe mund te etiketohen si njerez qe ndjekin “islam joshqiptar”. E-zani mund te vazhdoje te sulmoje ke ti doje qefi, edhe pa pasur nevoje per konceptin e “islamit shqiptar” dhe ne shume raste ben mire. Veprimi i hoxhes ne fjale duhet denuar me dhe pa Islam Shqiptar, pasi eshte budallek universal, pertej lokalitetit tone.

          • zoterii te protestosh kunder ardhjes se armeve kimike nuk eshte me budalluk se te arsyetosh te drejtat e homoseksualeve.Te gjithe protestuesit ne Egjipt kur protestonin faleshin ne rruge per shkak te kohes se protestes, keshtu qe kartat dy standarteshe shko perdori me ndonje tjeter.Ezani mban pergjegjesi morale, bashke me cdo shoqate tjeter qe propagandon teori makiaveliste qe ne emer te metodologjise per tna pelqyer te tjeret fut terma aspak legjitime per islamin dhe muslimanet.Ezani mban po ashtu pergjegjesi fetare dhe morale per teorite e tij librale ndaj homoseksualizmit.

            http://www.e-zani.com/2014/05/20/dilema-gay/

            Une e di qe jo gjitheshkruesit e ezanit jane te tille mirepo ato qe bejne keto gabime do mbajne pergjegjesi para Zotit per cdo injorance lokale apo universale qe hudhin neper faqen e tyre dhe e kultivojne kete si nje produkt islam.Hoxha dhe nese gabon 5 here prape ngelet po hoxhe qe te pakten i njeh kriteret e hallallit dhe haramit ne islam dhe nuk ben justifikime ndaj se keqes sikur bejne periodikisht ezani & co.Faqet virtuale ngelin po virtuale per mendjet e njerzve, feja ka nevoje per njerez konkrete qe punojne ne terren sikurse hoxhallaret e jo per kalores donkishotist qe merren me hoxhallare dhe gabimet e tyre, pastaj nga ana tjeter bejne interpretime fetare te islamit duke zevendesuar ne mendjen e tyre hoxhen per njerzit e duke bere gafa nga me te rendat konceptuale si ajo e arsyetimit te homoseksualizmit apo ajo se islami na qenka shqiptar.

          • Protestuesit ne Egjipt ishin nje popull thellesisht fetar, qe demonstronte i motivuar fetarisht dhe i organizuar nga nje levizje fetare. Vec kesaj, protestuesit egjiptiane qendruan ne shesh per dite e jave te tera, dhe natyrisht koha e namazit i kapte aty. Kjo e bente te domosdoshme te faleshin aty, dhe nuk kishte asnje arsye perse te mos e benin. Kurse Ahmed Kalaja, as ishte organizator, as po i ikte vakti, as ishte ne nje vend thellesisht fetar, as levizja nuk ishte fetare, e as ishte ne ndonje vend qe e kupton namazin, qe ta konsideroje normale aktin e tij demostrativ.
            Jo vetem kaq, por sipas pikepamjeve selefije, njeriu e ka vaxhib faljen ne xhami, nese ndodhet prane sajdhe distanca nga kryeministria tek xhamia e Et’hem Beut eshte, jo me shume se 500 metra. Per kete arsye, duhet me thene se, sipas kendveshtrimit selefist, hoxha ka lene nje vaxhib per te bere nje bidat.

            Krahasimi yt eshte krejt pa lidhje dhe kur u thua te tjereve se kane dopiostandard, nderkohe qe vete nuk ke standard fare, situata behet: Merre me leng!
            Teorite makiaveliste deri me tani po i perdorni ju, duke e dredhur e duke e “vervitur ters sheriane”, si t’ju vije per mbare: Demostratat i beni njehere haram (me urdher te mbretit te “mbreterise se teuhidit), por pastaj i beni hallall kur iu leverdis te rendni pas protagonizmit.
            Akuzoni te tjeret sepse (sipas jush) po mbrojne homoseksualitetin (gje qe nuk eshte aspak e vertete), nderkohe qe pikerisht hoxha qe ti po mbron ka mbeshtetur ligjin, te cilit i referohet shkrimi i E-zanit (qe ne fakt, ndryshe nga sa thua ti, kishte per qellim te edukoje muslimanet mbi menyren sesi duhet folur per homoseksualet, cfare mund e cfare nuk mund te thuhet). Ezanin e kemi pare si median me me shume shkrime se kushdo tjeter kunder levizjes gay dhe kane qene shkrime me nivel te larte qe nuk i gjen askund ne shtypin shqiptar. Te akuzosh e-zanin si mbrojtes te homoseksualitetit ose si pro-gay, eshte si te akuzosh Maks Velon per islamist. Kjo tregon qe, ose je i verber e nuk di te lexosh, ose je i semure dhe vjen ketu me mision per ta bere te bardhen te zeze.
            E kur nuk kupton te gjitha keto qe jane fare te thjeshta, si do kuptosh pastaj debatin per Islamin Shqiptar, qe kerkon nje nivel shume me te sofistikuar?!
            Prandaj, nese i druhesh Zotit, qendroji larg gjerave qe nuk i rrok dot dhe leri njerezit qe kuptojne pak me shume te diskutojne sic u ka hije. Po te tregohesh pak me i urte do te mund te perfitosh edhe vete dicka nga ky debat, e nuk do humbasesh, sic po vepron tani!

