Të lexosh Ibn Sinën në Ramazan





downloadIbrahim Kalin

Filozofia e Ibn Sinës është një thirrje për t’ia hapur mendjet dhe zemrat tona të vërtetës e cila përfshin ekzistencën tonë dhe muaji i shenjtë i Ramazanit është koha për ta konsideruar këtë thirrje

Ibn Sina (980-1037), një nga filozofët më të mëdhenj të të gjitha kohërave, nuk është emri i parë që të vjen në mendje për një lexim shpirtëror. Pas Kuranit dhe haditheve, shumë myslimanë i kthehen librave fetarë të mirënjohur me tema etike apo të jetës së përtejme, ose lexojnë mbi jetën e Profetit Muhamed dhe histori të hershme isalme. Për disa, Ibn Sina duket mjaft abstrakt, tepër intelektual, mbase më shumë “grek” se sa mysliman. Por një vështrim i thukët zbulon një tablo tjetër surprizuese.

Për punën e tij në mjeksi, Ibn Sina është quajtur “Princi i mjekve”. Ai nuk ishte jurist apo predikues; ai ishte filozof par excellence. Shkrimet e tij bartin shenjat e një mendje të nivelit të lartë. Ajo që ai thotë rreth kuptimit të ekzistencës, qëllimin e jetës njerëzore, strukturën e universit dhe domethënien e tij spirituale shkon përtej filozofisë standarte. Koncepti i tij mbi ekzistencën ofron mjaftueshëm një reflektim serioz filozofik dhe shpirtëror.

Në një kapitull të “Përmendje dhe Këshillime”, një nga punët e tij të fundit, Ibn Sina krahason dhe dallon këndvështimet e filozofëve dhe mistikëve (al-arifin). Filozofi e siguron njohjen përmes hetimit intelektual dhe llogjikës demostrative, ndërsa mistiku përmes dëshmimit, përjetimit dhe “provës”. Të dy modalitetet e njohjes janë plotësuese dhe shpien drejt njohjes së vërtetë për mendjen dhe zemrën.

Mendja, froni i dijes llogjike dhe shkencore, nuk është e privuar nga sprova spirituale apo finesa etike. As zemra nuk është e privuar nga përmbajtja intelektuale. Njohja nuk është një listë artikujsh ose faktesh shkencore; ajo është përvoja e zbuluar dhe diturore që shpie drejt kuptimit dhe shpëtimit.

Siç tregon dhe historia e famshme ndërmjet Ibn Sinës dhe Khaja Abdulla Ansarit, filozofi di atë që mistiku sheh dhe mistiku sheh atë që filozofi di. “Njohja” dhe “vështrimi” janë si dy faqet e monedhës. Qëllimi është mbërritja e të vërtetës bazuar në rigorozitet intelektual në një anë, dhe përsosje shpirtërore në krahun tjetër.

Traktati i Ibn Sinës mbi dashurinë shpjegon një nga forcat më të fuqishme në botën e krijimit. Duke ndjekur paraardhësit e tij grekë dhe myslimanë ai e shpjegon dashurinë në terma ontologjik: dashuria depërton gjithçka. Është dashuria pakufij e Zotit shkaku i ekzistencës së gjithçkaje. Bukuria e sendeve buron nga forma e tyre. Ajo që ne konsiderojmë të jetë e bukur në gjendjen njerëzore vjen nga bukuria e shpirtit. Ajo që na bën ne unik dhe të denjë është bukuria jonë shpirtërore. Gjithashtu gjithë dashuria është kalimtare përveç dashurisë shpirtërore, dashuria që reziston dhe rritet përtej shëmtisë dhe vogëlsirave.

