muslim-majlisBesnik Sinani

Së pari e-zani.com e më pas Respublica botuan një lexim timin të shkrimi të Gëzim Selacit, “Bazat e jotolerancës dhe dhunës në ligjërimin islam”. Autori, pedagog në Universitetin e Prishtinës, vlerëson se në reagimin tim unë kam paraqitur argumentin e tij në mënyrë të gabuar, e kam keqkuptuar argumentin e autorit, e madje kam paraqitur një karikaturë të argumentit të tij. Autori shkruan:

Besnik Sinani, ka botuar një artikull të quajtur “Në kërkim të bazave të intolerancës dhe dhunës”. Në kërkim të shkaqeve më të drejtpërdrejta të radikalizmit militant që u shfaq në sulmet e paradokohshme në Paris, duket se autori i reagimit analizën time e klasifikon në mesin e atyre supozimeve (edhe për mendimim tim të gabueshme) që shkaqet e militantizmit fetar i gjejnë tek feja. Mirëpo, ky është një kuptim i gabueshëm i argumentit tim, pasi që kam bërë dallim ndërmjet fesë dhe ligjërimeve fetare, të cilin dallim, siç duket, nuk e kam qartësuar mjaft për një pjesë të lexuesve. Këtu do të përpiqem të sqarojë se cili është ky dallim.

Përpara se ta sjellë të plotë citimin nga autori, do doja të citoj nga reagimi im:

…dallimi midis ‘Fesë’ dhe ‘Ligjërimit fetar’ është sa i paqartë, po aq kontradiktor. Së paku nga këndvështrimi i shkencave sociale, nga duket të nis analizën autori, sic na kujton Talal Asad, studimi i Islamit është studimi i tij si një traditë ligjërimore. Për rjedhojë, është e paqartë se cfarë ka ndërmend autori me ‘Fe’ si njësi studimore e dallueshme nga ‘Ligjërimi fetar.’

Në përgjigje të kësaj, z. Selaci shkruan:

…për nevojë të kësaj analize, termin “fe” dua ta ruaj si emërtim për besimin e njerëzve tek Zoti, lidhjen e përjetimin shpirtëror me Zotin, praktika rituale, e të ngjashme, ndërsa ligjërimi është ajo që thuhet për fenë, me fjalë të tjera, mendimi fetar i cili është produkti i teologjisë, jurisprudencës dhe njerëzve të dijes.

Madje edhe nëse fenë e shohim si diçka që përkufizohet nga ligjërimet, domethënë si produkt të ligjërimeve fetare dhe e kemi zor që në praktikë të shohim qartë dallim në mes tyre, prapseprap mendoj se është e mundshme të bëhet dallim analitik, ndërmjet fesë si produkt dhe ligjërimeve si prodhues të saj. Në këtë mënyrë, ligjërimi fetar mund të studiohet ndamas nga feja. Një qasje e tillë është e zakonshme në analizimin e dukurive shoqërore.

Në këtë kuptim, besoj se është plotësisht e mundshme, e madje e nevojshme të merret si njësi e studimit një ligjërim ose ligjërimet fetare, e jo feja si e tillë. Andaj, si studiues i shoqërisë, kam lënë anash fenë (si besim, emocion, spiritualitet, praktikë rituale) dhe flas për tiparet e përbashkëta të ligjërimeve të dallueshme fetare. Vetëm kështu mund të bëhet, se kishte me qenë e gabueshme për çdo vrojtues nëse për njësi të studimit merr një ligjërim ose disa ligjërime të caktuara fetare dhe pretendon se po bën një shqyrtim për vetë fenë!

Të interesuarve në kritikën që kam shprehur ndaj këtij dallimi do tu sugjeroja të lexojnë artikullin e njohur të Talal Asad “The Idea of an Anthropology of Islam.” Në të njëjtën kohë, do tërhiqja vëmendje tek fragmenti kur autori dallon midis ‘praktikave fetare’ (feja) dhe asaj që ‘thuhet për fenë’ (ligjërimi). Ky dallim tregon më së miri problemin me këtë qasje të z. Selaci. Mjafton të vëmë në dukje se në traditën islame është e mirënjohur se ‘të folurit për fenë’ si një mësim fetar, apo edhe pjesmarja si dëgjues në to, konsiderohet praktikë fetare, ritual. Atëherë si mund të na ndihmojë dallimi që bën autori? Në të kundërt, një sërë studiuesisht të mirënjohur të shkencave sociale (Charles Hirschkind, Saba Mahmoud, etj) kanë hapur rrugë të reja metodologjike duke marë nismën nga shqyrtimi i Talal Asad i studimit të Islamit si traditë ligjërimore.

Për sa i përket pjesës tjetër të artikullit, lexuesi mund të gjykojnë nëse kam sjellë një karikaturë të asaj që thotë autori, apo thjesht kam cituar atë vetë. Pretendoj se kam bërë këtë të dytën.

Në mbrojtje të argumentit të vet, z. Selaci sjell cfarë ai ka shkruar në artikuj të tjerë. Unë nuk kam nisur të shkruaj mbi gjithë artikujt e z. Selaci, por vetëm për artikullin që kam cituar. Artikulli të cilit i referohem qartazi i atribuon dhunën – jo zhvillimeve politike – por besimit të muslimanëve tek unikaliteti i marrëdhënies së tyre me Zotin e të tilla produkte ligjërimore (sic i quan autori). Kjo është kundërshtia themelore që kam me artikullin e z. Selaci.

Më duhet të shtoj se duke kontribuar së paku qysh në vitin 2009 artikuj rreth debateve për islamin në shoqëritë shqiptare në Ballkan, për vite kam insistuar në ngritjen e një debati larg retorikës së politikave identitare e shqyrtimeve reduktuese e esancializuese, e drejt një debati të mbështetur në metoda të pranuara dhe të respektuara të shkencave humane dhe sociale. Nën këtë dritë, kontributin e z. Selaci e të tjerëve me të cilët shpesh qëlloj të debatoj, e shoh si një zhvillim mirëfilli pozitiv. Për këtë arsye, i shoh të tilla debate si jo vetëm të rëndësishme, por edhe si një obligim etik i studiuesve si z. Selaci.

Comments

Your email address will not be published. Required fields are marked *