  • I dashur d , ti je ne kontradikte me ate qe thua sepse thua qe studentet islame kane sjelle kultura te tjera bashke me islamin pastaj legjimiton emertimin e togefjaleshit “Islam Shqiptar” duke u bere vete pjese e nje personi qe perzien kulturat e tjera me islamin.

    Pse duhet ta quajme Islam Shqiptar dhe jo kulture islame ne Shqiperi, ose Islami ne Shqiperi!Pse duhet ti vendosim Islamit prapashtesen tone kombetare nderkohe qe Islami si fe eshte Universal dhe larg te qenurit perkatesi e nje kombi.Nderkohe qe eshte kultura Islame shqiptare ajo qe dallon me kulturen islame arabe .Islami eshte i njejte ndersa kultura qe krijojne popujt me te ndryshon.PSh ndertimi i xhamiave ne shqiperi ndryshon nga xhamia ne egjipt, dhe ky eshte ndryshim kulturor e jo ndryshim i prapashtesave shqiptar apo egjiptian te Islamit.

    Autori dhe juve D a e keni te qarte ndryshimin midis Islamit si fe dhe kultures qe ai formon ?
    Besoj se eshte ceshtje e kuptueshme nga cdo sociolog apo antropolog.

    Une do isha kundert perdorimit te termit Islam shqiptar per vete faktin se kjo do sherbeje si nje porte e hapjes se nje vorbulle ku fundi fundit ato qe do bien ne te do jemi vete ne.

    Shoqeta ardhmeria dhe djemte e Ezanit, duhet te kene kujdes nga futja e nje termi te tille pasi per mendimin tim kjo eshte ne kundershtim me vete Islamin si etimologji, dhe pastaj eshte nje dere qe do sjell konflikte brenda nesh dhe jashte nesh si bashkesi.

    Nga ana fetare jam krejtesisht kundert per shkak se Islami per mua eshte universal dhe eshte vete Islami ai qe percakton se si duhet te praktikohet tek nje popull dhe nuk eshte hapesira gjeografike ajo qe imponon islamin te marri prapashtesa nacionale.

    Nga ana sociologjike prape jam kundert se ka nje ngatarrim te qellimshem te termit kulture Islame Shqiptare me termin Islam Shqiptar.

    Nese per cdo shtet do kishim nga nje prapashtese nacionale atehere do beheshin nja 50 islamë vetem ne Europe.Islam Kosovar, islam Grek, Islam Turk etj etj.

    Nga ana historike , kultura islame para komunizmit nuk eshte i njellojte me kulturen islame akutuale qofte kjo kulture e propaganduar nga drejtuesit e ardhmerise, ezanit apo te gjithe studentet e vendeve arabe.Islami perpara sistemit komunist ka qene shume me ndryshe sesa fryma gyleniste,ikhuane,ezaniste, apo selefiste qe eshte sot, prandaj nuk i takon as Ardhmerise si shoqate, as ezanit, e as djemve qe kane ardhe nga vendet arabe qe te pronesojne termin Islam shqiptar, se gjasme jane vetem ato qe e praktikojne kete lloj islami per tu legjimituar si te vetmit pasardhes te muslimaneve dhe kultures islame para komunizmit.Ky lloj hipotekimi qe mund te bej nje shoqate apo nje organizate, apo nje inciative civile eshte i gabuar, eshte po aq i gabuar sa dhe sikurse ta marrin gylenxhite si emer dhe tia japin vetes kete emertim dhe te drejte qe ne publik vetem gylenxhite kane te drejten te quhen pasardhes te tradites Islame shqiptare.Ju te ezanit do ishit te paret qe do e kritikoshit kete gje si nje dhunim te te drejtes se perbashket.