Kjo e gjitha është e lidhur me revolucionin madhështor të Ibn Sinës në historinë e filozofisë, dhe që ishte koncepti i tij për ekzistencën. Filozofi ynë nuk mund të konceptonte një situatë në të cilën akti i të qenit është i shkëputur nga të pasurit kuptim. Qenia është e pandashme me kuptimin. Qartësisht Ibn Sina e mori këtë nga koncepti kuranor i krijimit: Zoti nuk krijon agjë kot, thotë Kurani. Gjithçka ekziston për një qëllim. Kuptimi nuk është diçka që ne mendërisht ia imponojmë gjërave. Është e kundërta: mendja zbulon kuptim në gjëra përmes eksperiencës ndjesore, analizës dhe sintezës.

Ibn Sina parashtron Qenien e Domosdoshme si të vetmen qenie të vërtetë dhe gjithçka tjetër si rrjedhojë e saj. Qenia e Domosdoshme është një, dhe për ekzistencen e saj nuk ka nevojë për substancë tjetër, përndryshe do të kishim një zinxhir të pafund shkaqesh. Qenia e Domosdoshme bën të gjitha qeniet e tjera të ekzistojnë si qenie “të mundëshme”. Kjo sugjeron se sendet mund të kenë qenë shumë të ndryshme nga çfarë ato janë. Ato mund të mos kenë ekzistuar fare. Por meqë ato ekzistojnë në kuptim të plotë, duhet të ketë një arsye për atë që ato janë.

Ibn Sina argumentonte për paparashikushmërinë absolute të botës por këmbëngulte se kjo nuk e bën atë një iluzion të dukshëm. Bota është e vërtetë por në një kuptim të veçantë. Në vetvete, ajo nuk mund të jetë e vetmjaftueshme. Ajo është një qënie e varur. Megjithatë, përmes lidhjes së saj me një princip më të lartë, ajo kthehet në jashtëzakonisht të rëndësishme dhe shpjeguese sepse ajo reflekton urtësinë dhe bujarinë e Krijuesit të saj.

Një premisë kyç këtu është nocioni i ekzistencës që paraprin gjithçka. Nën këtë premisë kyç, Ibn Sina deklaroi se ne “jemi” përpara se të mendojmë. Descartes ishte gabim kur tha “unë mendoj prandaj jam.” Kjo është e anasjellta: Unë jam, prandaj jam në gjendje të mendoj. themeli përfundimtar i sigurisë duhet të jetë ekzistenca, jo mendja ime.

Prandaj Ibn Sina e pa skepticizmin filozofik si një lloj sëmundje mendore. Ai këshillonte që skeptiku i cili dyshon ekzistencën e botës duhet të braktisë kurset e filozofisë dhe të takojë ndonjë doktor. Ai pati sugjeruar që skeptikun ta flakin në ujrat e ftohtë të Tigrit dhe kështu të realizohej marrëzia e tij. Në shekullin e njëzet Wittgenstein ra dakort në një ton më të moderuar: “Një dyshim pa një fund nuk është as dyshim.” E gjitha kjo mund t’i atribuohet besimit të realizmit mesjetar i cili jo vetëm besonte në vërtetësine e një bote të pavarur nga mendjet tona, por gjithashtu mbështeste idenë që bota është esencialisht e kuptueshme sepse ajo është përfundimisht shkak i ekzistencës. Ky optimizëm ontologjik ishte i çiftuar me këndvështrimin fetar monoteist Abrahamik që e konceptonte botën si një vepër arti teleologjike krijuar nga një artizan bujar dhe inteligjent.

Filozofia e Ibn Sinës është një thirrje për t’ia hapur mendjet dhe zemrat tona të vërtetës e cila përfshin ekzistencën tonë. Është një ftesë për të kuptuar realitetin me një mendje të mprehtë dhe zemër të hapur. Është një mundësi për të “menduar” me filozofin dhe për të “vështruar” me mistikun. Është një kërkesë për të kuptuar realitetin si të tërë dhe të mësojmë vendin tonë brenda tij. Dhe cila kohë është më e përshtatshme se sa muaji i shenjtë i Ramazanit për të konsideruar këtë thirrje?

Marre nga Daily Sabah

Comments

Your email address will not be published. Required fields are marked *