    Prandaj le ti lejme keto etimilogji te gabuara, dhe te garojme me njerzit me islamin si fe universale dhe aspak lokale e aspak me prapashtesa lokale apo kombetare.Jo per gje por i teket ndonjerit pastaj e thote qe Islami Dibran eshte me i mire se Islami kavajas. 🙂

    • Nuk jam aspak ne kontradikte me veten. Une thashe se Islami qe sot pretendohet per universal, nga disa prej ish-studenteve te vendeve arabe, nuk eshte i tille, por eshte i perzjere me elemente kulturore te vendeve ku ata kane studiuar. Une nuk jam kunder lokalizimit, ashtu sic nuk jam as kunder universalizimit, por ne rastin tone, jam kunder ngaterrimit te kontekstit kulturor ku aplikohet feja. Nuk jam dakort qe Islami arab te praktikohet ne Shqiperi, ne emer te “Islamit universal”.

      Qe te kuptohemi, nuk thote askush se Islami nuk eshte fe universale, por tjeter eshte Islami si fe, ajo cfare ka zbritur Zoti dhe tjeter eshte ajo cfare konkretizojne njerezit ne jeten e tyre. Ne e dime qe kemi disa shkolla te fikhut, sic kemi edhe opinione te shumta lidhur me shume ceshtje fetare. Po te nisesh prej ketej, mund te thuash se kemi kater islame baze dhe, me tej akoma, do t’i binte qe secili te kishte Islamin e vet. Por duhet bere dallimi midis asaj cfare ka zbritur Zoti dhe asaj cfare i takon njeriut te beje. Zoti i ka ndare njerezit ne popuj e fise, i ka bere njerezit te ndryshem e natyrisht, kemi edhe larmi menyrash sesi e zbatojme fene e Zotit, sepse kontekstet sociale e kulturore ku feja zbatohet jane te ndryshme. Kjo nuk ndryshon Islamin, por e aktualizon ate. Nuk mund te kemi te njejten menyre zbatimi ne te gjithe boten, sepse keshtu do te dilnim kunder natyres njerezore (qe e ka krijuar vete Zoti), dhe kunder parimeve te usulit qe kane vendosur dijetaret, kur kane perfshire maslahane, urfin, e shume burime te tjera ne zbatimin e fese.
      Gjithashtu duhet bere dallim midis parimeve universale te fese dhe aspketeve lokale qe i perkasin ixhtihadit. Pikerisht keta element, perfshire ketu edhe ngjyresat kulturore, prodhojne lokalitetin, i cili eshte legjitim nga pikepamja fetare.
      Pra, feja eshte universale, por ajo mund te zbatohet vetem ne realitet, nuk zbatohet ne kozmos. Ajo zbatohet ne lokalitet e jo ne univers. E duke qene keshtu, ajo patjeter qe do te nderthuret me kontekstin kulturor ku zbatohet. Pra nuk eshte lokaliteti qe ndryshon fene, por eshte feja ajo qe dikton menyren sesi muslimani duhet te perfshihet ne kulturen ku ben pjese. Une mendoj se feja nuk mund te zbatohet jashte kontekstit kulturor dhe kete e shoh si kusht te vete sheriatit.
      Ajo qe shohim tek shume hoxhallare deri tani, eshte paaftesi per te kontekstualizuar fene dhe kjo ka rezultuar me kosto te madhe ne shtrirjen e Islamit ne Shqiperi. Kjo e ka bere Islamin per shume njerez te huaj, te larget, te ndryshem nga ajo cfare prinderit tane ruajne ne kujtesen e tyre nga prinderit dhe gjysherit e tyre.

      Per kete arsye e shoh me vlere hapjen e debatit nga Ardhmeria (nuk e di si e mendojne tamam tamam ata kete pune, por mendoj se bejne mire qe e shtrojne per diskutim). Kjo eshte nje ceshtje qe duhet diskutuar dhe nuk kemi perse te kemi frike nga diskutimi. Mbi te gjitha, nuk shoh askund qe Ardhmeria, apo edhe Besnik Sinani ne kete shkrim, te kete shfaqur ndonje prirje per te monopolizuar termin. Perkundrazi, shtrimi per diskutim dhe nxitja e debatit, tregon hapje dhe luajalitet ndaj diversitetit. Kjo i ben ata te jene me te emancipuar ne kete debat, duke mos iu trembur pikepamjeve te tjera. Perkundrazi, nga ana tjeter, deri tani kam pare shume hoxhallare qe flasin per Islam universal, por qe ne fakt me kete term identifikojne vetem variantin e tyre te te kuptuarit te fese. Ata e paraqesin pikepamjen e tyre si standardin perfundimtar hyjnor dhe me kete nuk bejne gje tjeter vetem se, menyren e tyre sesi e kuptojne fene, ia atribuojne Zotit, duke e absolutizuar. Kjo eshte, per mua, e gabuar dhe shume here me problematike sesa perdorimi i konceptit “islam shqiptar” edhe sikur kjo te ishte e gabuar.

  • A ekziston ndonje video e kesaj konference ne youtube? Besoj do ishte shume me interes te ndiqeshin krejt referatat. Ne faqen e Ardhmerise online nuk gjej asnje lajmerim rreth evenimentit.

    • Nuk besoj se ka nje video te tille. Mund te them se referatet ishin dy dhe nga kendveshtrime te ndryshme. Njeri perqendrohej tek natyra universale ndersa tjetri tek shprehja lokale e universales.

  • @ A. ti ose nuk di te lexosh ose kerkon te manipulosh ne menyre dashakeqase. Debatin per homoseksualitetin beje poshte artikullit qe po i referoshesh dhe mund te te ndihmoje te kuptosh ndonje gje me shume. Ti genjen kur flet per arsyetim te homoseksualitetit, pasi arsyetimi eshte qartazi legalist dhe pohon te drejtat qe u njihen homoseksualeve nga ligji shqiptar, nje ligj i mbeshtetur dhe promovuar edhe nga hoxhallaret te cileve po u ben avokatin ketu.

    Nese nuk kupton qe feja eshte fenomen social e jetohet nga njerez dhe shoqeri, nuk kemi shume cfare te bisedojme.

    Po ti nuk vjen ketu per te diskutuar, po vjen me axhende e eshte per te ardhur keq te harxhoje njeriu kohen e veten keshtu.

  • Cdo fe ka specifikat e veta ne vendin ku ndiqet, po ashtu edhe ne Shqiperi. Une jam dakord me cunat e ezanit ne kete pike. Pastaj te mos harrojme qe ka edhe gjera qe ketu na shiten si islame nderkohe qe nuk kane te bejne me kete por jane tradita lokale te vendit ku ka lindur Islami. Nuk kemi pse importojme keto tradita duke i shitur si te Islamit. Nuk po i hyj me thelle ketij diskutimi. Kush e kupton e kupton perse e kam fjalen.

    Cdokush ka te drejte qe te hape nje blog/portal online dhe te shprehe qendrimet e tij aty. Kete gje kane bere edhe cunat e ezanit dhe une i pergezoj per kete. Megjithate, besoj se ketu shpesh here hapen debate dhe diskutime qe kalojne limitet, te nxitura edhe nga shkrime te cunave te ezanit. Sulme te tilla besoj se nxisin pakenaqesi ne xhematet e tjera. Duke ditur se cunat jane te angazhuar ne shume aktivitete te Ardhmerise si ky p.sh kam frike se Ardhmeria po merr ne kurriz inate dhe pakenaqesi qe nuk i takojne per shkak te sulmeve qe ketu i behen xhemateve te tjera.
    Nuk ka pse e paguan Ardhmeria kete borxh.

    Cunat bejne mire qe hapin debat por nuk kane pse gjuajne nen brez xhematet e tjera si ne rastin konkret. Ne, muslimanet praktikante jemi ende minorance ne raport me te tjeret, konkurrencen nuk kemi pse ta kemi me njeritjetrin, por te jemi ne gare se kush mund te udhezoje me shume njerez.
    Besoj se eshte koha per te hedhur pak uje ne kete toke qe eshte nxehur shume. Une besoj se kontributi i te gjitheve neve do te beje qe te shmangen edhe komente te tilla si ato me siper duke marre emra neper goje dhe duke u bere shkak per inate dhe qejfmbetje.
    Selam!

  • Po më vjen keq që debati po del jashtë kornizës dobisjellëse me akuza dhe kundërakuza.

    Për A: Historikisht midis dijetarëve janë përdorur terma të krijuar për t’iu referuar një karakteristike të zbatimit të Islamit. Nga më të fundit janë p.sh. ‘ed-da’wa el-nexhdije’, që i referohet lëvizjes së M. Abdulvehabit nga vetë ndjekësit e saj. Në thelbin e saj kjo thirrje ishte për një Islam burimor (ja dhe një cilësim i ri për Islamin) kpshtu që duhej të quhej ‘dawa islamijje’. Por duke qenë se zanafilla e lëvizjes ishte në Nexhd, iu vu përcaktori ‘nexhdije’. Kështu dhe termi Islam Shqiptar nënkupton mënyrën si zbatohet Islami në Shqipëri. Puna është të përcaktohen qartë linjat e tij, për të shmangur ndonjë zbatim të gabuar dhe për të nxjerrë në pah ato tipare shqiptare / lokale të fetarisë sonë dhe që janë të pranueshme nga këndvështrimi islam.

  • Your email address will not be published. Required fields are marked *